Mehmet Reşit Arslan Başvurusu (B. No: 2014/15734)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü

olarak bulunan başvurucuya posta yoluyla gelen bir eğitim CD'sinin verilmemesi

nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 16/9/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar

verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Başvurucu, başvuru tarihinde Ankara 1 No.lu F Tipi Yüksek

Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) terör suçundan hükümlü

olarak bulunmakta ve Okan Üniversitesi Yerel Yönetimler Bölümü uzaktan eğitim

programında (Üniversite) öğrenim görmektedir.

10. Başvurucuya posta yoluyla bilgisayar çıktısı şeklindeki bir

kısım yazılı eğitim kaynakları ile eğitim gereci olduğunu iddia ettiği bir CD

gönderilmiştir. Yazılı kaynaklar başvurucuya verilmiş anılan CD ise başvurucuya

verilmeyip emanet eşya deposuna kaldırılmış, 19/3/2014 tarihinde ise

başvurucunun ziyaretçilerine teslim edilmiştir.

11. Başvurucu, posta yoluyla gelen diğer yazılı eğitim

gereçlerinin teslim edildiğini ancak anılan CD'den haberdar edilmediğini ve

CD'nin kendisine verilmediğini belirterek 4/4/2014 tarihinde Sincan (Ankara

Batı) İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyette bulunmuştur.

12. Başvurucunun şikâyet dilekçesi ile birlikte Ceza İnfaz

Kurumunun 4/4/2014 tarihli yazısı İnfaz Hâkimliğine sunulmuş, bu yazıda

başvurucunun Ceza İnfaz Kurumuna geldiği tarihten itibaren bilgisayar

sınıfından yararlandırıldığı, Üniversitenin İnternet sayfasından derslerini,

ödevlerini ve sınavlarını yaptığı belirtilmiştir. Öte yandan, 11/3/2014 tarihli

Ceza İnfaz Kurumu İdare Gözlem Kurulu Başkanlığının kararı ile uzaktan eğitim

görmekte olan hükümlü ve tutukluların İnternet'ten ve bilgisayardan nasıl

yararlanacaklarının kendilerine tebliğ edildiği ifade edilmiştir. Ayrıca Kuruma

posta veya ziyaretçiler vasıtasıylagelen CD, DVD ve

bilgisayarların kabul edilmediği, başvurucunun Üniversitesinden yazı ile

gelebilecek CD ve DVD'lerin ise bunların yazının içeriğine uygun olduğunun Ceza

İnfaz Kurumu tarafından tespit edilmesinden sonra başvurucuya verilebileceği

bildirilmiştir. Şikâyet konusu CD'nin yakını F.A. tarafından posta yoluyla

başvurucuya gönderildiği bu nedenle emanet eşya deposuna kaldırıldığı ve

başvurucunun 19/3/2014 tarihinde gelen ziyaretçilerine teslim edildiği

bildirilmiştir.

13. İnfaz Hâkimliğinin 4/4/2014 tarihli kararıyla başvurucunun

dilekçesi veCeza İnfaz Kurumundan gelen evrakların

birlikte değerlendirildiği, başvurucu hakkındaki uygulamanın Ceza İnfaz Kurumu

kurallarına uygun olduğu, mevzuata aykırı bir uygulamanın veya hukuka

aykırılığın söz konusu olmadığı gerekçesiyle şikâyetin reddine karar

verilmiştir.

14. Başvurucu anılan karara 4/4/2014 tarihinde itiraz ettiğini

belirtmiştir. Sonrasında itirazının akıbetini öğrenmek amacıyla 10/7/2014

tarihli dilekçesini İnfaz Hâkimliğine sunmuştur.

15. Başvurucunun dosyasının incelenmesi sonucunda; 4/4/2014

tarihli bir itiraz dilekçesinin dosyada mevcut olmadığı görülmüş, 10/7/2014

tarihli dilekçe itiraz kabul edilerek dosya 11/7/2014 tarihinde Ankara Batı 2.

Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir.

16. Mahkemenin 16/4/2014 tarihinde verildiği belirtilen kararıyla

İnfaz Hâkimliğinin 4/4/2014 tarihli kararının usul ve yasaya uygun olduğu

gerekçesiyle itirazın reddine karar verilmiştir.

17. Karar, başvurucuya 25/8/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

18. Başvurucu 16/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

19. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 67. maddesinin (3) ve (4) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(3) Kapalı ve açık ceza infaz kurumları

ile çocuk eğitim evlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları

çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim

araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme

programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir.

Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak, Adalet Bakanlığının uygun

görmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infaz

kurumuna alınmasına izin verilebilir.

