Murat Gödek Başvurusu (B. No: 2017/5511)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, sulh ceza hâkimliklerinin yapısı nedeniyle

adil yargılanma hakkının; ceza soruşturması kapsamında mal varlığı hakkında

verilen elkoyma tedbiri nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 1/2/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda

bulunmamıştır.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

9. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahlı bir darbe

teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve Bakanlar Kurulu tarafından ülke genelinde

21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hâl (OHAL) ilan

edilmesine karar verilmiştir. Müteaddit defalar uzatılan OHAL 19/7/2018

tarihinde son bulmuştur. Darbe teşebbüsüne ilişkin süreç, OHAL ilanı, OHAL

döneminin gerektirdiği tedbirlere ilişkin detaylı açıklamalar Anayasa

Mahkemesinin Aydın Yavuz ve diğerleri ([GK], B. No: 2016/22169,

20/6/2017, §§ 12-20, 47-66) kararında yer almaktadır.

10. Zonguldak Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık)

30/9/2016 tarihinde anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs ve Fetullahçı

Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) üye olma suçlarından

haklarında soruşturma yürütülen başvurucu dâhil bazı şüphelilerin mal varlığı

hakkında elkoyma tedbiri uygulanmasını talep etmiştir.

11. Zonguldak Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) 3/10/2016

tarihinde talebi kabul etmiştir. Kararın gerekçesinde, başvurucu ile diğer

şüphelilerin soruşturma konusu suçu işlediklerine dair kuvvetli şüphenin mevcut

olduğu belirtilmiştir. Kararda 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanunu'nun 128. maddesi, 27/7/2016 tarihli ve 29783 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile

Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde

Kararname'nin (KHK) 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ı) bendi ile

15/8/2016 tarihli ve 671 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Kurum ve

Kuruluşlara İlişkin Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin

31. maddesi ile değişik 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele

Kanunu'nun 20/A maddesi dayanak olarak gösterilmiştir.

12. Başvurucu 17/10/2016 tarihinde elkoyma kararına

itiraz etmiştir. Bartın Sulh Ceza Hâkimliği 26/10/2016 tarihinde elkoyma

tedbirinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle itirazı kesin

olarak reddetmiştir.

13. Bu karar başvurucuya 5/1/2017 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

14. Başvurucu 1/2/2017 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

15. Başsavcılık 14/11/2016 tarihinde başvurucu ile

birlikte diğer şüphelilerin anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme,

FETÖ/PDY üyesi olma, Türkiye Cumhuriyeti hükûmetini ortadan kaldırmaya veya

görevini yapmasını engellemeye teşebbüs etme suçlarından cezalandırılmasını

talep etmiştir.

16. Zonguldak 2. Ağır Ceza Mahkemesi 2/2/2017 tarihinde

başvurucu hakkında aynı suçtan Ankara 2. Ağır Ceza Mahkemesinde (Ağır Ceza

Mahkemesi) kamu davası açıldığı gerekçesiyle birleştirme kararı vermiştir.

17. Ağır Ceza Mahkemesi 15/03/2017 tarihli duruşmadaki

ara kararı ile başvurucunun mal varlığı hakkında Hâkimlik tarafından 3/10/2016

tarihinde verilmiş olan elkoyma tedbirinin kaldırılmasına karar vermiştir. Ağır

Ceza Mahkemesi ayrıca Hâkimlik kararına dayalı olarak elkoyma işlemi yapan

kurumlara kararın kaldırıldığını bildiren müzekkereler yazılmasına karar

vermiştir.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 21/10/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli Yardım

Talebi Yönünden

19. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve masraflarını

karşılayacak geliri olmadığını beyan ederek adli yardım talebinde bulunmuştur.

20. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No:

2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini

önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden

yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli

yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

B. Sulh Ceza

Hâkimliklerinin Yapısına İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları

21. Başvurucu, elkoyma kararını veren ve itirazı

inceleyen sulh ceza hâkimliklerinin yapısı itibariyle bağımsız ve tarafsız

olmadığını ve kanuni hâkim güvencesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

22. Bakanlık, başvurucunun bu iddiaları hakkında bir

görüş bildirmemiştir.

2. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesince sulh ceza hâkimliklerinin kanuni

hâkim güvencesini sağlamadıkları, tarafsız ve bağımsız mahkeme olmadıkları ve

etkili bir itirazda bulunmayı imkânsız hâle getirdiğine ilişkin iddialar birçok

kararda incelenmiş; bu kararlarda sulh ceza hâkimliklerinin yapısal özellikleri

dikkate alınarak söz konusu iddiaların açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna

varılmıştır (Hikmet Kopar ve diğerleri [GK], B. No: 2014/14061,

8/4/2015, §§ 101-115; Mehmet Baransu (2), B. No: 2015/7231, 17/5/2016,

§§ 64-78, 94-97).

