Sait Orçan Başvurusu (B. No: 2016/29085)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, öğrencilikle ilişiğin kesilmesine karar verilmesi ve

bu kararın doğurduğu hukuki sonuçlar nedeniyle Anayasa'da düzenlenen bir kısım

ilke ve hakkın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 3/10/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. 15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri içinde

örgütlenmiş bir grup tarafından darbe girişiminde bulunulmuştur.

7. Bu kapsamda devletin yetkili organları tarafından tehdit

değerlendirmesi yapılarak başta Fetullahçı Terör

Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) olmak üzere demokratik anayasal

düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenliğe yönelik tehdit

oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirler

alınması kararlaştırılmıştır.

8. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hâl ilan edilmiş ve

birçok olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır.

9. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar

Kurulunca 15/8/2016 tarihinde kararlaştırılan 673 sayılı Olağanüstü Hal

Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK)

1/9/2016 tarihli ve 29818 (2. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de

yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

10. 673 sayılı KHK'nın 4. maddesinde; 8/4/1929 tarihli ve 1416

sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun'a tabi

öğrencilerden millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen FETÖ/PDY terör

örgütüne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olan KHK'ya

ekli (2) sayılı listede yer alanların öğrencilikle ilişiklerinin kesildiği,

ilişiği kesilen öğrencilerin bu kapsamda gördükleri eğitimlere ilişkin olarak

denklik işlemlerinin yapılmayacağı ve bunların söz konusu eğitimleri

kapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlı haklardan yararlanamayacağı

da belirtilmiştir.

11. Başvurucu, 1416 sayılı Kanun kapsamında öğrenci iken 673

sayılı KHK ile kendisinin öğrencilikle ilişiği kesilmiştir.

12. Başvurucu 3/10/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

13. Bireysel başvuru sonrasında, Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında

toplanan Bakanlar Kurulunca 2/1/2017 tarihinde kararlaştırılan 685 sayılı

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde

Kararname (KHK) 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

14. 685 sayılı KHK'nın 1. maddesiyle olağanüstü hâl kapsamında

tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak

üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuştur.

Anılan KHK'nın 2. maddesinde, olağanüstü hâl kapsamında kanun hükmünde

kararnameler ile "öğrencilikle ilişiğin kesilmesi"ne

ilişkin olarak tesis edilen işlemler hakkındaki başvuruları doğrudan Komisyonun

değerlendirip karar vereceği belirtilmiştir.

15. Başbakanlık tarafından yapılan duyuruda Komisyona

başvuruların 17/7/2017 tarihinde başlayacağı ilan edilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 673 sayılı KHK'nın “Yurtdışında

öğrenim görenler” kenar başlıklı 4. maddesi şöyledir:

"8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi

Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna tabi öğrencilerden, milli

güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olan ekli (2) sayılı listede yer

alanların öğrencilikle ilişikleri kesilmiştir. Bunlar hakkında 22/7/2016

tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun

Hükmünde Kararnamenin 4 üncü maddesinin ikinci ve

üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır. Bunların bu kapsamda gördükleri

eğitimlere ilişkin olarak denklik işlemleri yapılmaz ve bunlar söz konusu

eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlı haklardan

yararlanamazlar."

17. 667 sayılı KHK'nın 4. maddesinin (2) ve (3) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(2) Birinci fıkra uyarınca görevine son

verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolaylı

olarak görevlendirilemezler; görevinden çıkarılanların uhdelerinde bulunan her

türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye

kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bu fıkrada sayılan

görevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sıfatını taşımayanlar hakkında da

bu fıkra hükümleri uygulanır.

(3) Bu maddeye göre görevlerine son

verilenlerin silah ruhsatları ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler

oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeş

gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu,

ortağı ve çalışanı olamazlar."

18. 685 sayılı KHK'nın “Komisyonun

oluşumu” kenar başlıklı 1. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları

şöyledir:

" (1) Anayasanın 120 nci

maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye

Büyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör

örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı

faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,

mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla

irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan

kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin

başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri

İnceleme Komisyonu kurulmuştur.

