Yalçın Keskin Başvurusu (B. No: 2019/35586)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru; ceza infaz kurumunda fiziksel şiddete

uğranması ve olay hakkında etkili soruşturma yürütülmemesi nedeniyle kötü

muamele yasağının, ziyaretçi kabulünden men etme disiplin cezası nedeniyle de

özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

2. Başvurucu, Adana 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 19/2/1998

tarihli hükmü uyarınca devletin egemenliği altında bulunan topraklardan bir

kısmını devlet idaresinden ayırmaya çalışma suçundan müebbet hapis cezasıyla

cezalandırılmıştır. Hüküm, temyiz incelemesi neticesinde Yargıtay tarafından

27/4/1999 tarihinde onanarak kesinleşmiştir. Başvurucu, anılan cezanın infazı

için Elazığ T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) tutulduğu

dönemde diğer tutuklu ve hükümlülerle birlikte Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığına

(Başsavcılık) yazdığı 2/1/2017 tarihli dilekçeyle, nakil tarihi olan

28/12/2016'dan itibaren sayımlar sırasında infaz koruma memurlarının fiziksel

şiddetine uğradığını belirterek şikâyetçi olmuştur. İddiaya göre başvurucu ve

diğer tutuklu ve hükümlüler her gün duvara çarpılmış, yerlerde sürüklenmiş,

tekmelenmiş, yumruklanmış, çekilip itilmiş, fırlatılmış, hakaret ve tehdide

uğramıştır. Bunun neticesinde vücutlarında şişme, morarma, çizik ve kanama

meydana gelmiştir. Şikâyet dilekçesinde kimin neresinden nasıl yaralandığı

belirtilmemiş, genel bir biçimde olaylar aktarılmıştır.

3. Başsavcılık, başvurucu ile diğer tutuklu ve

hükümlülerin şikâyeti üzerine başlatılan ceza soruşturmasında 6/1/2017

tarihinde yazdığı yazıyla Ceza İnfaz Kurumundan şikâyetçilerin adli muayene

raporlarının aldırılmasını, olaya ilişkin tutanakların gönderilmesini,

ilgililer hakkında disiplin soruşturması bulunuyorsa bu hususta bilgi

verilmesini istemiştir. Ceza İnfaz Kurumu, cevabi yazısıyla başvurucunun ve

diğer şikâyetçilerin adli muayene raporları ile şikâyet tarihinden sonrasına

ilişkin olarak 4/1/2017 tarihinde sayım sırasında meydana gelen olaylara dair

disiplin soruşturmasına ilişkin belgeleri göndermiştir.

4. Başvurucu hakkında Ceza İnfaz Kurumu hekimi tarafından

10/1/2017 tarihinde düzenlenen sağlık raporunda başvurucunun sağ kaşı üzerinde

0,25 mm çizik bulunduğu ve yaralanmanın basit tıbbi müdahale ile

giderilebileceği belirtilmiştir.

5. Başvurucu 13/1/2017 tarihli dilekçesiyle 31/12/2016

tarihinde sabah sayımı sırasında Ceza İnfaz Kurumu personelinin fiziksel şiddetine

maruz kaldığını, ensesine yumrukla vurulduğunu, boğazının sıkıldığını, sandalye

ile kaşından yaralandığını belirterek şikâyetçi olmuştur. Başsavcılığın dilekçe

üzerine başlattığı soruşturma ile ilk soruşturmayı birleştirmiştir.

6. Başsavcılık, olay tarihlerini kapsayan görüntü

kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Çözümleyici bilirkişi

tarafından hazırlanan 20/2/2017 tarihli raporda 28/12/2016-5/1/2017 tarihleri

arasındaki görüntü kayıtlarının incelendiği, bazı kayıtlarda sayım için yerden

kalkmayan tutuklu ve hükümlülerin infaz koruma memurlarınca kollarına girilerek

kaldırılması sırasında itiş kakış meydana geldiğinin görüldüğü belirtilmiştir.

7. Başvurucu ve diğer şikâyetçilerin iddialarına ilişkin

olarak idari yönden inceleme başlatılması için soruşturma kapsamında

Başsavcılığın Ceza İnfaz Kurumuna yazdığı yazıya verilen cevapta, yapılan

değerlendirme neticesinde iddialar kapsamında Kurum personelinin kasıt, kusur

veya ihmali tespit edilemediğinden idari soruşturma başlatılmasına yer olmadığı

kanaati bildirilmiştir.

8. Yürütülen ceza soruşturması neticesinde başvurucunun

da aralarında bulunduğu 20 şikâyetçinin 2016-2017 yılları arasında

gerçekleştiğini ileri sürdüğü olaylar nedeniyle Ceza İnfaz Kurumu görevlileri

hakkında kasten yaralama, hakaret, görevi kötüye kullanma suçlarından

kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir. Kararda özetle

şikâyetçilerin nakledilerek geldikleri Ceza İnfaz Kurumunda giriş işlemleri

sırasında zorla soyularak şiddete uğradıklarını, eşyalarına zarar verildiğini,

koğuşların inşaat hâlinde olduğunu, sayımlarda şiddete maruz kaldıklarını ileri

sürdükleri, farklı tarihlerde yapılan şikâyetler üzerine başlatılan

soruşturmaların birleştirildiği belirtilmiştir. Kararda şikâyetçiler hakkında olaylar

nedeniyle 3 ay ziyaretçi kabulünden men disiplin cezası uygulandığı, görüntü

kayıtlarının incelenmesi neticesinde sayım için oturdukları yerden kalkmayan

şikâyetçilerin infaz koruma memurları tarafından kollarına girilerek

kaldırılması sırasında itiş kakış meydana geldiğinin anlaşıldığı, mevzuattan

kaynaklanan zor kullanma yetkisinin kullanılması nedeniyle müdahalenin kötü

muamele niteliğinde olmadığı ifade edilmiştir.