(4) Bu haklar, tehlikeli hâlde bulunan veya

örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir. "

B. Uluslararası Hukuk

20. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin R (89) 12 sayılı “Ceza

İnfaz Kurumlarındaki Eğitim” konulu

tavsiye kararı ile ceza infaz kurumlarındaki eğitim hakkında üye devletlerce

benimsenmesi önerilen temel ilkeler şunlardır:

“1. Bütün hükümlü ve tutukluların, meslekî

eğitim, yaratıcı ve kültürel faaliyetler, bedensel eğitim, spor, sosyal eğitim

ve kütüphane tesislerini ihtiva edecek şekilde tasarlanmış bir eğitime sahip

olması sağlanacaktır.

2. Hükümlü ve tutuklulara verilecek eğitimin,

dış dünyada aynı yaş gruplarına sağlanan eğitimle aynı olması sağlanacak ve

öğrenme fırsatlarının alanı olabildiğince geniş tutulacaktır.

...

15. Hükümlü ve tutukluların salıverilme

sonrasında da eğitimlerine devam etmelerini sağlayacak tedbirler alınmalıdır.

16. Hükümlü ve tutukluların uygun eğitim

almalarını sağlayacak malî kaynak, alet, donanım ve öğretim personeli hazır

bulundurulmalıdır.”

21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu

Protokol’ün 2. maddesinin ilgili kısmı söyledir:

“Hiç kimse eğitim hakkından

yoksun bırakılamaz.”

22.Hükümlüler, hukuka uygun bir mahkûmiyet kararına bağlı olarak

tutma şeklinde değerlendirilebilecek kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı dışında

Sözleşme'nin kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına genel olarak

sahiptirler. Bununla birlikte ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonucu

olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi ceza infaz kurumunda

güvenliğin sağlanmasına yönelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olması

durumunda bu haklar sınırlanabilir (Hirst/Birleşik Krallık (No. 2), B. No: 74025/01, 6/10/2005, § 69;

Stummer/Avusturya, B. No: 37452/02, 7/7/201, §

99). Ancak bu durumda dahi mahkûmların haklarına yönelik yapılacak

sınırlandırmalar temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin olarak

Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen kanunla, meşru bir amaçla ve demokratik

toplum düzeninin gereklerine uygun olarak ölçülü olma şartlarını taşımalıdır (Silver ve Diğerleri/Birleşik Krallık, B.

No: 5947/72, 25/3/1983, §§ 99-105).

23. AİHM, hukuka uygun bir mahkûmiyet kararına bağlı olarak

tutulduğu dönem içerisinde başvurucunun İngilizce derslerine yardımcı olması

için taşınabilir medya oynatıcısına erişimine engel olunmasının, Sözleşme’ye ek 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesi anlamında

eğitim hakkından mahrum bırakma olarak yorumlanamayacağını kabul etmektedir (Mehmet Veysi Özel/Türkiye (k.k.), B. No: 4243/09, 5/1/09, benzer yönde bkz. Georgiou/Yunanistan (k.k.),

B. No: 45138/98, 13/1/2000; Durmaz ve

diğerleri/Türkiye (k.k.), B. No: 46506/99,

46569/99, 46570/99 ve 46939/99, 4/9/2001; Arslan/Türkiye

(k.k.), B. No: 31320/02, 1/6/2006).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

24. Mahkemenin 20/12/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

25. Başvurucu, hükümlü olarak bulunduğu Ceza İnfaz Kurumunda

uzaktan eğitim imkânı kapsamında lisans eğitimine katıldığını, posta yolu ile

gönderilen bilgisayar çıktısı şeklindeki yazılı eğitim gereçlerinin kendisine

verildiğini ancak benzer biçimde eğitim gereci olduğunu iddia ettiği CD'nin

kendisine verilmediğini, kendisine gelen bir eşyadan haberdar edilmediğini

belirterek işkence ve kötü muamele yasağı ile mülkiyet ve eğitim haklarının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının eğitim hakkı

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

27. Anayasa’nın "Eğitim

ve öğrenim hakkı ve ödevi" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgili

kısmı şöyledir:

"Kimse, eğitim ve

öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.

Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir

ve düzenlenir...

Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat

borcunu ortadan kaldırmaz...”

28.Eğitim, Anayasa'da doğrudan güvence altına alınmış bir

haktır. Eğitim çok özel bir kamu hizmeti olarak sadece doğrudan faydaları olan

bir hizmet değil geniş sosyal fonksiyonları da olan bir hizmettir ve demokratik

bir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkının

vazgeçilmez ve temel bir katkısı olduğu da aşikârdır (Selçuk Taşdemir [GK], B. No: 2013/7860,

3/3/2016, § 64). Öte yandan eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, eğitim

hakkı mutlak ve sınırsız bir hak değildir. Eğitimin niteliği gereği devlet

tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı kısıtlamalara tabi

tutulması da doğaldır. Şüphesiz eğitim kurumlarını düzenleyen kurallar,

toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimin farklı düzeylerine has özelliklere

göre zaman ve mekân içinde değişiklik gösterebilir (Yüksel Baran, B. No: 2012/782, 26/6/2014, § 37).