(2) Komisyon, yedi üyeden oluşur. Üyelerin üçü

kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından, bir üye Adalet Bakanlığının

merkez teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar

arasından Adalet Bakanınca, bir üye mülki idare amirleri sınıfına mensup

personel arasından İçişleri Bakanınca, birer üye Yargıtayda

ve Danıştayda görev yapan tetkik hâkimleri arasından

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenir. Komisyon, kendi

üyeleri arasından yapacağı seçimle bir başkan ve bir başkanvekili seçer."

19. 685 sayılı KHK'nın “Komisyonun

görevleri” kenar başlıklı 2. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(1) Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile

tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar

verir.

...

b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi.

...

(2) Olağanüstü hal

kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle gerçek veya tüzel

kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen ve birinci

fıkra kapsamına girmeyen işlemler de Komisyonun görev alanındadır. "

20. 685 sayılı KHK'nın “Komisyonun

görev süresi” kenar başlıklı 3. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

"Komisyon, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin

yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle görev yapar. Bakanlar Kurulu,

gerek görmesi halinde bu süreyi bitiminden itibaren birer yıllık sürelerle

uzatabilir. "

21. 685 sayılı KHK'nın “Üyelerin

güvenceleri ve hakları” kenar başlıklı 4. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Üyelerin süreleri dolmadan herhangi

bir nedenle görevlerine son verilemez. Ancak üyenin;

a) Komisyon tarafından kabul edilebilir mazereti olmaksızın bir takvim

yılı içinde toplam beş Komisyon toplantısına katılmaması,

b) Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle iş göremeyeceğinin sağlık

kurulu raporuyla belgelenmesi,

c) Görevi ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayı hakkında verilen

mahkûmiyet kararının kesinleşmesi,

ç)

Geçici iş göremezlik halinin üç aydan fazla sürmesi,

d) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza

Kanununun 302 nci, 309 uncu, 310 uncu, 311

inci, 312 nci, 313 üncü, 314 üncü ve 315 inci

maddelerinde yazılı suçlar nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturma

başlatılması,

e) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli

güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya

gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı veya bunlarla

irtibatı olduğu gerekçesiyle hakkında Başbakanlıkça idari soruşturma

başlatılması veya soruşturma izni verilmesi,

hallerinin tespit edilmesi üzerine Komisyon tarafından üyeliğine son verilir.

Ölüm, istifa veya herhangi bir diğer nedenle boşalan üyelikler için en geç iki

ay içinde 1 inci maddenin ikinci fıkrasındaki usule göre yeni üyeler

belirlenir.

(2) (Ek cümle: 17/4/2017-KHK-690/52 md.) Üyeler, Komisyondaki görevleri süresince kurumlarından

aylıklı izinli sayılır. Üyeler, mali ve sosyal haklarını kurumlarından almaya

devam ederler. Üyelere, kurumlarınca mali haklar kapsamında bir ayda yapılan

toplam ödeme tutarı ile (142.000) gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla

çarpımı sonucu bulunan tutar arasındaki fark, damga vergisi hariç herhangi bir

vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ve görev yaptıkları süreyle orantılı

olmak üzere Başbakanlıkça ayrıca her ay ilave ücret olarak ödenir""

22. 685 sayılı KHK'nın “Bilgi

ve belge talep etme yetkisi” kenar başlıklı 5. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Komisyon, görev alanı ile ilgili her

türlü bilgi ve belgeyi ilgililerden talep edebilir.

(2)

Soruşturmanın gizliliğine ve Devlet sırlarına ilişkin ilgili mevzuat hükümleri

saklı kalmak kaydıyla kamu kurum ve kuruluşları ile yargı mercileri, Komisyonun

görevi kapsamında ihtiyaç duyduğu her türlü bilgi ve belgeyi gecikmeksizin

Komisyona göndermek veya yerinde incelenmesine imkân sağlamak zorundadır."

23. 685 sayılı KHK'nın “Başvurularda

usul ve süre” kenar başlıklı 7. maddesinin (1) ve (3) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(1) Komisyona başvurular valilikler

aracılığıyla yapılır. Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan

çıkarılanlar ya da ilişiği kesilenler, en son görev yaptıkları kuruma da

başvurabilir. Başvuru tarihi, valiliklere veya ilgili kurumlara başvurunun

yapıldığı tarih olarak kabul edilir. Valilikler ve ilgili kurumlar kendilerine

yapılan başvuruları gecikmeksizin Komisyona iletir. Mükerrer başvurular işleme

alınmaz.

....