24. Somut başvuruda aynı mahiyetteki iddialara ilişkin

olarak anılan kararlarda varılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum

bulunmamaktadır.

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının

açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

C. Mülkiyet

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

26. Başvurucu; somut delil bulunmadan, suç şüphesi

gösterilmeden ve kanuni koşulları oluşmadan keyfî bir şekilde mal varlığı

hakkında elkoyma kararı verildiğini iddia etmiştir. Başvurucu; elkoyma

kararının verildiği ceza soruşturması dosyasına erişiminin kısıtlandığını,

kararlarda gerekçe gösterilmediğini ve hakkında kesinleşmiş bir hüküm

olmamasına rağmenFETÖ/PDY üyesi olarak gösterilmesinden şikayetçi olmuştur.

Elkoyma kararı ile birlikte FETÖ/PDY üyeliği suçlamasının yargı organı

tarafından ifade edilmesi ve bu iddiaların medyada yer aldığını belirten

başvurucu, elkoyma kararı ile birlikte maddi ihtiyaçlarını karşılama imkanının

elinden alındığını ifade etmiştir.

27. Başvurucu sonuç olarak bu gerekçelerle mülkiyet, adil

yargılanma ve özel hayata saygı hakları ile suçta ve cezada kanunilik ve

eşitlik ilkelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

28. Bakanlık görüşünde başvurucunun mal varlığı üzerinde

konulan tedbirin kaldırıldığını belirtilmiştir. Bakanlık, elkoyma kararının

şartları oluşmadığı iddiasının 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi uyarınca

tazminat davasında ileri sürülebileceğinden başvuru yollarının tüketilmemesi

nedeniyle başvurunun kabul edilemez bulunması gerektiğini ifade etmiştir.

Bakanlık, yürütülen soruşturma kapsamında 5271 sayılı Kanun'un 128. maddesine

uygun olarak verilen elkoyma kararında herhangi bir keyfîlik ya da takdir

hatası bulunmadığı, dolayısıyla müdahalenin kanuni, meşru ve orantılı olduğu

yönünde görüş bildirmiştir.

2. Değerlendirme

29. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun mal varlığı hakkında elkoyma tedbirinin uygulanması

kapsamında ileri sürdüğü şikâyetler esas itibarıyla mülkiyet hakkını

ilgilendirdiğinden başvurucunun tüm iddialarının mülkiyet hakkı bağlamında

incelenmesi uygun görülmüştür.

30. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes,

mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet

hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan

mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her

türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, §

20).

31. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 4/7/2013 tarihli ve

E.2013/8830, K.2013/18335 sayılı; 23/9/2013 tarihli ve E.2013/14435,

K.2013/21106 sayılı ve 14/12/2015 tarihli ve E.2014/19906, K.2015/19237 sayılı

ilamlarından da anlaşıldığı üzere 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde

düzenlenen yol, bir yandan başvurucunun maruz kaldığı elkoyma işleminin hukuka

aykırılığının tespitini, diğer yandan da uğradığı zararın tazmini imkânını sağlamaktadır.

Bu nedenle 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesi ile öngörülen hukuk yolu

başvurucunun şikâyetleri açısından erişilebilir ve elverişli bir çözüm olanağı

ve makul ölçüde bir başarı imkânı sunmaktadır (Mehmet Ali Aslan, B. No:

2013/2429, 30/3/2016, § 28).

32. Somut olayda, başvurucu hakkında anayasal düzeni

ortadan kaldırmaya teşebbüs ve FETÖ/PDY üyesi olma suçlarından yürütülen ceza

soruşturması kapsamında başvurucunun tüm mal varlığına tedbir konulmuş ve söz

konusu tedbir kararı 15/3/2017 tarihinde kaldırıldığı anlaşıldığından somut

başvuru yönünden anılan içtihattan ayrılmayı gerektiren bir durumun olmadığı

değerlendirilmiştir.

33. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun mal varlığına

tedbir konulmasına ilişkin şikâyetinin diğer kabul edilebilirlik koşulları

yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. 1. Sulh ceza hâkimliklerinin yapısına ilişkin iddianın

açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyete neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 21/10/2020 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Murat GÖDEK Vekili : Av. Asiye KÜÇÜKBALCI