Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm Karar Muhittin Yeşilmen Başvurusu (B. No: 2016/58665)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, trafik kazasından kaynaklanan tazminat

istemli sigorta tahkim komisyonu başvurusunda talebin zamanaşımından

reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 18/10/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda

bulunmamıştır.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Sigortalı 47 XX 008 plakalı araç, 15/8/2007 tarihinde

meydana gelen trafik kazasında başvurucuya çarparak başvurucunun yaralanmasına

sebep olmuştur. Mardin Midyat Devlet Hastanesi tarafından düzenlenen 8/12/2011

tarihli rapora göre başvurucunun vücudunda %30 oranında kalıcı fonksiyon kaybı

oluşmuştur. Başvurucu, kazaya karışan aracın zorunlu trafik sigortasını yapan

sigorta şirketine 29/6/2016 tarihli dilekçeyle müracaat ederek zararın tazmini

isteğinde bulunmuşsa da sigorta şirketi başvurucunun kaza neticesinde malul

kaldığını, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'na göre ceza

zamanaşımı süresinin sekiz yıl olduğunu, bu nedenle başvurunun zamanaşımı

süresi dolduğundan değerlendirilmeyeceğini belirtmiştir.

9. Talebinin sigorta şirketi tarafından reddi üzerine

başvurucu, Sigorta Tahkim Komisyonu Hakem Heyetine (Hakem) fazlaya ilişkin

hakları saklı kalmak kaydıyla 1.000 TL iş göremezlik tazminatının ödenmesi

yönünde karar verilmek üzere başvuruda bulunmuştur.

10. Hakem 27/9/2016 tarihli kararla başvurunun 5237

sayılı Kanun'da öngörülen sekiz yıllık zamanaşımı süresi geçtikten sonra

yapıldığından bahisle kesin olarak reddine karar vermiştir. Karar 10/10/2016

tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir.

11. Başvurucu 18/10/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

A. Ulusal Hukuk

1. Kanun

Hükümleri

12. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 412. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Tahkim sözleşmesi, tarafların, sözleşme

veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların

tamamı veya bir kısmının çözümünün hakem veya hakem kuruluna bırakılması

hususunda yaptıkları anlaşmadır."

13. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık

Kanunu’nun 30. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Sigorta ettiren veya sigorta

sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında

sigorta sözleşmesinden veya Hesaptan faydalanacak kişiler ile Hesap arasında

doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu

oluşturulur..."

14. 5684 sayılı Kanun'un 30. maddesinin on ikinci

fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

“Beş bin Türk Lirasının altındaki

uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararları kesindir. Beş bin Türk Lirası ve

daha üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararlarına karşı kararın

Komisyonca ilgiliye bildiriminden itibaren on gün içinde bir defaya mahsus

olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir. ...Beşbin

Türk Lirası ve daha üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararları

bu madde uyarınca süresinde itiraz başvurusunda bulunulmaması hâlinde

kesinleşir. (Ek cümle: 3/4/2013-6456/45 md.) Bu

uyuşmazlıklar hakkında bu madde uyarınca yapılan itiraz üzerine verilen karar

kesindir. (Ek cümle: 3/4/2013-6456/45 md.) Kırk bin

Türk Lirasının üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında itiraz üzerine verilen

kararlar için temyize gidilebilir. (Değişik cümle: 13/6/2012-6327/58 md.) Ancak, tahkim süresinin sona ermesinden sonra karar

verilmiş olması, talep edilmemiş bir şey hakkında karar verilmiş olması,

hakemlerin yetkileri dahilinde olmayan konularda karar vermesi ve hakemlerin,

tarafların iddiaları hakkında karar vermemesi durumlarında her hâlükarda temyiz yolu açıktır. Temyize ilişkin usûl ve esaslar hakkında Hukuk Usûlü

Muhakemeleri Kanunu uygulanır.”

15. 5684 sayılı Kanun'un 30. maddesinin on dördüncü

fıkrası şöyledir:

"Mahkemeye

ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca Tüketici Sorunları Hakem

Heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar ile ilgili olarak Komisyona başvuru

yapılamaz."

16. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesinin

gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

"...Sigorta ettirenler veya sigorta

sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasındaki

uyuşmazlıklar adli yargı mekanizmalarıyla çözümlenmektedir. Ancak sigortacılık

alanında ihtisas mahkemelerinin olmaması, yargı sürecinin uzun zaman alması ve

masraflı olması, sigortalıların mağduriyetine neden olmakta ve zararın telafisi

uzun zaman aldığından sigortanın var olma amacına aykırılık teşkil

etmektedir...

Madde ile getirilmek istenilen tahkim

sistemi ile, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan

kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan tüm

uyuşmazlıkların çözümü amaçlanmaktadır...Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda yer

alan tahkim sisteminin temel esas ve usulleri çerçevesinde sistem

şekillendirilmiştir.

...Tahkim sisteminin işleyişe kavuşması

ve uygulama alanı bulması, sigortalıların sistemin tarafsızlığına olan

güveninin sağlanması ile mümkün olabilecektir. Bu amaçla, sigorta hakemliği

müessesesi tasarlanmış ve belirli niteliklere sahip kişilerin, Komisyona

başvurarak listeye kaydolmaları temin edilmiştir. Uyuşmazlığın çözümüne ilişkin

Komisyona yapılacak başvuruda, belirli usul ve esaslar çerçevesinde, Komisyonca

listeden bir hakem atanacak ve uyuşmazlık tamamen tarafsız olan hakem

tarafından çözülecektir."

2. Yargısal Kararlar

17. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 23/9/2019 tarihli ve

E.2016/19788, K.2019/8363 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

" 08. 12.2015 tarihinde müvekkilinin malik ve

sürücüsü, davalının kasko sigortacısı olduğu araca arkadan başka bir aracın

çarpmasıyla oluşan maddi hasarlı trafik kazası sonrası müvekkilinin can

güvenliği nedeniyle olay yerinden uzaklaştığını, davalıya oluşan hasar

bedelinin ödenmesi için başvurulmasına karşın ödeme yapılmadığını belirterek

fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere şimdilik 1.000,00 TL tazminatın temerrüt

tarihinden işleyecek avans faizi ile karşı taraftan tahsiline karar verilmesini

talep etmiştir.

...

Sigorta Tahkim Komisyonu Hakemince,

başvurunun reddine karar verilmiş, Sigorta Tahkim Komisyonu Uyuşmazlık Hakem

kararı, başvuran vekili tarafından temyiz edilmiştir.

... beş bin Türk Lirasının altındaki

uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararları kesindir. Beş bin Türk Lirası ve

daha üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararlarına karşı Komisyon

nezdinde itiraz edilebilir. İtiraz talebi münhasıran bu talepleri incelemek

üzere Komisyon tarafından teşkil edilen hakem heyetlerince incelenir.

...açıklanan nedenlerle başvuran

vekilinin temyiz dilekçesinin reddine..."

18. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 10/10/2019 tarihli ve

E.2016/14668, K.2019/9232 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"5684 sayılı Sigortacılık Yasasının

30/12.maddesi gereği sigorta tahkim komisyonlarının 40.000,00 TL'yi geçmeyen

kararları kesindir. Kesin olan kararların temyiz istemleri hakkında mahkemece

bir karar verilebileceği gibi, 1.6.1990 gün3/4sayılıİçtihadıBirleştirme Kararı

uyarınca Yargıtay’ca da temyiz isteminin reddine karar verilebilir."

B. Uluslararası

Hukuk

1. İlgili

Sözleşme

19. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 6.

maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes medeni hak ve

yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme tarafından davasının ...görülmesini

istemek hakkına sahiptir..."

2. Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi İçtihadı

20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) hakem kararı

nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyeti Tahir Molu ve Molin İnşaat