(3) Komisyonun başvuru almaya başladığı

tarihten önce yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak

başvuru alma tarihinden itibaren altmış gün içinde; bu tarihten sonra yürürlüğe

konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak ise Resmi

Gazetede yayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde yapılmayan başvurular

işleme alınmaz. "

24. 685 sayılı KHK'nın “İnceleme

ve karar” kenar başlıklı 9. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

" (1) Komisyon incelemelerini dosya üzerinden

yapar. Komisyon, inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne karar

verebilir. "

25. 685 sayılı KHK'nın “Yargı

denetimi” kenar başlıklı 11. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

ilgili kısmı şöyledir:

" Komisyon kararlarına

karşı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenecek Ankara idare

mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal

davası açılabilir... "

V. İNCELEME VE GEREKÇE

26. Mahkemenin 19/7/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli Yardım Talebi Yönünden

27. Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler

dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama

giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça

dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi

gerekir.

B. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

1. Başvurucunun İddiaları

28. Başvurucu, KHK ile öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine karar

verildiği için bu işleme karşı gidilebilecek bir yargı yolu bulunmaması

nedeniyle mahkemeye erişim hakkının; yargılanmadan terör örgütleri ile iltisak

ve irtibatının görülmesi nedeniyle masumiyet karinesinin; yargılaması

yapılmadan terör örgütleriyle ilişkisi bulunduğu değerlendirilerek öğrencilikle

ilişiğinin kesilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının diğer tüm

güvencelerinin; sosyal çevre bilgisinin, özel hayatının, iletişim bilgilerinin

ve aile fertlerine dair bilgilerin delil olarak kullanılması, hiçbir somut

delille dayanılmadan ve yargı kararı olmaksızın örgüt üyesi ilan edilip KHK ile

isminin ifşa edilmesi, söz konusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve

derecelerine bağlı haklardan bir daha yararlanamayacak olması ve bu işlemin sosyal

ve çalışma hayatında birçok sonuç doğurması nedenleriyle özel hayata ve aile

hayatına saygı hakkı ile bu kapsamda şeref ve itibarının korunması hakkının ve

ayrımcılık yasağının; söz konusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve

derecelerine bağlı haklardan yararlanamayacak olması ve yasal olarak kurulmuş

bir bankada hesabının bulunmasının ve bu bankanın verdiği kredi kartını

kullanmasının aleyhinde delil olarak kullanılması nedenleriyle mülkiyet

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlallerin ortadan kaldırılması ve

tazminat taleplerinde bulunmuştur.

29. Başvurucu; ayrıca hangi gerekçelerle kamu görevinden

çıkarıldığının belirtilmemesine karşın yetkililerin iddia ettikleri ve medyada

da yer alan nedenlerin bulunduğu varsayılsa bile bu durumda da haberleşme

hürriyetinin, özel hayata saygı hakkının, suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

30. 685 sayılı KHK'nın geçici 1. maddesinin (3) numaralı

fıkrasına göre Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi bir

yargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar hakkında yargı mercilerince

karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir ve dosyalar yeni bir

başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir. Ancak anılan

düzenlemenin olağan kanun yollarına ilişkin olduğu açıktır. Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuru yolu ise olağan nitelikte bir kanun yolu değildir. Açıklanan

nedenle Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurular 685 sayılı KHK'nın

geçici 1. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamına girmemektedir. Dolayısıyla

somut bireysel başvurunun kabul edilebilirlik kriterleri bakımından

değerlendirilmesi gerekir.

31. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi

şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır."

32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

33. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru

yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarının

tüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm

organlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya

çıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu

nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların

öncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından

değerlendirilmesi ve bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt,

B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).

34. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak

ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek

ikincil nitelikte bir başvuru yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği

gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle

olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca başvurucunun

şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne

uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu

makamlara sunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için

gerekli özeni göstermiş olması gerekir (Ayşe

Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).

35. Başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği, ilke olarak

Anayasa Mahkemesine başvurunun yapıldığı tarihteki duruma bakılarak

değerlendirilir. Ancak Anayasa Mahkemesi bazı durumlarda bireysel başvuru

yapıldıktan sonra oluşturulan yeni başvuru yollarının tüketilmesi gerektiğine

de karar verebilir. Özellikle belli bir konudaki yapısal ve sistemik sorunlara

çözüm bulmak amacıyla sonradan oluşturulmuş bir yol söz konusu ise ikincillik ilkesi,o konudaki temel hak ve

özgürlüklerin ihlali iddialarının -bu yol vasıtasıyla- öncelikle idari ve

yargısal makamlarca değerlendirilmesine imkân tanınmasını gerekli kılabilir.

