Vatan Partisi Başvurusu (B. No: 2015/8764)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 25. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel

Seçimi propaganda sürecinde siyasi partinin miting düzenlemek istediği meydanın

Cumhurbaşkanı tarafından yapılacak olan halk toplantısına tahsis edilmesinin

seçme seçilme hakkını ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 26/5/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan

yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 31/7/2015 tarihinde, başvurunun

kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, 7 Haziran 2015 tarihinde yapılacak 25. Dönem

Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Seçimi öncesinde 29/5/2015 tarihinde saat

17.00’de Adana Uğur Mumcu Meydanı'nda miting yapmak üzere Seyhan 1. Seçim

Kurulu Başkanlığına 7/5/2015 tarihinde başvuruda bulunmuştur.

6. Adana Valiliği, 15/5/2015 tarihinde Seyhan 1. Seçim

Kurulu Başkanlığına resmî yazı yazarak 29/5/2015 tarihinde Seyhan ilçesi

İstasyon Meydanı’nda (Uğur Mumcu Meydanı) Cumhurbaşkanı’nın halkla buluşma

toplantısı olacağını ve bu nedenle meydanın herhangi bir siyasi partiye tahsis

edilmemesi talebinde bulunmuştur.

7. Seyhan 1. Seçim Kurulu Başkanlığı 15/5/2015 tarihinde

konu ile ilgili olarak Yüksek Seçim Kurulundan (YSK) görüş bildirmesini talep

etmiştir. YSK 17/5/2015 tarihli ve K.938 sayılı kararı ile söz konusu duruma

ilişkin kararın değerlendirmesinin İlçe Seçim Kurulunca yapılması gerektiğini

bildirmiştir.

8. Seyhan 1. Seçim Kurulu Başkanlığı, YSK kararının ardından

18/5/2015 tarihli ve K.2015/14 sayılı kararı ile Adana Valiliğinin talebini

reddetmiştir. Kararın gerekçesi özetle şöyledir:

"... 298 sayılı Seçimlerin Temel

Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanun İle Yüksek Seçim Kurulunun 236

sayılı kararında siyasi partilerin talep ettikleri miting alanları ve miting

tarihlerini değiştirme ve reddetme veya propaganda süresinde miting alanının

baştan herhangi bir partiye tahsis edilmemesi yönünde karar verme yetkisi ilçe

seçim kurullarına tanınmamış olduğundan..."

9. Adana Valiliği, Seyhan 1. Seçim Kurulu Başkanlığının

kararına karşı Adana İl Seçim Kurulu Başkanlığına itiraz etmiş; İl Seçim Kurulu

Başkanlığı 21/5/2015 tarihli ve 2015/21 sayılı kararı ile itirazı kabul ederek

söz konusu meydanın ilgili tarihte Cumhurbaşkanı'na tahsis edilmesine karar

vermiştir.

10. Başvurucu, Adana İl Seçim Kurulunun kararına karşı YSK’ya

itirazda bulunmuş; YSK 25/5/2015 tarihli kararı ile İl ve İlçe Seçim

Kurullarının kararlarının kaldırılmasına, söz konusu meydanın, önce Cumhurbaşkanı'nın

konuşma programına göre tahsisinin yapılmasına, arta kalan zamanda da miting

yapmak gayesi ile müracaat eden siyasi partilere tahsis edilmesine karar

vermiştir.

11. Başvurucu 26/5/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

12. 26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel

Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 11. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“Yüksek Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek

üyeden oluşur. Üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi

üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir.

Bu üyeler salt çoğunluk ve gizli oyla aralarından bir başkan ve bir

başkanvekili seçerler.

Yüksek Seçim Kurulu üyelerinin görev süresi

altı yıldır. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.

Yeni üyelerin tamamının seçilmelerine kadar

eski üyeler görevlerine devam ederler.

Başkanvekili, başkanlık görevlerinin

yapılmasında başkana yardım ve bulunmadığı zaman ona vekillik eder.

Başkanvekilinin de engeli halinde, asıl üyelerin en yaşlısı başkanlık görevini

yerine getirir.

Her yenileme seçiminden sonra, Yüksek Seçim

Kuruluna Yargıtay ve Danıştay'dan seçilmiş üyeler arasından ad çekme ile ikişer

yedek üye ayrılır. Başkan ve başkanvekili ad çekmeye girmezler.