Şirketi/Türkiye (B. No: 23173/94,22/10/1996) başvurusunda incelemiştir. Bu

karara konu olayda Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca (TOKİ) İstanbul'un Halkalı

ilçesinde yapılacak toplu konut projesine yönelik olarak başvurucu inşaat

şirketi ve diğer altı şirket tarafından inşaat yapımına ilişkin sözleşme

imzalanmıştır. Sözleşme kapsamında çıkan uyuşmazlıkların tahkim yoluyla

çözüleceği kararlaştırılmıştır. Sözleşmeden sonra Bakanlar Kurulu kararıyla

kamu inşaatlarına yönelik harcamalara ilişkin fiyatlandırmada değişiklik

yapılmıştır. Yapılan değişiklik neticesinde sözleşme yapılan inşaat

şirketlerinin zarara uğramaması için konut projesinin süresinin uzatılacağı

bildirilmiştir. Bahsedildiği gibi altı şirkete inşaat yapım sürecine yönelik ek

süreler verilmiş ancak başvurucu şirkete talep ettiği süreden çok daha az bir

süre verilmiştir. Diğer şirketler çalışmalarını tamamlarken başvurucu şirket

faaliyetlerini askıya almak zorunda kalmıştır. TOKİ, başvurucu şirkete yazı

göndererek tahkime başvurmuştur. Başvurucu da tahkim yoluyla maddi ve manevi

zararları için talepte bulunmuştur. Hakem, uyuşmazlığa ilişkin kararını vermiş;

taraflar hakem kararına karşı Yargıtaya temyiz

başvurusunda bulunmuşlardır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi yapılan tahkimin

geçersiz olduğuna karar vermiş, başvurucu şirket asliye hukuk mahkemesinde dava

açmıştır.

21. Başvurucu şirket; hakem ve Yargıtay tarafından

yargılamanın makul bir süre içinde yapılmadığını belirterek adil yargılanma

hakkının, Yargıtay tarafından verilen karar ile de mülkiyet hakkının ihlal

edildiğini iddia etmiştir.

22. AİHM, başvuruda hakem ve Yargıtay süreçlerini ayrı

ayrı incelemiştir. Hakem yargılaması sürecine yönelik olarak başvurucu şirketin

TOKİ ile tahkim anlaşması yapmasıyla uyuşmazlığın hakeme sevk edildiğini,

böylece başvurucunun uyuşmazlığı mahkemeye sunma olasılığından feragat ettiğini

vurgulamıştır.

23. AİHM ayrıca tahkim anlaşması zorla imzalatılmadıkça AİHS'in 6. maddesinin güvencelerinden de feragat edilmiş

olunacağını belirtmiştir. Başvurucu şirket tarafından tahkim sözleşmesinin

idarece kendilerine zorla dayatıldığı ileri sürülmüşse de sözleşmenin zorla

imzalatıldığına ilişkin olarak herhangi bir iç hukuk yoluna başvurulmamış ve iç

hukuk yollarının tüketilmemiş olması sebebiyle bu iddianın incelenmeyeceği

ifade edilmiştir.

24. AİHM, 6. maddenin güvencelerinin uygulanabilirliğini

tespit etmek için sadece taraflar arasında yapılan tahkim anlaşmasının veya

tahkimin niteliğinin değil tahkime ilişkin yasal düzenlemelerin de dikkate

alınması gerektiğini vurgulamıştır. AHİM bu durumda tahkim prosedürünün 6100

sayılı Kanun hükümlerine tabi olduğunu hatırlatmıştır. Mahkemelerin müdahalesi

söz konusu olmadıkça hakemin işlemlerinden devletin sorumlu tutulamayacağını,

bu kapsamda başvuru konusu olaya ilişkin de hakem kararı açısından yargılamanın

uzunluğuna yönelik devlete atfedilebilir bir kusur olmadığını ifade etmiş; Yargıtayda geçen inceleme süresinin bir yıl olduğunu

belirterek bu sürenin makul olduğu sonucuna varmış ve başvuruyu açıkça

dayanaktan yoksun bulmuştur.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

25. Mahkemenin 10/6/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

26. Başvurucu, Hakem kararının kesin olması ve yargısal

denetimden geçmemesi nedeniyle etkili başvuru hakkının; zamanaşımı süresinin

sürekli sakatlığa ilişkin alınan rapor tarihinden değil de olay tarihinden

itibaren hesaplanması nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür. Ayrıca Hakem kararı nedeniyle Anayasa'nın 10., 17. ve 36.

maddelerinin ihlal edildiğini de iddia etmiştir.

