Oksana Chıcheıshvılı Başvurusu (B. No: 2014/19023)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, Türk vatandaşı ile olan evliliğin sırf Türkiye'de

ikamet edilebilmesi için yapıldığı, dolayısıyla aile birliği kurmaya yönelik

olmadığından bahisle oturma izninin iptal edilmesi nedeniyle aile hayatına

saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 4/12/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu 19/6/1976 doğumlu olup Gürcistan vatandaşıdır.

24/5/2003 tarihinde "fuhuş yapmak ve vize ihlali" nedeniyle Türkiye'den sınır dışı

edilmiştir.

8. Başvurucu Türkiye'ye yeniden giriş yapmış ve 12/4/2011

tarihinde bir Türk vatandaşı ile evlenerek önceki evliliğinden olan Gürcistan

vatandaşı iki çocuğu ile birlikte Antalya'da yaşamaya başlamıştır.

9. Başvurucuya 3/5/2011-3/5/2012 ve 3/5/2012-3/5/2013 tarihleri

arasında geçerli olmak üzere evlilik amaçlı ikamet tezkeresi verilmiştir.

10. Antalya İl Emniyet Müdürlüğü Yabancılar Şube Müdürlüğü

tarafından 15/1/2013 tarihinde yapılan idari tahkikatta başvurucu ve eşinin

beyan ettikleri adreste ikamet etmedikleri ve çevrelerinde tanınmadıkları

tespit edilmiştir.

11. Başvurucu ikamet tezkeresini yenilemek için talepte bulunmuş

ve Yabancılar Şube Müdürlüğüne oturduğu adresi bildirmiştir. Söz konusu belge,

4/5/2013-4/5/2015 tarihleri arasında geçerli olacak şekilde yenilenmiştir.

12. 8/5/2013 ve 3/1/2014 tarihlerinde yapılan idari

tahkikatlarda, başvurucunun beyan ettiği adrese gidildiğinde kiralık olan evde

yabancı uyruklu bir başka kadın ile birlikte oturduğu, kira kontratının bu

kadının erkek arkadaşı adına yapıldığı anlaşılmıştır. Ev sahibi ve çevrede

oturanlardan edinilen bilgilere göreeve değişik

erkeklerin gelip gittiği, bu durumdan komşuların rahatsız olması üzerine ev

sahibinin uyarıda bulunduğu, bunun üzerine eve gelenlerin olmadığı, bu defa

başvurucunun ve diğer kadının geceleri çoğunlukla aynı taksi durağından

edinilen ticari taksilerle dışarı çıkıp sabaha karşı eve döndükleri tespit

edilmiştir. Ayrıca, başvurucunun evlendiği tarihten sonra Antalya ilinde çok

sayıda değişik otellerde farklı erkeklerle kaldığına dair kayıtların bulunduğu

saptanmıştır.

13. Bunun yanı sıra başvurucu ve evlendiği kişi Yabancılar Şube

Müdürlüğüne davet edilerek kendileriyle ayrı ayrı mülakat yapılmıştır.

Mülakatta birbirlerine ve yaşamlarına dair, örneğin eşinin ana baba isminin ne

olduğu, düğün veya herhangi bir kutlama yapıp yapmadıkları, alyanslarının olup

olmadığı, eşinin tahsil durumu, mülakat tarihinden önceki Pazar gününü nasıl

geçirdikleri gibi sorular sorulmuştur.

14. Başvurucu, düğün veya herhangi bir kutlama yapmadıklarını,

alyanslarının olmadığını, kendisinin ortaokul mezunu olduğunu, Pazar günü

kendisinin evde olduğunu, eşinin çalıştığı için eve gelmediğini beyan etmiştir.

Başvurucuyla evlilik akdi gerçekleştiren kişi ise eşinin anne ve baba adını

bilmediğini, eşinin doğum tarihini ve kan grubunu bilmediğini, evlendikten

sonra kutlama olarak yemek organizasyonu yaptıklarını, alyanslarının olduğunu,

Pazar günü kendisinin evde olduğunu, eşiyle birlikte alışveriş yaptıklarını

söylemiştir. Yabancılar Şube Müdürlüğü tarafından söz konusu mülakata dair

düzenlenen tutanakta, sorulan sorulara başvurucu ve evlendiği kişinin çelişkili

ve birbirlerinden farklı cevaplar verdikleri, şahısların birbirlerini

tanımadıklarının anlaşıldığı bildirilmiştir.

