Osman Serhat Arıcan Başvurusu (B. No: 2018/14398)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, tutukluluk sürecinde müdafiyle görüşmenin

teknik araçlarla kayda alınması, infaz memuru tarafından izlenmesi ve görüşme

süresinin sınırlandırılması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının;

aynı uygulamalardan dolayı esasa ilişkin savunma hakkının kısıtlanması

nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 4/5/2018 tarihlinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyon tarafından başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına ve başvurucunun yargılama

giderlerini ödeme gücünden yoksun olması nedeniyle adli yardım talebinin

kabulüne karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe

teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke

genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde

son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak-

bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden

ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet

Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu

değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169,

20/6/2017, §§ 12-25).

9. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde

darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa

bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında kamu görevlilerinin de

bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından

soruşturma başlatılmıştır.

10. Bu kapsamda endüstri mühendisi olan başvurucu

hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından FETÖ/PDY'nin

hiyerarşik yapılanmasında yer aldığı iddiasıyla soruşturma başlatılmış ve

başvurucu gözaltına alınmıştır.

11. Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliği 2/2/2017 tarihinde

başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmasına karar vermiştir.

12. Başvurucu tutuklama kararına ve tutukluluğun devamı

kararlarına yaptığı itirazların sulh ceza hâkimlikleri tarafından

reddedildiğini bildirmiştir.

13. Başvurucu, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak

bulunduğu sırada avukatı ile yaptığı görüşmelerinin sesli ve görüntülü olarak

kayıt altına alındığını ve bir görevlinin görüşmeleri izlediğini ileri sürerek

bu uygulamanın hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle Kırıkkale İnfaz Hâkimliğine

şikâyette bulunmuştur.

14. Kırıkkale İnfaz Hâkimliği 22/7/2016 tarihli ve 667

sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde (KHK)

hükümlerine ve Kırıkkale Cumhuriyet Başsavcılığının konuya ilişkin

yazısına değinerek 27/2/2018 tarihinde talebin reddine karar vermiştir. Karar

gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

"İncelenen dilekçe, getirtilen

belgeler ve dosya kapsamına göre, 667 sayılı Olağan Üstü Hal Kapsamında Alınan

Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 6. Maddesinin 1/d fıkrasında;

'Tutuklu olanların avukatları ile görüşmelerinde, toplumun ve ceza infaz

kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç

örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve tâlimat verilmesi veya

yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin varlığı

halinde, Cumhuriyet savcısının kararıyla, görüşmeler teknik cihazla sesli veya

görüntülü olarak kaydedilebilir, tutuklu ile avukatın yaptığı görüşmeleri

izlemek amacıyla görevli hazır bulundurulabilir, tutuklunun avukatına veya

avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki

konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara elkonulabilir veya görüşmelerin

gün ve saatleri sınırlandırılabilir' hükmü ile Kırıkkale Cumhuriyet

Başsavcılığı 06/06/2017 tarih ve B.M. 2017/3801 sayılı kurumumuza yazmış olduğu

yazısı ... ile yukarıda belirtilen gerekçeler birlikte değerlendirilerek;

1) Kuruma gelen bir avukatın

görüşebileceği müvekkil sayısına bakılmaksızın, avukat görüş süresinin toplam

90 dk ile sınırlandırılmasına;

2) Avukat ve müvekkilin görüş süresi

avukat kabininde görüşme başladıktan itibaren başlayacaktır. Ancak bir avukat

aynı ayda birden fazla müvekkil ile görüşemeyeceğinden ilk müvekkilin görüşe

başlama süresinden itibaren görüş süresi başlatılacak son müvekkil ile

görüşürken 90 dk süre dolduğunda görüşe son verileceğine;

3) 3713 sayılı Terör Yasası kapsamında

bulunan örgüt suçlarından (PKK, KCK, Kontra- gel, TAK, DHKP-C TİKKO, MLKP gibi

sol örgütler ile FETÖ/PYD, IŞİD/DAIŞ gibi sağ örgütler)tutukluların eskiden

olduğu gibi 667 sayılı KHK kapsamında 09:00 - 16:00 saatleri arasında

yaptırılmasına devam edilmesine;

4) Avukat sayısının boş kabin sayısından

fazla olması halinde avukatların kuruma gelişi ve müracaat sırasına göre kabine

alınmasına;

5) Görüş süresinin bitişine yakın bir

saatte kuruma gelen avukatlara sürenin saat 16:00 biteceğinin tam 90 dk görüşme

yapamayacağı hususunda bilgi verilmesi, kalan süre kadar görüşme yapmayı kabul

ettiği takdirde avukat görüşünün başlatılmasına;

6)Gün içerisinde görüşe gelen avukat/ avukatlar

tekrar FETÖ/PYD tutukluları için avukat görüşüne alınmayacağına;

7) Kurumda yapılan bir faaliyet

nedeniyle yarım kalan avukat görüşü veya görüşemeyen avukat/avukatlar için ek

görüşme süresi verilmesine, kurumdan kaynaklı sebeplerden dolayı uzatılan

sürenin saat 17:00' ı geçemeyeceğine;

8) İdare ve gözlem kurulu tarafından

yeni bir değişiklik yapılıncaya kadar bu hususların geçerli olacağına yönelik

karar verilmiş olduğu anlaşılmıştır.