36. Her hâlükârda bir başvuru yolunun tüketilmesinin gerekli

olması için ulaşılabilir olması, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarı

şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olması gerekir. Belli

bir başvuru yolunun soyut olarak belirtilen niteliklere sahip olması yeterli

değildir. Bu yolun uygulamada da anılan niteliklere sahip olması ya da en

azından sahip olmadığının kanıtlanmamış olması gerekir. Bununla birlikte soyut

olarak makul bir başarı sunma kapasitesi bulunan bir yolun uygulamada başarıya

ulaşmayacağına dair şüphe, o başvuru yolunun tüketilmemesini haklı kılmaz.

Özellikle sonradan oluşturulan ve henüz uygulaması olmayan bir başvuru yolunun

bu kapsamda değerlendirilmesi gerekir.

37. Dolayısıyla bireysel başvuru yapıldıktan sonra yeni bir

başvuru yolunun oluşturulması hâlinde Anayasa Mahkemesinin görevi, söz konusu

başvuru yolunundüzenleniş şekli itibarıyla

ulaşılabilir olup olmadığını, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarı şansı

sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olup olmadığını

değerlendirmektir.

38. 685 sayılı KHK’nın 1. maddesiyle Anayasa'nın 120. maddesi

kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli TBMM kararıyla onaylanan olağanüstü

hâl kapsamında, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı

faaliyette bulunduğuna Millî Güvenlik Kurulunca (MGK) karar verilen yapı,

oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı

veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis

edilmeksizin doğrudan KHK hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin

başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri

İnceleme Komisyonu kurulmuştur. Sonradan açılan bu başvuru yolunun

ulaşılabilirlik açısından ve başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesi yönünden ayrı ayrı ve sırayla incelenmesi gerekir.

a. Ulaşılabilir Olma

39. Komisyona başvurular valilikler aracılığıyla yapılabilir

(bkz. § 23). Komisyona başvurulması için başvuranlardan masraf talep edilmesine

yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır. Diğer yandan 685 sayılı KHK, makul bir

süre içinde Komisyona başvurma imkânı da tanımaktadır. Daha önce yürürlüğe

konulan kanun hükmünde kararnameler yönünden de başvuru süresine ilişkin

düzenlemelere yer verilmiştir (bkz. § 23). Dolayısıyla sonradan oluşturulan bu

başvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve kişilere makul bir

süre içinde valilikler vasıtasıyla başvuru imkânı tanıyarak başvuruda kolaylık

sağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu sonucuna varılmıştır.

b. Başarı Şansı Sunma Kapasitesine Sahip Olma

40. Komisyon, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan

kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin

başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere kurulmuştur. Olağanüstü hâl

kapsamında doğrudan KHK'lar ile tesis edilen kamu görevinden, meslekten veya

görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi; öğrencilikle

ilişiğin kesilmesi; dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve

konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf

yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve

dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması;

emekli personelin rütbelerinin alınması işlemleri hakkındaki başvuruları

değerlendirip karara bağlayacaktır(bkz. §§ 18, 19). Dolayısıyla Komisyonun

başvuru konusu işlemi inceleme hususunda yetkili olduğu anlaşılmaktadır.

41. Komisyon, incelemelerini dosya üzerinden yapacak ve inceleme

sonunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verir. Komisyon, görev alanı ile

ilgili her türlü bilgi ve belgeyi ilgililerden talep edebilir. Soruşturmanın

gizliliğine ve devlet sırlarına ilişkin ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak

kaydıyla kamu kurum ve kuruluşları ile yargı mercileri, Komisyonun görevi

kapsamında ihtiyaç duyduğu her türlü bilgi ve belgeyi gecikmeksizin Komisyona

göndermek veya yerinde incelenmesine imkân sağlamak zorundadır. Başvurucuların

Komisyona bilgi/belge sunmasına da bir engel bulunmamaktadır.