…”

13. 298 sayılı Kanun’un 110. maddesi şöyledir:

“Bu kanunda gösterilen kurulların veya kurul

başkanlarının kesin olmayan kararlarına karşı seçme yeterliğine sahip

yurttaşlar, siyasi partiler veya bunların tüzüklerine göre kuruluş

kademelerinin başkanları veya vekilleri, müşahitler, adaylar ve Cumhuriyet

Senatosu üyeleri ile milletvekilleri itiraz edebilirler.”

14. 298 sayılı Kanun’un 111. maddesi şöyledir:

“Bu kanunda, kurulların kesin olduğu yazılı

bulunmayan kararlarına karşı, her kurulun bağlı olduğu üst kurul, itiraz

merciidir

Yüksek Seçim Kurulunun re'sen

veya itiraz üzerine vereceği kararlar kesindir.”

15. 298 sayılı Kanun’un 132. maddesi şöyledir:

“Yüksek Seçim Kurulu evrak üzerinde,

incelemeler yapar. Ayrıca lüzum gördüğü bilcümle tahkik ve her türlü tetkik

işlemlerini de yapar. Gerekli mercilerden her türlü bilgi ve belgeleri ister.

Bu mercilerin, en kısa bir zamanda ve en geç yedi gün içinde istenilen bilgi ve

belgeyi vermeleri mecburidir.

Kurul başkanı, lüzum ve ihtiyaca göre, bu

işlerde çalışmak üzere, Yargıtay ve Danıştay memurlarını da vazifelendirebilir.

İtiraz dilekçesinin bir sureti, tutanağına

itiraz edilene tebliğ olunur. Tutanağına itiraz olunan kimse, isterse yazı ile

savunabileceği gibi, isteği üzerine, Yüksek Seçim Kurulunun tayin edeceği günde

bizzat veya bir vekil marifetiyle kendini kurul huzurunda savunabilir. Kurul,

yapılan itiraz ve ihbarları kendisine verildiği tarihten itibaren en geç üç ay

içinde bir karara bağlar.

Kurulun kararı kesindir. Aleyhine hiçbir

mercie ve kanun yoluna başvurulamaz.

Seçimin özelliğine göre seçim sonuçları

hakkında kesin karar vermeye yetkili mercie yapılacak itirazlarda da yukarıki 1 inci ve 3 üncü fıkralar

hükümleri uygulanır.

Ancak, bu kurul itirazları onbeş

gün içinde kesin karara bağlar.

Yukarıki fıkralarda yazılı kararlar aleyhine hiçbir mercie ve kanun yoluna

başvurulamaz.

Tutanakların iptali halinde özel

kanunlarındaki hükümler uygulanır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 18/11/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 26/5/2015 tarihli ve 2015/8764 numaralı bireysel başvurusu

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu, Cumhurbaşkanı’nın doğrudan Adalet ve Kalkınma

Partisine oy istediğini, söz konusu mitinginde de asıl konusunun 7 Haziran 2015

seçimleri için oy istemek olduğunu, YSK'nın anılan meydanı öncelikle

Cumhurbaşkanı’na tahsis etmesinin adil, eşit, serbest seçim ilkeleri ile

çeliştiğini, ilgili tarihlerde gerek 298 sayılı Kanun'da gerekse 236 sayılı YSK

kararında siyasi partilerin yer tahsislerinden sadece ilçe seçim kurulları

sorumlu olmasına karşın İl Seçim Kurulunun ve YSK’nın parti mitingini fiilen

engellemiş olduğunu belirterek Anayasa’nın 67. maddesinde tanımlanan serbest

seçim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

18. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

"Herkes, Anayasada güvence altına alınmış

temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi

birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine

başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş

olması şarttır."

19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf

olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal

edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

20. Anılan Anayasa ve Kanun hükmüne göre Anayasa Mahkemesine

yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için kamu gücü

tarafından müdahale edildiği iddia edilen hakkın, Anayasa’da güvence altına

alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve

Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin kapsamına da girmesi gerekir. Bir

başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §

18).