İncelenen dosya ve dilekçe evrakına

ilişkin Cumhuriyet Savcısı tutuklunun talebine yönelik itirazının reddi yönünde

mütalada bulunmuş ayrıca Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem

kurulu kararının Kanun hükmünde kararname hükümleri çerçevesinde yapıldığı

görülmüştür. Bu kapsamda tutuklunun talebine ilişkin idere ve gözlem kurulu

kararında usul ve yasalara aykırı bir durum olmadığı anlaşıldığından itirazın

reddine karar vermek gerekmiş[tir.]"

15. Başvurucu anılan karara itiraz etmiş, Kırıkkale 1.

Ağır Ceza Mahkemesi18/4/2018 tarihinde benzer gerekçelerle şikâyeti

reddetmiştir.

16. Başvurucu anılan kararı 24/4/2018 tarihinde

öğrendiğini bildirmiştir.

17. Başvurucu 4/5/2018 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

18. Başsavcılık 26/7/2017 tarihli iddianameyle

başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle aynı

yer ağır ceza mahkemesinde kamu davası açmıştır.

19. Ankara 23. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 27/7/2017

tarihinde iddianameyi kabul etmiş ve Mahkemenin E.2017/545 sayılı dosyası

üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır.

20. Mahkeme 2/8/2018 tarihinde, başvurucunun FETÖ/PDY'ye

üye olma suçundan 8 yıl 9 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar

vermiştir.

21. Başvurucu tarafından mahkûmiyet kararına karşı

yapılan istinaf başvurusu Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesi

tarafından 19/3/2020 tarihinde esastan reddedilmiştir.

22. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih

itibarıyla temyiz kanun yolunda derdesttir.

IV. İLGİLİ

HUKUK

23. İlgili ulusal ve uluslararası hukuk için bkz. Emre

Ayhan, B. No: 2016/80704, 13/2/2020, §§ 32-57; Yasin Akdeniz,

B. No: 2016/22178, 26/2/2020, §§ 27-51.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

24. Mahkemenin 2/12/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Kişi

Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

25. Başvurucu; tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumunda

avukatı ile yaptığı görüşmelerin silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama

ilkelerine aykırı olarak teknik araçlarla kayda alınması, bu sırada bir

görevlinin görüşmeyi izlemesi ve görüşme süresinin kısıtlanması nedeniyle kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Bakanlık görüşünde; öncelikle başvurucunun 4/12/2004

tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi kapsamında

açılacak tazminat davası yolunu tüketmeden bireysel başvuru yaptığı

belirtilerek başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik

kararı verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

27. Bakanlık ayrıca KHK ile getirilen bu düzenlemenin

yeterli güvenceleri bünyesinde taşıdığını ve denetim mekanizmalarını ortaya

koyduğunu belirtmiştir. Bakanlığa göre düzenlemenin amacı kamu düzeninin

sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesidir. Bakanlık, başvurucunun üzerine

atılı suçun niteliği (FETÖ/PDY üyelerinde örgütsel davranış bilincinin

yoğunluğu ve faaliyetlerini gizli icra etmeleri) dikkate alındığında toplumun

ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya

diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir veya talimat verilmesi ya

da yorumlarıyla gizli, açık veya şifreli mesajlar iletilmesi şüphesinin varlığı

hâlinde söz konusu tedbirin uygulandığını belirterek anılan tedbirin orantılı

ve ölçülü olduğunu, dolayısıyla başvurunun açıkça dayanaktan yoksunluk

nedeniyle kabul edilemez bulunması gerektiğini ifade etmiştir.

2. Değerlendirme

28. Anayasa'nın "Kişi hürriyeti ve

güvenliği" kenar başlıklı 19. maddesinin sekizinci fıkrası şöyledir:

"Her ne sebeple olursa olsun,

hürriyeti kısıtlanan kişi, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu

kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak

amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir."

29. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

30. Başvurucunun bu bölümdeki şikâyetinin özü müdafii ile

görüşmesinin kayda alınması, görüşme sırasında infaz memurunun hazır bulunması

ve sair kısıtlamalar nedeniyle etkili bir şekilde tutukluluğa itiraz hakkının

engellendiğine ilişkindir. Dolayısıyla başvurucunun bu bölümdeki iddialarının

Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan güvenceler de dikkate alınarak Anayasa'nın

19. maddesinin sekizinci fıkrası bağlamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı

kapsamında incelenmesi gerekir.

a. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

31. Anayasa Mahkemesi benzer şikâyetlerle ilgili olarak

yaptığı inceleme sonunda 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği

Kanunu'nun 5. maddesinde düzenlenen infaz hâkimliğine şikâyet yolunun -bu

kapsamda kalan iddiaları bakımından- başvurucunun durumuna uygun, telafi

kabiliyetini haiz, etkili bir hak arama yolu olduğu sonucuna varmıştır (İsmail

Solmaz, B. No: 2017/15251, 12/2/2020, §§ 101-107; Emre Ayhan, B.

