Önder Ercan Başvurusu (B. No: 2013/9036)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, kanuni tutukluluk

süresinin aşılması ve tutukluluğun devamına ilişkin kararların gerekçelerinin

yetersiz olması nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti

ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 13/12/2013 tarihinde

Balıkesir Cumhuriyet Başsavcılığı vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin

idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde belirlenen eksiklikler

tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca,

20/2/2014 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından, 27/6/2014

tarihinde başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte

yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular

27/6/2014 tarihinde Adalet Bakanlığına bildirilmiştir. Adalet Bakanlığının

7/7/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu

kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı

bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade

edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde

olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, İzmir Cumhuriyet

Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında 2/1/2009-6/1/2009 tarihleri

arasında gözaltında kalmış, 6/1/2009 tarihinde Isparta 1. Sulh Ceza Mahkemesinin

2009/6 sorgu sayılı kararıyla “suç işlemek

amacıyla örgüt kurmak, silahla yağma ve kasten öldürme” suçlarından

tutuklanmış, İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının 13/7/2009 tarih ve 2008/181

sayılı iddianamesi ile “haksız ekonomik

çıkar sağlamak amacıyla örgüt kurmak ve yönetmek, tehdit, yağma, silahla

yaralama, hakaret, silahla öldürmeye teşebbüs, genel güvenliği kasten tehlikeye

sokmak, dolandırıcılık, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme,

suçluyu kayırma, cezaevine uyuşturucu madde sokmak, uyuşturucu madde

bulundurmak ve kullanmak, ruhsatsız silah ve mermi bulundurmak”

suçlarından açılan kamu davası İzmir 10.Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK.250.

maddesi ile görevli) E.2009/154 sırasına kaydedilmiştir.

8. Başvurucu hakkında Yalvaç Ağır Ceza

Mahkemesinin E.2009/10, K.2009/10 sayılı dava dosyasında yağma suçundan açılan

kamu davasında Mahkeme, 26/2/2009 tarihinde görevsizlik kararı vererek dosyanın

İzmir Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Söz konusu dosya

kapsamında başvurucu 27/12/2008-29/12/2008 tarihleri arasında gözaltında

kalmış, 21/1/2009 tarihinde ise tutuklanmıştır.

9. Yalvaç Ağır Ceza Mahkemesinden

gelen dava İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2009/170 sırasına kaydedilmiş

olup, Mahkeme 18/11/2009 tarihli kararla başvurucunun tahliyesine, 1/12/2010

tarihli kararla ise dosyanın aynı mahkemede görülmekte olan E.2009/154 sırasına

kayıtlı dava ile birleştirilmesine karar vermiştir.

10. İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesi,

E.2009/154 sayılı dosyada 25/1/2012 tarihli kararla “suç işlemek amacıyla örgüt kurmak” suçundan başvurucunun

tahliyesine, “silahla yağma ve kasten

öldürmeye teşebbüs” suçlarından ise tutukluğunun devamına karar

vermiştir. Mahkeme, 28/6/2013 tarih, E.2009/154, K.2013/106 sayılı ilamla

başvurucunun toplam 84 yıl 33 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve

tutukluluk halinin devamına karar vermiştir. Söz konusu karar başvurucunun

yüzüne karşı tefhim edilmiştir.

11. Anılan kararın temyizi üzerine

Yargıtay 1. Ceza Dairesi 22/9/2014 ve E.2014/2181, K.2014/4026 sayılı kararla

başvuru hakkındaki hükümlerin bir kısmı hakkında onama, bir kısmı hakkında ise

bozma kararı vermiştir.

12. Başvurucu 13/12/2013 tarihinde

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

13. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza

Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesi şöyledir:

“(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir

tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama

kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri

ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.

(2) Aşağıdaki hallerde bir

tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini

uyandıran somut olgular varsa.

b) Şüpheli veya sanığın davranışları;

1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,

2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde

bulunma,

Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.

(3) Aşağıdaki suçların işlendiği

hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var

sayılabilir:

a) 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza

Kanununda yer alan;

...