15. Söz konusu otel kayıtları, yaşantısına dair alınan beyanlar

sonucu başvurucunun fuhuş yaptığı ve Türk vatandaşı ile yaptığı evliliğin

ülkede kalmak için yapılan anlaşmalı bir evlilik olduğu tespit edildiğinden

ikamet tezkeresi iptal edilmiş ve on beş gün içinde Türkiye'den ayrılması

gerektiği yönünde karar alınmıştır. Söz konusu kararı 30/5/2014 tarihinde

tebliğ alan başvurucu 12/6/2014 tarihinde Türkiye'den ayrılmış, ancak üç ay

sonra tekrar Türkiye’ye giriş yapmıştır.

16. Bu arada başvurucu ikamet tezkeresinin iptali işlemine karşı

Antalya 1. İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Mahkemenin 2/10/2014 tarihli

kararıyla dava kesin olarak reddedilmiştir. Karar gerekçesinde başvurucunun

resmî nikah yaptığı kişiyle gerçek bir evlilik birlikteliği içinde

yaşamadığının ve evliliğin ikamet izni alabilmek amacıyla yapılmış olduğunun

idare tarafından somut olarak ortaya konulmuş olduğu, bu nedenle idari işlemde

hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilmiştir. Karar başvurucuya 5/11/2014

tarihinde tebliğ edilmiştir.

17. Başvurucu 4/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur. Başvurucu Türkiye’de kaldığı son dönemde hamile kaldığını

belirtmiş ve ülkede kalabileceği son gün olan 6/12/2014 tarihinde tekrar

yurtdışına çıkmak zorunda olmasının aile bütünlüğünü bozacağı iddialarını ileri

sürerek tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.

18. Başvurucunun tedbir kararı verilmesi istemi, Anayasa

Mahkemesinin 5/12/2014 tarihli kararı ile "...başvurucunun yurtdışına çıkması durumunda yaşam hakkına ya da bireyin

maddi ve manevi bütünlüğüne yönelik bir risk bulunmaması..." gerekçesiyle

reddedilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

19. 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası

Koruma Kanunu’nun "Anlaşmalı evlilik

yoluyla talep edilen aile ikamet izni" kenar başlıklı 37.

maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Aile ikamet izni verilmeden veya

uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin sırf ikamet izni alabilme

amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır. Araştırma sonucunda,

evliliğin bu amaçla yapıldığı tespit edilirse aile ikamet izni verilmez,

verilmişse iptal edilir.

(2) Aile ikamet izni verildikten sonra da

evliliğin anlaşmalı olup olmadığı konusunda valiliklerce denetim yapılabilir.”

20. 6458 sayılı Kanun’un “Sınır

dışı etme kararı alınacaklar” kenar başlıklı 54. maddesi şöyledir:

“(1) Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır

dışı etme kararı alınır:

...

ç) Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan

sağlayanlar

...

f) İkamet izinleri iptal edilenler

...”

B. Uluslararası Hukuk

21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) bir yabancının

ülkeye giriş yapma veya orada ikamet etme hakkını yahut bir kişinin aile

yaşamını belirli bir ülkede kurma şeklindeki bir hakkı güvence altına

almamaktadır (Abdulaziz, Cabales and Balkandali/Birleşik Krallık,

B. No: 9214/80, 9473/81, 9474/81, 28/5/1985, § 68; Ahmut/Hollanda, § 67-c).

22. Bunun yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) aile

hayatına saygı hakkının kamusal makamlara yüklediği yükümlülüğün, çiftlerin

evlenme suretiyle ikamet edecekleri ülkeyi seçmeleri ve aynı ülke vatandaşı

olmayan eşlerin bu ülkeye yerleşmelerini kabul etmek şeklinde genel bir

yükümlülüğü kapsadığı söylenemez (Biao/Danimarka

[BD], B. No: 38590/10,24/5/2016, § 117).