42. Komisyonun yapısı önceden KHK ile belirlenmiştir. Komisyon

yedi üyeden oluşmakta olup üyelerin üçü yargı mensubu kişiler arasından

seçilir. Komisyon üyeleri atanma, görevlerinin sona ermesi ve çalışma şartları

bakımından bazı güvencelerle donatılmıştır (bkz. § 21). Buna göre üyelerin

süreleri dolmadan herhangi bir nedenle görevlerine son verilemez. Ayrıca

üyeliğin sona ermesini gerektirecek bir durum söz konusu olduğunda buna

Komisyon tarafından karar verilir. Üyeler, mali ve sosyal haklarını

kurumlarından almaya devam eder. Komisyon, 685 sayılı KHK'nın yürürlüğe girdiği

tarihten itibaren iki yıl süreyle görev yapar ve Bakanlar Kurulunun gerek

görmesi hâlinde bu sürenin bitiminden itibaren Komisyonun görev süresi birer

yıllık sürelerle uzatılabilir.

43. Komisyon kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Başvurucular,

Komisyon kararlarına karşı idare mahkemelerinde dava açarak yargı yoluyla da

hakkını arayabilir. Komisyon kararları yargı denetimine açık olduğundan anılan

kararlara karşı yargı yoluna başvurulduğunda Anayasa'nın 36. maddesi gereği

başvuruculara adil yargılanma hakkının tüm güvencelerinin sağlanması gerekir.

Bu bağlamda yargılamanın bağımsız ve tarafsız bir mahkemece, silahların

eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine aykırı olmayacak şekilde hakkaniyete

uygun yürütülmesi ve makul sürede sonuçlandırılması anayasal zorunluluktur.

Yargılamanın adil yargılanma hakkı kapsamındaki usul güvencelerine uygun

yürütülmesi gerektiğinden ve aksine bir düzenleme de bulunmadığından

yargılamada potansiyel olarak başvurucuların dosyaya erişmelerine, davaya

etkili şekilde katılmalarına, delillerini sunma ve inceletme fırsatına sahip

olmalarına engel bir durum bulunmamaktadır.

44. Komisyonun başvuru konusu işlemi incelemeye, başvuruyu kabul

ederek icra edilebilir bir karar verebilmeye, bilgi/belgelere ulaşma ve bunları

incelemeye yetkili olması, başvurucunun Komisyona bilgi ve belge sunmalarına

engel bir durumun bulunmaması, Komisyonun yapısının KHK ile önceden belirlenmiş

ve üyelerinin bazı güvencelere sahip olması, özellikle Komisyon kararlarına

karşı yargı yolunun açık olması, bu kapsamda adil yargılanma hakkına ilişkin

güvencelerin yargılama sırasında sağlanmasının Anayasa'nın 36. maddesi gereği

zorunluluk arz etmesi ve KHK ile bu konuda sınırlama getirilmemiş olması

hususları bir bütün olarak değerlendirildiğinde söz konusu başvuru yolunun

düzenleniş şekli itibarıyla başvurucunun ihlal iddiaları yönünden makul bir

başarı şansı sunma kapasitesine sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

c. Yeterli Giderim Sağlama Kapasitesine Sahip

Olma

45. Öğrencilikle ilişiği kesilenlerin yaptıkları başvurunun

kabulü hâlinde işin doğası gereği bu kişiler bakımından eski hâlin iadesi veya

bu mümkün olmadığında yeterli giderim imkânının sağlanması gerekir. Uygulamada

da daha önce bu durumdaki öğrenciler bakımından ilişik kesmeye ilişkin KHK'lar

ile tesis edilen işlemin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış

sayılacağına dair yine sonradan çıkarılan KHK'lar ile geçiş hükümleri ihdas

edilmiştir.

46. Sonuç olarak söz konusu başvuru yolunun, öğrenciliğe dönüşe

imkân tanıması ve veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları

sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama kapasitesine de

sahip olduğu kanaatine ulaşılmıştır.

47. Başvurucunun ihlal iddiaları dikkate alındığında ilk bakışta

ulaşılabilir ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim

sağlama kapasitesi olduğu görünen (Komisyona) başvuru yolu tüketilmeden yapılan

başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun "ikincil niteliği" ile

bağdaşmayacağı sonucuna varılmıştır.

48. Açıklanan nedenlerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Başvurucunun, 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde belirtilen

usul ve sürede Komisyona başvurmasında serbestiyetine,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten

TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 19/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Akif

YILDIRIM

Başvurucu : Sait ORÇAN