2. Kasten öldürme (Madde 81, 82, 83),

....

7. (Ek bent: 06/12/2006 - 5560 S.K.17.md) Hırsızlık (madde 141, 142) ve yağma

(madde 148, 149),

....

9. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar

hariç, Madde 220),

....”

14. 26/9/2004 tarihli 5237 sayılı Türk

Ceza Kanunu’nun 81. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bir insanı kasten öldüren kişi,

müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.”

15. Aynı Kanun’un 106. maddesinin (2)

numaralı fıkrası şöyledir:

“Tehdidin;

a) Silâhla,

b) Kişinin kendisini

tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel

işaretlerle,

c) Birden fazla kişi tarafından

birlikte,

d) Var olan veya var sayılan suç

örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,

İşlenmesi hâlinde, fail hakkında

iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”

16. Aynı Kanun’un 149. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

“Yağma suçunun;

a) Silâhla,

…

c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,

….

f) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu

güçten yararlanılarak,

g) Suç örgütüne yarar sağlamak maksadıyla,

İşlenmesi hâlinde, fail hakkında

on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”

17. Aynı Kanun’un 220. maddesinin (1)

ve (3) numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla örgüt kuranlar veya

yönetenler, örgütün yapısı, sahip bulunduğu üye sayısı ile araç ve gereç

bakımından amaç suçları işlemeye elverişli olması hâlinde, iki yıldan altı yıla

kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak, örgütün varlığı için üye

sayısının en az üç kişi olması gerekir.

(3)Örgütün silâhlı

olması hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza dörtte birinden

yarısına kadar artırılır.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 12/3/2015 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 13/12/2013 tarih ve 2013/9036 numaralı

bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

19. Başvurucu, tutukluluğun kanuni

süreyi aştığını tutukluluğun devamına ilişkin kararların gerekçelerinin

yetersiz olduğunu, kaçma ve delil karartma şüphesinin bulunmadığını ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

20. Başvurucunun şikayetlerinin

Anayasa’nın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı

kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

21. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru usulü” kenar başlıklı 47.

maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir. …”.

22. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün “Başvuru

süresi ve mazeret” kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir.”

23. Bireysel başvurunun kabul

edilebilirlik koşullarından olan başvuru süresine riayet edilmesi şartı,

bireysel başvuru incelemesinin her aşamasında resen nazara alınması gereken bir

başvuru koşuludur (B. No: 2013/1582, 7/11/2013, § 19).

24. Yukarıda belirtilen hükümler

uyarınca bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu

öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması

gerekmektedir. Bu yönüyle başvuru yollarının tüketilmesi ve başvuru süresine

ilişkin koşullar arasında yakın bir bağlantı bulunmaktadır. Ancak belirtilen

hükümlerde yer verilen olağan başvuru yolları ibaresinin, başvurucunun

şikâyetleri açısından makul bir başarı şansı sunabilecek ve bir çözüm sağlayabilecek

nitelikte, kullanılabilir ve etkili başvuru yolları olarak anlaşılması gerekir.

Olağan başvuru yollarının tamamının tüketilmesi ibaresinin katı bir şekilde

yorumlanması, birtakım başvurular açısından bireysel başvurunun amacıyla

bağdaşmayan neticelere yol açabilecektir. Bu nedenle, olayın özel şartları

içinde etkisiz ve yetersiz olan bir kanun yolunun tüketilmesi şartı

aranmaksızın, her bir başvuru yolunun somut başvurular açısından etkili olup

olmadığının münferiden denetlenmesi gerekmektedir (B. No: 2013/1582, 7/11/2013,

§ 20).