29. Anayasa'nın 42. maddesinde yer alan eğitim ve öğrenim hakkı,

kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim almasını engellememe negatif

ödevini yüklemekle birlikte Anayasa'da öngörülen ilköğretim dışında devletin

tüm bireylere eğitim ve öğrenim sağlaması şeklinde pozitif bir ödev de

yüklememektedir (Yüksel Baran, §

32). Ancak devlet tarafından kurulan veya desteklenen eğitim kurumlarına etkili

bir şekilde erişim imkânının sağlanması şarttır (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583,

10/12/2014, § 71). Bu çerçevede, ceza infaz kurumlarında hükümlülerin eğitimi

için imkân sağlanmışsa mahkûmiyetin doğal sonuçları çerçevesinde hükümlülerin

eğitim faaliyetine erişiminin sağlanması gerekmektedir.

30. Ancak, mahkûmların temel hak ve hürriyetlere genel olarak

sahip olmaları, bu hakların mahkûmlar için ceza infaz kurumu dışındaki bireyler

kadar güvence altına alındığı anlamında değerlendirilmemelidir. Ceza infaz

kurumlarının işlevi ve amacı kapsamında mahkûmların hakları ceza infaz kurumuna

girmekle zaten sınırlanmıştır. Eğitim hakkı için de aynı değerlendirme

mümkündür. Eğitim hakkı kapsamında eğitim gereçlerine erişim imkânı

sağlanmasının da cezaevinde tutulmanın kaçınılmaz sonuçları çerçevesinde

incelenmesi gerekir (Benzer yönde bkz. Mehmet

Reşit Arslan ve diğerleri, § 73). Bu bağlamda devletin ceza infaz

kurumlarında suçun önlenmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması yükümlülüğü

ile hükümlülerin eğitim hakkı arasında adil bir dengenin kurulması

gerekmektedir.

31. Anayasa’nın 42. maddesinde düzenlenen eğitim hakkı ve yasal

düzenlemeler her mahkûmun eğitim faaliyetlerinden sınırsız bir biçimde

yararlanmasını güvence altına almamaktadır. Cezaevinde bulunmanın getirdiği

doğal sonuçlar çerçevesinde ve imkânlar kapsamında eğitim faaliyetlerinin

düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu nedenle yüksek güvenlikli bir cezaevinde

kendisine tanınan eğitim imkânlarının kısıtlanabileceğinin farkında olması

başvurucudan beklenmelidir (Mehmet Reşit

Arslan ve diğerleri, § 79). Buna göre ceza infaz kurumlarında

disiplinin ve güvenliğin sağlanması amacıyla bazı elektronik eğitim

gereçlerinin hükümlülere verilmemesi eğitim hakkının engellenmesi olarak kabul

edilmemelidir.

32. Somut olayda yüksek güvenlikli bir Ceza İnfaz Kurumunda

bulunan başvurucu uzaktan eğitim imkânı kapsamında Üniversite öğrenimine devam

etmektedir. Posta yolu ile gelen bilgisayar çıktısı şeklindeki eğitim

gereçlerinin başvurucuya teslim edildiği görülmektedir. Öte yandan doğrudan

Üniversite tarafından gönderilen CD'lerin Ceza İnfaz Kurumuna alınması önünde

bir engel bulunmamaktadır. Başvurucunun eğitimini sürdürmek için ihtiyaç

duyduğu yazılı gereçlere veya İnternet'e erişmesine engel olunduğu yönünde bir

iddiası da yoktur.

33. Başvuru konusu olayda bütün bu hususlar birlikte

değerlendirildiğinde yakını tarafından gönderilen bir CD'nin başvurucuya

verilmemesinin başvurucunun eğitim hakkından mahrum bırakılması olarak

yorumlanması mümkün değildir. Olayda, başvurucunun eğitim hakkından

yararlanmasındaki bireysel menfaati ile cezaevinin güvenliğinin sağlanmasına

yönelik kamu yararı arasındaki makul bir dengenin gözetildiği ve eğitim

hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülüklere yönelik bir ihlal olmadığının

açık olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

34. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine

neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF

TUTULMASINA 20/12/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör Yrd.

:

Gökçe

GÜLTEKİN

Başvurucu

:

Mehmet Reşit

ARSLAN