27. Bakanlık görüşünde, Sigorta Tahkim Komisyonuna ilişkin

yasal düzenlemelere yer verilmekle birlikte başvuru konusu olayın mahkemeye

erişim hakkı kapsamında incelenerek zamanaşımı süresi ve Hakem kararının

kesinliği ile ilgili sınırlamaların kanunlarda açıkça düzenlendiği, hukuki

belirlilikle öngörülebilirliğin sağlandığı belirtilmiş; Anayasa'da güvence

altına alınan hakların ihlal edilip edilmediğinin takdirinin Anayasa

Mahkemesine ait olduğu ifade edilmiştir.

28. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda

bulunmamıştır.

B. Değerlendirme

29. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun zamanaşımı nedeniyle tahkim başvurusunun reddedilmesine

yönelik şikâyetlerinin mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği

değerlendirilmiştir.

30. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" kenar

başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Herkes, meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."

31. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul

edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun

ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin

olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya

zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul

edilebilir (Hikmet Balabanoğlu, B. No:

2012/1334, 17/9/2013, § 24).

32. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri

olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve

uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına

gelir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız

hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren

sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (Özkan Şen, B. No:

2012/791, 7/11/2013, § 52).

33. Mahkemeye erişim hakkı, mahkemeye başvuru konusunda

etkili bir sistemin var olmasını ve dava açmak isteyen kişilerin mahkemeye

ulaşmada açık, pratik ve yeterli fırsatlara sahip olmasını gerektirir.

Özellikle hukuki ya da uygulamadaki belirsizlikler kişilerin mahkemeye erişim

hakkını ihlal edebilir (Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,

B. No: 2012/855, 26/6/2014, § 34). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallarını

uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilcilikten

kaçınmaları gerektiği gibi kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan

kalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaçınmaları gerekir (Kamil Koç, B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65).

34. Somut olayda trafik kazasından kaynaklanan tazminat

talebine yönelik bir uyuşmazlık söz konusudur. Bu uyuşmazlığa ilişkin

zamanaşımı süresi içinde adli mahkemelerde dava açılabileceği gibi Sigorta

Tahkim Komisyonuna da başvurulabilmektedir.

35. Tahkim, uyuşmazlığın çözümünün taraflara bırakıldığı

ihtiyari bir yöntemdir. Ancak bazı durumlarda kanun koyucu tarafından

başvurulması zorunlu bir yol olarak da gösterilebilir. Bununla birlikte sigorta

tahkim 5684 sayılı Kanun'un 30. maddesi gereğince sigorta şirketi ile

uyuşmazlık yaşayan sigorta ettiren ve/veya sözleşmeden menfaat elde eden kişi

yönünden başvurulması ihtiyari bir çözüm yoludur. Nitekim bu kişiler Sigorta

Tahkim Komisyonuna başvurmak yerine adli mahkemelerde dava da açabilmektedir

(bkz. § 15).

36. Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat

sağlayan kişiler Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmakla uyuşmazlığa ilişkin

dava açma imkânından ve adil yargılanma hakkının güvencelerinden feragat etmiş

olmaktadır. Dolayısıyla hakem yargılamasında devlete atfedilebilir bir kusur

veya hakem kararına karşı gidilen bir yargı kararı olmadıkça -temyiz incelemesi

gibi- adil yargılanma hakkının güvencelerinin uygulanmadığı iddiasına yönelik

denetim yapılamayacaktır.

37. Somut olayda başvurucu, yaşadığı trafik kazası

neticesinde oluşan zararları dolayısıyla derece mahkemesinde dava açmak yerine

tercihen Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuruda bulunmuş ve 1.000 TL iş

göremezlik tazminatının ödenmesini talep etmiştir. Hakem, zamanaşımı

dolayısıyla başvurunun reddine 5684 sayılı Kanun gereği (bkz. § 14) uyuşmazlık

tutarı yönünden kesin olarak karar vermiştir.

38. Başvurucu, tahkim yoluna başvurmakla adil yargılanma

hakkına ilişkin iddialarını denetletme imkânından kendi iradesiyle

vazgeçmiştir. Bu bağlamda verilen hakem kararı Kanun gereği kesin nitelikte

olduğundan ve yargısal karar üzerine yapılan bir başvuru da bulunmadığından

ileri sürülen iddialar yönünden başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna

varılmıştır.

39. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 10/6/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Muhittin YEŞİLMEN Vekili : Av. Salih GÜLGELDİ