25. Devam eden tutukluluğun hukuka

aykırı olduğu iddiasıyla yapılan bireysel başvurularda şikâyetlerin temel

amacı, tutukluluğun hukuka aykırı olduğunun ya da devamını haklı kılan sebep

veya sebeplerin bulunmadığının tespitidir. Bu tespit yapıldığı takdirde buna

bağlı olarak ilgilinin tutukluluk halinin devamına gerekçe olarak gösterilen

hukuki sebeplerin varlığı sona erecek ve böylece kişinin serbest kalmasının

yolu açılabilecektir. Bu amaçla yapılan bir başvuruda, itiraz kanun yolunda

çekişmeli yargılama ve/veya silahların eşitliği gibi ilkelere uygun olarak bir

inceleme yapılıp yapılmadığı da dikkate alınacaktır. Dolayısıyla belirtilen

nedenlerle ve serbest bırakılmayı temin edebilecek bir karar alma amacıyla

yapılacak bireysel başvuruların, olağan kanun yolları tüketilmek şartıyla,

tutukluluk hali devam ettiği sürece yapılabilmesi mümkündür (B. No: 2012/726,

2/7/2013, § 30).

26. Kişi serbest bırakılmadan

yargılanmakta olduğu davada ilk derece mahkemesi kararıyla mahkûm olmuşsa,

mahkûmiyet tarihi itibarıyla tutukluluk hali sona erer. Çünkü bu durumda

kişinin hukuki durumu "bir suç isnadına

bağlı olarak tutuklu" olma kapsamından çıkmaktadır. Bireysel

başvuru incelemesi açısından, tutuklamanın şartları ile mahkûmiyete hükmedilmesi

arasındaki esaslı fark da bunu gerektirir. Zira mahkûmiyete karar verilmesi,

şüphenin yenildiği anlamına gelmekte; isnat olunan suçun işlendiği, bundan

failin sorumlu olduğunun sübuta erdiği kabul edilmekte ve bu nedenle sanık

hakkında hürriyeti bağlayıcı cezaya ve/veya para cezasına hükmedilmektedir. Bir

başka ifadeyle tutuklu sanığın hukuki statüsü değişmekte, tutuklanmasına neden

olan (kuvvetli) şüphe yerini, her türlü şüpheden uzak bir kabulü ifade eden

"kanaat"e

bırakmaktadır. Bu nedenle mahkûmiyetle birlikte kişinin kuvvetli suç şüphesinin

ve bir tutuklama nedenine bağlı olarak tutukluluk halinin sona erdiğinin kabulü

gerekir. Bu bakımdan, mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması ayrıca gerekmez.

(B. No: 2013/6398, 3/4/2014, § 32).

27. Bu nedenle mahkûmiyete ilişkin

nihai kararla birlikte, sanığın tutukluluğa ilişkin hukuki statüsü ve

dolayısıyla tabi olduğu rejim değiştiğinden, 30 günlük başvuru süresinin,

itiraz yoluna başvurulmayan durumlarda, tutukluluğun hükümle birlikte devamına

dair kararın başvurucu tarafından öğrenildiği tarihten itibaren hesaplanması

gerekir (B. No: 2013/6398, 3/4/2014, § 33).

28. Somut olayda başvurucu hakkında

İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesi 28/6/2013 tarihinde mahkûmiyetine ve tutukluluk

halinin devamına karar vermiştir. Buna göre ilk derece mahkemesinin 28/6/2013

tarihli mahkûmiyet ve tutukluluğun devamı kararı ile başvurucunun tutukluluk

hali bu anlamda sona ermiştir. Bu karar, başvurucunun yüzüne karşı tefhim

edilmiştir. Başvurucu bu karara karşı kanuni süresi içerisinde itiraz kanun

yoluna başvurduğuna dair bir belge ve bilgi sunmamıştır.

29. Bu belirlemeler karşısında, uzun

tutukluluk ve tutukluluğun formül gerekçelerle devamına ilişkin şikayetleri

içeren bireysel başvurunun, İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinin tutukluluğun

devamına ilişkin kararın tarihi olan 28/6/2013 tarihinden itibaren otuz gün

içinde yapılması gerekirken 13/12/2013 tarihinde yapılan bireysel başvuruda

süre aşımı olduğu sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle, başvurunun “süre aşımı” nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekmiştir.

Başkan : Alparslan ALTAN Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT Recep KÖMÜRCÜ Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Raportör : Şükrü DURMUŞ Başvurucu : Önder ERCAN Vekili : Av. Ozan KORUCU