No: 2016/80704, 13/2/2020, §§ 128-138). Somut olayda başvurucunun 4675 sayılı

Kanun'un 5. maddesinde öngörülen infaz hâkimliğine şikâyet ve sonrasında ağır

ceza mahkemesine itiraz kanun yollarını tükettikten sonra bireysel başvuruda

bulunduğu anlaşılmaktadır (bkz. §§ 14, 15). Dolayısıyla açıkça dayanaktan

yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka

bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar

verilmesi gerekir.

b. Esas

Yönünden

i. Genel

İlkeler

32. Genel ilkeler için bkz. Yasin Akdeniz, §§

61-67.

ii. İlkelerin Olaya Uygulanması

33. Somut olayda tutuklu olan başvurucunun avukatıyla

görüşmesinin teknik araçlarla kayda alınması, infaz memurunun görüşmeyi

izlemesi ve görüşme süresinin sınırlandırılması şeklindeki uygulamaların

bireysel başvuruya konu edildiği görülmektedir. Bu uygulamalar olağanüstü hâl

döneminde çıkarılan 667 sayılı KHK'nın 6. maddesine dayanılarak Başsavcılık

tarafından verilen yazılı talimat uyarınca gerçekleştirilmiştir.

34. Anayasa Mahkemesi; uygulamanın dayanağı olan 667

sayılı KHK kanunlaştıktan sonra 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Kanun'un 6.

maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinin ilgili kısmının iptal

talebine ilişkin olarak yaptığı norm denetimi incelemesinde, söz konusu

kısıtlamanın olağan dönemde ölçüsüz bir müdahale olduğu sonucuna varmakla

birlikte Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında yaptığı incelemede, 15 Temmuz darbe

teşebbüsü ve sonrasında ülkenin genel koşullarına değindikten sonra söz konusu

uygulamanın nitelik itibarıyla Türk ceza mevzuatında yer verilen ağır suçlardan

tutuklu olanlar için öngörülmesi ve düzenlemede uygulamanın ancak belirtilen

hususların savcılık kararı ile tespitinden sonra mümkün olması şeklinde güvence

getirilmiş olmasına vurgu yaparak olağanüstü dönem şartlarında tutukluluğa

itiraz hakkına yapılan müdahalenin ölçülü olduğu sonucuna varmış ve uygulamanın

dayanağı olan düzenlemenin iptal talebini reddetmiştir (AYM, E.2016/205,

K.2019/63, 24/7/2019, §§ 93-108).

35. Anayasa Mahkemesi ayrıca söz konusu düzenleme

uyarınca tutuklunun avukatı ile görüşmenin sınırlandırılması nedeniyle kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği şikâyetiyle yapılan bireysel

başvuruda yaptığı incelemede, FETÖ/PDY ile bağlantılı bir suçtan tutuklu olan

başvurucunun müdafiden yararlanma hakkına yönelik sınırlamaların olağan dönemde

tutukluluğa itiraz bağlamında Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fıkrasında

yer alan güvencelere aykırı olduğu ancak Türk ceza mevzuatında yeterli

güvencelerin sağlanmış olması ve olağanüstü hâlin koşulları dikkate alındığında

Anayasa'nın 15. maddesindeki ölçütler çerçevesinde Anayasa'nın 19. maddesinin

sekizinci fıkrası bağlamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal

edilmediği sonucuna varmıştır (Yasin Akdeniz, §§ 68-91).

36. Somut olayda başvurucu yönünden anılan kararlardan

ayrılmayı ve farklı değerlendirme yapmayı gerektiren bir durum söz konusu

değildir.

37. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 19.

maddesinin sekizinci fıkrası bağlamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının

ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

B. Adil

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

38. Başvurucu; avukatıyla görüşmesinin teknik araçlarla

kayda alınması, infaz memurunun görüşmeyi izlemesi ve görüşme süresinin

sınırlandırılması nedenleriyle savunma hakkının kısıtlandığını ve adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

39. Bakanlık görüşünde, başvurucunun bu bölümdeki

iddialarına yönelik herhangi bir açıklamaya yer verilmemiştir.

40. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı cevabında başvuru

formundakine benzer iddialarda bulunmuştur.

2. Değerlendirme

41. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek

için ihlale neden olduğu iddia edilen işlem veya eylem için öngörülen idari ve

yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması gerekir (Ayşe

Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, §§ 16, 17).

42. Somut olayda başvurucu hakkındaki yargılamanın

sonuçlanmadığı (bkz. § 22), dolayısıyla adil yargılanma hakkı kapsamında ileri

sürülen bu iddiaların yargılama sürecinde ve kanun yolunda incelenmesi

imkânının bulunduğu anlaşılmaktadır.

43. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. 1. Tutukluluğun hukukiliğine etkili bir şekilde itiraz

edilememesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 19. maddesinin 8. fıkrasında güvence

altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,

D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 2/12/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Fatih HATİPOĞLU Başvurucu : Osman Serhat ARICAN