Mehdi Tanrıkulu Başvurusu (B. No: 2014/2846)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, "2911

sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet" suçunu

işlediği iddiasıyla yargılandığı davada makul sürede yargılama yapılmadığını

belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş, manevi

tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 27/2/2014 tarihinde İstanbul 14. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca, 30/5/2014 tarihinde,

kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 2/10/2014 tarihinde, kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 22/10/2014

tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda

sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu, Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen

soruşturma kapsamında 3/11/2008 tarihinde gözaltına alınarak, aynı tarihte

Beyoğlu 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 2008/452 Sorgu sayılı kararı ile "terör örgütü propagandası yapma, 2911 sayılı

Kanun'a aykırı toplantı ve yürüyüşlere silahsız katılarak ihtara rağmen kendiliğinden

dağılmama" suçlarından tutuklanmıştır.

8. Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığı, 6/11/2008 tarih ve

2008/133 sayılı kararı ile Başsavcılığın görevsizliğine, soruşturma dosyasının

görevli ve yetkili İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına (CMK. 250. maddesi ile

yetkili) gönderilmesine karar vermiştir.

9. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK. 250. maddesi

ile yetkili) 18/11/2008 tarihinde başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir.

10. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (CMK. 250. maddesi ile

yetkili), 18/11/2008 tarihinde başvurucu ve diğer şüpheliler hakkında "terör örgütü propagandası yapma”

suçundan kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, aynı tarihte 2008/527 sayılı

karar ile “2911 sayılı Kanun'a aykırı

toplantı ve yürüyüşlere silahsız katılarak ihtara rağmen kendiliğinden

dağılmama" suçundan Başsavcılığın görevsizliğine, soruşturma

dosyasının görevli ve yetkili Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine

karar vermiştir.

11. Başvurucu ve yirmi altı şüpheli hakkında, Beyoğlu

Cumhuriyet Başsavcılığının 27/11/2008 tarih ve E.2008/11783 sayılı iddianamesi

ile "2911 sayılı Toplantı ve Gösteri

Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet" suçunu işledikleri iddiasıyla

kamu davası açılmış, dava Beyoğlu 6. Asliye Ceza Mahkemesinin E.2008/833 sayılı

dosyasına kaydedilmiştir.

12. Beyoğlu Adliyesinin kapatılması üzerine yargılamaya devam

eden İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesi, 28/1/2014 tarih ve E.2008/833,

K.2014/15 sayılı kararı ile başvurucunun da bulunduğu duruşmada kovuşturmanın

ertelenmesine, itiraz yolu açık olmak üzere karar vermiştir.

13. Başvurucu tarafından itiraz kanun yoluna başvurulmayan

hüküm, İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesince verilen karar tarihi itibarıyla

kesinleşmiştir.

14. Başvurucu, 27/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

15. 6/10/1983 tarih ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri

Yürüyüşleri Kanunu’nun 32. maddesinin birinci fıkrası; 2/7/2012 tarih ve 6352

sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda

Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve

Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun’un Geçici 1. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (b) bendi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 27/2/2014 tarih ve 2014/2846 numaralı bireysel başvurusu incelenip

gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu, Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen

soruşturma kapsamında 3/11/2008 tarihinde gözaltına alınarak aynı tarihte

tutuklandığını, 18/11/2008 tarihinde serbest bırakıldığını, "2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri

Kanunu'na muhalefet" suçunu işlediği iddiasıyla hakkında açılan

kamu davasında makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

18. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek

başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

19. Başvurucu, Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen

soruşturma kapsamında 3/11/2008 tarihinde gözaltına alınmasıyla başlayan

yargılama sürecinin makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

20. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan

alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma

hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca

inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM

içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan

ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve

haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun

dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen

ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca

davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının

görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın

bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının

değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

21. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

22. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

kişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul sürede

karara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, ceza

kanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukunun

kuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın

kendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625,

9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucu hakkında, "2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri

Kanunu'na muhalefet" suçunu işlediği iddiasıyla soruşturma

başlatılmıştır. Başvurucu hakkında isnat olunan suç 2911 sayılı Kanun’un 32.

maddesinin birinci fıkrasında hapis cezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır.

Bu çerçevede başvurucu hakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın

36. maddesinin güvence kapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B.

No: 2012/625, 9/1/2014, § 32).

23. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olup

olmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediği

iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olarak

etkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takım

tedbirlerin uygulanması anıdır. Somut başvuru açısından bu tarih, başvurucunun

gözaltına alındığı 3/11/2008 tarihidir. Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği

tarih ise suç isnadının nihai olarak karara bağlandığı tarih olup, somut

başvuru açısından bu tarih, İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesince kovuşturmanın

ertelenmesine dair kararın verildiği 28/1/2014 tarihidir (B. No: 2013/695,

9/1/2014, § 35).

24. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

başvurucunun, Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma

kapsamında 3/11/2008 tarihinde gözaltına alınarak, aynı tarihte tutuklandığı,

18/11/2008 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca tahliyesine karar

verildiği, başvurucunun da aralarında bulunduğu yirmi yedi şüpheli hakkında,

Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığının 27/11/2008 tarihli iddianamesi ile "2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri

Kanunu'na muhalefet" suçunu işledikleri iddiasıyla kamu davası

açıldığı tespit edilmiştir. İstanbul 20. Asliye Ceza Mahkemesince, ilk

duruşmada başvurucunun savunmasının alındığı, yirmi duruşmanın yapıldığı beş

yıllık yargılama süresinde diğer sanıkların savunmalarının alınması için

yazılan talimat cevaplarının beklendiği ve suça konu olaya ilişkin kamera

görüntülerinin incelendiği belirlenmiştir. Başvurucunun da bulunduğu 28/1/2014

tarihli duruşmada Mahkemece, itiraz yolu açık olmak üzere kovuşturmanın

ertelenmesine karar verildiği, başvurucu tarafından itiraz kanun yoluna

başvurulmadığı ve hükmün 28/1/2014 tarihi itibarıyla kesinleştiği

anlaşılmıştır.

25. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B.

No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).

26. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konu

ceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,

delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler

dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucunun tutum ve

davranışlarıyla ve usuli haklarını kullanırken

özensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu da

söylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında, somut başvuru açısından

farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusu beş

yıl iki ay yirmi beş gün devam eden yargılama sürecinde makul olmayan bir

gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

27. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

28. Başvurucu, makul sürede yargılama yapılmadığı için

20.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

29. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”

kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

30. Başvurucunun tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin beş yıl iki

ay yirmi beş gün devam eden yargılama süresi nazara alındığında, yargılama

faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan

manevi zararları karşılığında başvurucuya net 3.150,00 TL manevi tazminat

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

31. Başvurucu tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler

uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi

gerekir.

A. Başvurucunun

1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki

iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına

alınan makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

B. Başvurucuya net 3.150,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucunun tazminata ilişkin diğer

taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucu tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

10/3/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Burhan ÜSTÜN

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör Yrd. : Derya ATAKUL Başvurucu : Mehdi TANRIKULU Vekili : Av. Mustafa ERASLAN