Selanik Aslan ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/491)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 13/1/2014 tarihindeyapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca 2014/491 ve 2014/493 numaralı dosyalar yönünden

başvuruların kabul edilebilir olduğuna, esas incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına; 2014/1008 ve 2014/492 numaralı dosyalar yönünden kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. 2014/1008, 2014/492, 2014/493 başvuru numaralı bireysel

başvuru dosyalarının usul ekonomisi yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/491

başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine; 2014/1008,

2014/492, 2014/493 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyalarının

kapatılmasına; incelemenin 2014/491 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası

üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir.

8. Merkezî Nüfus İdaresi Sistemi'nden yapılan sorgulama

neticesinde başvuruculardan Reşit Karadağ'ın bireysel başvuru tarihinden önce

3/5/2009 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

10. Başvurucular ve diğer iki kişi tarafından 1/2/2007 tarihinde

Kızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde (İş Mahkemesi Sıfatıyla) işçi ve işveren

ilişkisinden kaynaklanan alacak davası açılmış, İlk Derece Mahkemesinin 18/4/2008

tarihli kararı ile davanın başvurucular yönünden kabulüne diğer iki kişi

yönünden reddine hükmedilmiş, bu karar temyiz incelemesi sonucu Yargıtay 9.

Hukuk Dairesinin 1/3/2012 tarihli ilamı ile bozulmuş, bozma ilamında her davacı

yönünden davaların ayrılarak görülmesi gerektiği ifade edilmiştir.

11. Bozma ilamı sonrası yargılama her davacı için Kızıltepe 1.

Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) farklı esas sıralarına

kaydedilerek ayrı ayrı devam etmiştir.

12. Başvurucu Selanik Aslan yönünden yapılan yargılamada

Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 25/4/2013

tarihli davanın kabulüne yönelik hükmü, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 12/12/2013

tarihli ilamı ile bozulmuş, bozma sonrası dava dosyası Kızıltepe 1. Asliye Hukuk

Mahkemesine (İş Mahkemesi Sıfatıyla) gönderilmiş, yargılama henüz

sonuçlanmamıştır.

13. Başvurucu Fikri Tunç yönünden yapılan yargılamada Kızıltepe

1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 27/6/2013 tarihli davanın

kabulüne yönelik hükmü, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından 12/12/2013

tarihinde bozulmuş, bozma sonrası Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş

Mahkemesi Sıfatıyla) E.2014/255 sıra sayısına kayden

görülen yargılamada dava dosyası taraflarca takipsiz bırakıldığından Mahkemece

4/6/2014 tarihinde işlemden kaldırılmış, bu tarihten itibaren üç aylık yasal

süresi içerisinde ise davanın yenilenmediği anlaşıldığından davanın açılmamış

sayılmasına hükmedilmiştir.

14. Başvurucu Hasan Gökçen yönünden yapılan yargılamada

Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 16/5/2013

tarihli davanın kabulüne yönelik hükmü, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından

20/1/2015 tarihinde bozulmuş, bozma sonrası Kızıltepe 1. Asliye Hukuk

Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) E.2015/444 sıra sayısına kayden görülen yargılamada dava dosyası taraflarca takipsiz

bırakıldığından Mahkemece 12/11/2015 tarihinde işlemden kaldırılmış, bu

tarihten itibaren üç aylık yasal süresi içerisinde ise davanın yenilenmediği

anlaşıldığından davanın açılmamış sayılmasına hükmedilmiştir.

15. Başvurucu Reşit Karadağ yönünden yapılan yargılamada

Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 16/1/2014

tarihli davanın kabulüne yönelik hükmü temyiz edilmemiş, dava dosyası üzerinde

kesinleştirme işlemi de yapılmamıştır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 11/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

17. Başvurucular makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

A. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

1. Reşit Karadağ Adına Av. Hakan Geleri Tarafından Yapılan Başvuru Yönünden İnceleme

18. Başvurucu vekili Avukat Hakan Geleri

başvuruculardan Reşit Karadağ yönünden de makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğini belirtmiştir.

19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenar

başlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler

tarafından yapılabilir."

20. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü ve 6216 sayılı Kanun'un

45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa'da güvence altına

alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

(Sözleşme) ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla

medeni haklara sahip gerçek ve tüzel kişiler bireysel başvuru yönünden dava

ehliyetine sahiptir (Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,

25/12/2012, § 24).

21. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme'nin 34.

maddesinde yer alan "mağdur"

kelimesi ile ihtilaf konusu eylem ya da ihmalden doğrudan etkilenen kişinin

kast edildiğini belirtmiş (Brumarescu/Romanya [BD], B. No: 28342/95,

28/10/1999, § 50); hakkı ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yapmadan önce ölmesi

durumunda mağdurluk durumunun ortadan kalkması nedeniyle hukuken bir başkasının

ölen kişi adına bireysel başvuruda bulunamayacağına karar vermiştir (Davut Kaya, Zöhre

Polat/Türkiye, B. No: 2794/05, 40345/05, 21/10/2008).

22. 11/1/2011

tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "b.

Ölüm, ehliyetsizlik ve diğer durumlar" kenar başlıklı 43.

maddesi şöyledir:

"Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi, aksi taraflarca

kararlaştırılmadıkça veya işin özelliğinden anlaşılmadıkça, temsil olunanın

veya temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi

veya iflas etmesi durumlarında sona erer.

Bu hüküm, bir tüzel kişiliğin sona ermesi durumunda da uygulanır.

Tarafların karşılıklı kişisel hakları saklıdır."

23. 6098 sayılı Kanun'un "2.

Ölüm, ehliyetin kaybedilmesi ve iflas" kenar başlıklı 513.

maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:

"Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme,

vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile

kendiliğinden sona ermiş olur."

24. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 28.

maddesine göre gerçek kişiler hakkında sağ doğmakla başlayan kişilik ölümle

sona ermekte olup ölüm ile kişiliği sona erenler için artık hak ve fiil

ehliyetine sahip olduklarından söz etmeye olanak bulunmamaktadır. 6098 sayılı

Kanun'un anılan hükümlerinden anlaşıldığı üzere ise hukuki işlemden doğan

vekâlet veren ile vekil arasında temsil yetkisine dair sözleşme,aksi kararlaştırılmadıkça veya işin

niteliğinden aksi anlaşılmadıkça tarafların birinin ölümü, ehliyetini

kaybetmesi veya iflası ile hiçbir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden son

bulacaktır (Abdurrehman URAY, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 28).

25. 6216 sayılı Kanun'un "Başvuru

hakkının kötüye kullanılması" kenar başlıklı 51. maddesi

şöyledir:

"Bireysel

başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,

yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin Türk

Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir."

26. İçtüzük'ün “Başvuru hakkının kötüye kullanılması”

kenar başlıklı 83. maddesi şöyledir:

“Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki

davranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit

edilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para

cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”

27. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde bir

kamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkça

öngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasının

hukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının,

bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda

bireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve Mahkemenin başvuruyu

gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüye

kullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31;

S.Ö., B. No: 2013/7087,

18/9/2014, § 28).

28. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek

olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,

başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi

verilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusu

değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkında

mahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaat

oluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmak

kaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veya

tahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamında

ihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçla

bağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuru

hakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32; S.Ö.,

§ 29).

29. Başvuru konusu olayda Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde

(iş mahkemesi sıfatıyla) açılan dava devam ederken başvurucu Reşit

Karadağ3/5/2009 tarihinde vefat etmiştir. Yargılama sürecinde İlk Derece

Mahkemesince verilen 18/4/2008 tarihli karar temyiz incelemesi sonucu,

başvurucunun vefat etmesinden sonra Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 1/3/2012

tarihli ilamı ile bozulmuş bozma sonrası yargılamaya Kızıltepe 1. Asliye Hukuk

Mahkemesinde (iş mahkemesi sıfatıyla) devam edilmiş (bkz.§10, §11, §15), bu

aşamada henüz İlk Derece Mahkemesince inceleme devam ederken vekil tarafından

13/1/2014 tarihinde söz konusu yargılama kapsamında başvurucunun makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış,

başvuru formunda başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye yer verilmemiştir.

30. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel

başvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafından

bireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, § 30).

31. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat etmiş

başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılan

bireysel başvurunun başvuru hakkının kötüye

kullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

32. Bu durumda Avukat Hakan Geleri

aleyhine Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216

sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesi

uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına

hükmedilmesi gerekir.