23. Ayrıca AİHM devletlerin, yabancı ile bir vatandaş arasında

gerçekleştirilen evlenmenin sadece o ülkede ikamet izni alabilmek amacıyla

yapılmış olup olmadığını araştırma ve gerektiğinde bu tip evlilikleri engelleme

konusunda yetkilerinin olduğunu, bu yönde bir araştırmanın Sözleşme'nin 12.

maddesinde düzenlenen evlenme hakkını ihlal etmeyeceğini kabul etmektedir (O'donoghue ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No:

34848/07,14/12/2010, § 87; Frasik/Polonya, B. No: 22933/02, 5/1/2010, §

89).

24. Öte yandan Sözleşme'nin 8. maddesinde düzenlenen aile

hayatına saygı hakkı, aile kurma hakkını güvenceye almaz. Söz konusu hak,

hâlihazırda mevcut olan ve hakiki aile yaşamı oluşturan fiilî, yakın ve şahsi

bağların kurulduğu aile ilişkilerini korumaktadır. Bu hüküm kapsamında aile

kavramı, evliliğe dayalı ilişkilerle sınırlı değildir ve tarafların evlilik

olmadan bir arada oturduğu fiilî "aile" bağlarını da kapsayabilir.

Dolayısıyla Sözleşme ve AİHM içtihadı resmî evlilik akdi gibi şeklî unsurlarla

ilgilenmemekte, gerçek ve mevcut aile yaşamını korumayı esas almaktadır. AİHM'e göre Sözleşme'nin 8. maddesinin amaçları bakımından

"aile hayatı"nın varlığı ya da yokluğu,

somut olayda yakın kişisel bağların mevcut olup olmadığına bağlı olan olgusal

bir sorundur (K. ve T./Finlandiya

[BD], B. No: 25702/94, 12/7/2001, § 150; Marckx/Belçika, B. No: 6833/74, 13/6/1979, § 31).

25. AİHM, yakın tarihli Schembri/Malta (B. No: 66297/13, 19/9/2017, §§ 53, 54) kararında

göçmenlerle ilgili kurallardan kurtulmak, ikamet izni veya vatandaşlık kazanmak

için yapılan, dolayısıyla hakiki olmayan anlaşmalı evliliklerin "aile

hayatı" kapsamında olmadığını, dolayısıyla da konu bakımından 8. maddenin

kapsamında olmadığını vurgulamıştır. Avrupa İnsan Hakları Komisyonu (AİHK) da

evliliğin amacının bir aile hayatı kurmak değil ülkeye giriş, çalışma ve/veya

ikamet izni almak için yapıldığının tespit edildiği başvuruları, ortada

Sözleşme'nin 8. maddesi kapsamında korunması gerekli gerçek bir aile hayatı

bulunmadığı gerekçesiyle kabul edilemez bulmuştur (Ayhan Yavuz/Avusturya (k.k.), B.

No: 25050/94, 16/01/1996; F.P./Birleşik

Krallık (k.k.), B. No: 20118/92,

12/10/1992).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

26. Mahkemenin 20/12/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

27. Başvurucu, bir Türk vatandaşıyla olan evliliğinin anlaşmalı

olduğu gerekçesiyle ikamet tezkeresinin iptal edilmesini şikâyet etmektedir.

Başvurucu; evliliğinin gerçek olduğunu, yapılan tahkikatların yasaya aykırı

olduğunu ve ulaşılan sonucun gerçek durumu yansıtmadığını ileri sürmüştür. Başvurucu,

önceki evliliğinden iki çocuğunun bulunduğunu ve ayrıca iki aylık hamile

olduğunu, Türkiye’ye giriş yapmasının ardından yeniden yurtdışına çıkmak

zorunda kalacağını, bu durumun aile bütünlüğünü bozacağını iddia etmiştir.

Başvurucu, Anayasa’nın 20. ve 41. maddelerinde düzenlenen aile hayatına saygı

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

28. Anayasa’nın “Özel hayatın gizliliği” kenar başlıklı 20.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme

hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.”

29. Anayasa’nın “Ailenin

korunması ve çocuk hakları” kenar başlıklı 41. maddesi şöyledir:

“Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.

Devlet,

ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile

planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,

teşkilatı kurar.

...”