21. Anayasa Mahkemesi, serbest seçim hakkı yönünden Anayasa

ve Sözleşme’nin ortak koruma alanının “yasama organı” seçimleri ile sınırlı

olduğuna karar vermiş ve bunun dışındaki seçimlere ilişkin başvuruları “konu

bakımından” yetkisi dışında görmüştür (Nejdet Atalay, B. No: 2014/184, 16/7/2014; Mansur Yavaş ve Cumhuriyet Halk Partisi,

B. No: 2014/5425, 23/7/2014; Mustafa Ekici,

B. No: 2014/13675, 8/9/2014; Ahmet Çalışkan,

B. No: 2014/11717, 4/11/2014). Başvurucunun 25. Dönem Milletvekili Genel

Seçimine ilişkin iddialarının “yasama organı” seçimlerine ilişkin olduğu ve bu

bağlamda Anayasa Mahkemesinin yetkisi kapsamında olduğu hususunda herhangi bir

tereddüt yoktur.

22. Anayasa’nın “Seçme,

seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları” başlıklı 67.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara

uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içinde

siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir.”

23. Anayasa’nın 79. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları

şöyledir:

“Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve

denetimi altında yapılır.

Seçimlerin başlamasından bitimine kadar,

seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve

yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün

yolsuzluklar, şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Türkiye

Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklarını ve Cumhurbaşkanlığı seçimi

tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur. Yüksek Seçim

Kurulunun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz.”

24. 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45. maddesinin

(3) numaralı fıkrası şöyledir:

"(3) Yasama işlemleri ile düzenleyici

idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi Anayasa

Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de

bireysel başvurunun konusu olamaz."

25. Anayasa’nın 79. maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi

ile YSK kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamayacağı kabul edilmiş,

6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince de

Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemlerin bireysel başvuru konusu

olamayacağı belirtilmiştir.

26. Öte yandan Anayasa’nın 79. maddesinde seçimlerin yargı

organlarının yönetim ve denetimi altında yapılacağı ve anılan ifadenin hemen

ardından gelen fıkrada, bu yönetim ve denetimle görevli organın YSK olduğu

belirtilmiştir. Anayasa’nın 79. maddesinin gerekçesinde ise “…Yüksek Seçim Kurulu kararlarının kesinliği ve

bunlara uyulması tereddütlere yol açtığından bu maddeye Yüksek Seçim Kurulu

kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamayacağı esası getirilmiştir.”

denilmiştir. Gerekçeden de anlaşılacağı üzere Anayasa koyucu, YSK kararlarının

kesin olmasını ve bu kararlar aleyhine başka merci ve kanun yollarına

başvurulmamasını öngörmüştür (Atila Sertel

[GK], B. No: 2015/6723, 14/7/2015, § 39; Oğuz

Oyan [GK], B. No: 2015/8818, 14/7/2015, § 27).

27. Anayasa’nın 79. maddesinin ikinci fıkrasının son

cümlesinde geçen “Yüksek Seçim Kurulunun kararları aleyhine başka bir

mercie başvurulamaz.” ve 298 sayılı Kanun’un 132. maddesinde geçen “Kurulun kararı kesindir. Aleyhine hiçbir mercie ve

kanun yoluna başvurulamaz” hükümlerinde yer alan “merci” ifadesiyle başvurulacak idari ve

yargısal tüm yer veya makamların kastedildiği anlaşılmaktadır ve Anayasa

Mahkemesi de buna dâhildir. Buna göre anılan hükümler karşısında YSK

kararlarının Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuruya konu olması mümkün

değildir (Atila Sertel, § 39; Oğuz Oyan, § 27).

28. .Başvuru konusu olayda başvurucunun 7

Haziran 2015 tarihinde yapılacak 25. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel

Seçimi öncesinde 29/5/2015 tarihinde miting yapma talebi YSK tarafından

reddedilmiştir. Dolayısıyla başvurucunun iddialarının bireysel başvuruda

incelenmesi mümkün değildir.

29. Açıklanan nedenlerle Anayasa'nın yargısal denetim dışında

bıraktığı bir işleme karşı yapıldığı anlaşıldığından başvurunun konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin

başvurucu üzerinde bırakılmasına

18/11/2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh

KALELİ

Nuri NECİPOĞLU Hasan Tahsin GÖKCAN Rıdvan GÜLEÇ Raportör : Murat ŞEN Başvurucu : Vatan Partisi Temsilcisi : Serhan BOLLUK