2. Başvurucu Fikri Tunç Yönünden İnceleme

33. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/9/2014 tarihinde

2014/492 numaralı bireysel başvuru dosyası yönünden yapılan incelemede kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir

(bkz. § 4).

34. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Esas Yönünden

35. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin olan iş mahkemelerinde

açılan davalarda yargılama süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi

olarak uyuşmazlığı karara bağlayacak davanın açıldığı tarih; sürenin sona

erdiği tarih olarak yargılamanın sona erdiği (Nesrin

Kılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013 § 69), yargılaması devam eden

davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili

kararını verdiği tarih esas alınır (Mehmet

Salih Ayyıldız, B. No: 2012/397, 17/11/2014, § 25).

36. İş mahkemelerinde görülen davalarda yargılama süresinin

makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç

dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu

ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin

niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Nesrin

Kılıç, §§ 57, 58).

37. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda;

i. başvurucu Selanik Aslan yönünden yaklaşık 10 yıllık;

ii. başvurucu Fikri Tunç yönünden söz konusu dava dosyasını

4/6/2014 tarihinden itibaren takip etmeyi bıraktığı dikkate alınarak hesaplanan

7 yıl 4 aylık;

iii. başvurucu Hasan Gökçen yönünden söz konusu dava dosyasını

12/11/2015 tarihinden itibaren takip etmeyi bıraktığı dikkate alınarak

hesaplanan yaklaşık 8 yıl 10 aylık yargılama sürelerinin makul olmadığı

sonucuna varmak gerekir.

38. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

39. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

40. Başvurucular, manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.

41. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır.

42. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvurucu Selanik Aslan'a net 15.600 TL; başvurucu Fikri Tunç'a

net 9.350 TL; başvurucu Hasan Gökçen'e net 12.500 TL manevi tazminat ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

43. 2014/491, 2014/492, 2014/493 numaralı bireysel başvuru

dosyalarındaki belgelerden tespit edilen 618,30 TL harç ve 1.800 TL vekâlet

ücretinden oluşan toplam 2.418,30 TL yargılama giderinin başvurucular Selanik

Aslan, Hasan Gökçen ve Fikri Tunç'a müştereken ödenmesine karar verilmesi

gerekir.

44. 2014/1008 numaralı bireysel başvuru dosyası yönünden 206,10

TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvuru tarihinden önce vefat eden Reşit

Karadağ adına bireysel başvuruda bulunan Avukat Hakan Geleri

üzerinde bırakılmasına karar verilmesi gerekir.

A. Reşit Karadağ adına Avukat Hakan Geleri

tarafından yapılan başvurunun başvuru

hakkının kötüye kullanılması nedeniyleREDDİNE,

B. Başvurucu Fikri Tunç yönünden makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

C. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının başvurucular Selanik Aslan, Fikri Tunç ve Hasan Gökçen

yönünden İHLAL EDİLDİĞİNE,

D. Başvurucu Selanik Aslan'a net 15.600 TL, başvurucu Fikri

Tunç'a net 9.350 TL, başvurucu Hasan Gökçen'e net 12.500 TL manevi tazminat

ÖDENMESİNE,

E. 1. 618,30 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 2.418,30 TL yargılama giderinin başvurucular Selanik Aslan, Hasan Gökçen

ve Fikri Tunç'a MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

2. 2014/1008 numaralı bireysel başvuru dosyası yönünden 206,10

TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvuru tarihinden önce vefat eden Reşit

Karadağ adına bireysel başvuruda bulunan Avukat Hakan Geleri

üzerinde BIRAKILMASINA,

F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi

İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca Avukat Hakan GELERİ'nin

2.000 TL disiplin para cezası ile CEZALANDIRILMASINA,

H. Kararın bir örneğinin Mardin Barosu Başkanlığına

GÖNDERİLMESİNE,

I. Kararın bir örneğinin Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesine

(E.2014/396; E.2014/755, K.2014/750; E.2015/444, K.2016/320; E.2013/192,

K.2014/27) GÖNDERİLMESİNE,

J. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

11/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Nuri

NECİPOĞLU

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah

PERDECİOĞLU

Başvurucular

:

1. Selanik

ASLAN

2. Reşit

KARADAĞ

3. Fikri

TUNÇ

4. Hasan

GÖKÇEN

Vekili

:

Av. Hakan

GELERİ