30. Devletlerin uluslararası hukuktan kaynaklanan yabancıların

ülkeye giriş yapmasını ve ikamet etmesini kontrol etme ve gerektiğinde ülkedeki

yabancıları sınır dışı etme konusunda geniş takdir yetkileri bulunmaktadır. Bu

kapsamda vatandaşlar ile yabancılar arasında gerçekleştirilen evlilik

akitlerinin gerçek aile birliği kurma amacıyla değil de yabancının ülkeye

girişini, ülkede ikametini veya vatandaşlık elde etmesini sağlamaya yönelik

olarak yapılıp yapılmadığını denetleme konusunda da devletlerin egemenliklerinden

kaynaklanan ve kamu yararı meşru amacına dayalı yetkileri söz konusudur.

31. Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleriyle güvence altına alınan

"aile hayatı" hâlihazırda -mevcut- fiilî, yakın ve kişisel bağların

kurulmuş olduğu aile birlikteliklerini içermektedir. Hakiki aile birliği

kurmaya yönelik olmayan, göçmenlikle ilgili düzenlemelerden kaçmak amaçlı,

ülkeye giriş, ikamet ve çalışma izni alınmasına yönelik yapılan ve dolayısıyla

sadece kağıt üstünde kalan evlilik akitleri, Anayasa tarafından korunan "aile

hayatı" kapsamında değerlendirilemez.

32. Somut olayda başvurucunun kendisi gibi Gürcistan uyruklu

olan ve önceki evliliğinden olan iki çocuğuyla ve bir başka kadınla birlikte

oturduğu, evlilik akdi gerçekleştirdiği Türk vatandaşının ise başvurucuyla

birlikte yaşamadığı kamu makamlarınca tespit edilmiştir.

33. Modern yaşamın koşulları ışığında aile yaşamının varlığından

söz edilebilmesi için eşlerin mutlaka aynı evde birlikte oturmaları koşulundan

söz edilemese de birlikte yaşamanın gerçek aile hayatını kanıtlamada oldukça

güçlü bir veri olduğu da unutulmamalıdır. Bununla birlikte eşler arasında

süreklilik arz eden, fiilî, yakın şahsi bağların mevcut olduğunun birlikte

yaşama dışında diğer unsurlarla da gösterilebilmesi mümkündür.

34. Olayda ise başvurucunun evlilik akdi gerçekleştirmek

suretiyle ikamet izni almasına ve evlendiği kişiyle aynı ilde bulunmasına

karşın aynı evde birlikte yaşamadıkları, yapılan mülakatta gerçek eşlerin

birbirleri hakkında bilmesi beklenen makul sorulara dahi farklı ve çelişik cevap

verdikleri dikkate alınmalıdır.

35. Buna göre kamu makamları tarafından başvurucunun bir Türk

vatandaşıyla yaptığı evlilik akdinin gerçek aile birliği kurmaya yönelik

olmadığı, birlikte yaşamadıkları, evliliğin ülkede kalmak için yapılan

anlaşmalı bir evlilik olduğunun somut ve tutarlı olgulara dayalı tespitlerle

ortaya konulduğu görülmektedir. Dolayısıyla olayda kamu makamlarının makul

olmayan ve keyfî şekilde hareket ettiklerinden söz edilemez. Başvurucu da

evliliğin gerçek, fiilen yakın ve kişisel bağlara dayalı olduğunu kanıtlayacak

somut veriler sunmamıştır. Bu durumda söz konusu evliliğin Anayasa ile

korunması gerekli "aile hayatı" oluşturmadığı, bu nedenle aile

hayatına saygı hakkının kapsamı dışında kaldığı anlaşılmaktadır.

36. Açıklanan nedenlerle başvurucunun gerçekleştirdiği evlilik

akdinin hakiki aile birliği kurmaya yönelik olmayan, göçmenlikle ilgili

düzenlemelerden kaçmak amaçlı, ülkeye giriş ve ikamet izni alınmasına yönelik

anlaşmalı evlilik olması nedeniyle aile hayatına saygı hakkı kapsamında

korunması gereken bir unsur olmadığı sonucuna varıldığından başvurunun konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun konu bakımından

yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

20/12/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Şermin

BİRTANE

Başvurucu

:

Oksana CHICHEISHVILI

Vekili

:

Av. Erdal

TAŞ