9. Başvurucunun karara itirazı Elazığ Sulh Ceza

Hâkimliğince 27/12/2019 tarihinde reddedilmiştir.

10. Başvurucu 21/10/2019 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

11. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

12. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun

adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

A. Kötü Muamele

Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

13. Başvurucu 29/12/2016 tarihinde naklen geldiği Ceza

İnfaz Kurumunda siyasi düşünceleri nedeniyle fiziksel şiddete uğradığını, bu

durumun görüntü kayıtlarıyla tespit edildiğini, yaralarının iyileşmesinin

beklendiğini, suç duyurusu üzerine revire götürülerek infaz koruma memurları

eşliğinde rapor alındığını, şikâyete ilişkin belgelerinin aramalar sırasında

kaybedilerek itiraz hakkının engellendiğini, ceza soruşturması 2 yıl 9 ay devam

etmesine rağmen olumlu sonuç alamadığını belirterek kötü muamele yasağının,

eşitlik ilkesinin, dilekçe hakkının, etkili başvuru hakkının ve adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğinden şikâyet etmiştir. Adalet Bakanlığı (Bakanlık)

görüşünde, özetle ihlal iddialarının incelenmesi sırasında ilgili mevzuat

hükümleri ve içtihatlar ile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate

alınması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı başvuru

formundaki iddialarıyla aynı yönde beyanda bulunmuştur.

14. Başvurunun bu kısmı kötü muamele yasağı kapsamında

incelenmiştir.

15. Başvurucu, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara

yaptığı itirazın neticelenmesini beklemeden bireysel başvuruda bulunmuş ise de bireysel

başvurudan sonra itirazın reddine karar verildiği anlaşıldığından başvuruda

kabul edilebilirlik bakımından başvuru yollarının tüketilmesi bağlamında

eksiklik bulunmadığı değerlendirilmiştir. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve

kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de

bulunmadığı anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

16. Güç kullanmaya yetkili kamu görevlilerinin tutumu

nedeniyle kendisine karşı güç kullanılması kesin olarak gerekli olmayan bir

kişiye karşı fiziksel güce başvurmaları ilke olarak Anayasa’nın 17. maddesinin

üçüncü fıkrasını ihlal etmektedir. Kesin gerekli olduğu hâllerde güç, aşırıya

kaçmadan kullanılmalı ve kişinin tutumuyla orantılı olmalıdır (Ali Rıza Özer

ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 81, 82).

17. Gözaltı veya tutukluluk gibi bireyin devletin

kontrolü altında bulunduğu sırada bir yaralanma olayı meydana gelmiş ise bu

olaya ilişkin olarak tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirme

yükümlülüğü yetkili makamlara aittir (S.D., B. No: 2013/3017,

16/12/2015, §§ 89, 90; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek, B. No:

2013/8137, 20/4/2016, § 95). Bunun sebebi bu tür olaylarda gerçekleşme

koşullarına ilişkin bilgilerin çoğunlukla yetkili makamların erişiminde

olmasıdır (Ferit Kurt ve diğerleri, B. No: 2018/9957, 8/6/2021, § 74).

18. Başvurucu; Ceza İnfaz Kurumunda 31/12/2016 tarihinde

sabah sayımı sırasında fiziksel şiddete uğradığını, ensesine vurularak

boğazının sıkıldığını, infaz koruma memurlarınca savrulan sandalyenin çarpması

neticesinde kaşından yaralandığını, yaralarının iyileşmesinin beklendiğini,

yaptığı şikâyet üzerine revire götürüldüğünü ileri sürmüştür.

19. Somut olayda başvurucu hakkında 10/1/2017 tarihinde

düzenlenen raporda başvurucunun sağ kaşının üzerinde 0,25 mm çizik bulunduğu

belirtilmiştir. Başvurucunun Ceza İnfaz Kurumunda 31/12/2016 tarihinde uğradığı

şiddet neticesinde yaralandığı iddiasıyla yaptığı şikâyet üzerine yürütülen soruşturmada

Başsavcılık, yaralanmanın tarihi belirtilmeyen sayım sırasında yaşanan itiş

kakış neticesinde meydana geldiği ve infaz koruma memurlarının orantılı

müdahalede bulunduğu gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

20. Başvurucu 2/1/2017 tarihli dilekçe ile 28/12/2016

tarihinden sonraki sayım sırasında kötü muamele niteliğinde bazı davranışlara

uğradığını iddia etmiştir. Kamera kayıtlarına göre başvurucu ve arkadaşları

sayım vermek istememeleri nedeniyle infaz koruma memurlarıyla itiş kakış

yaşamıştır. Bunun ötesinde başvurucu ve arkadaşlarının iddia ettiği gibi duvara

çarpma, yerlerde sürükleme, tekmeleme, yumruklama, çekip itme ve savurup

fırlatma gibi bir eylemde bulunulmadığı anlaşılmaktadır. 10/1/2017 tarihli

raporda tariflenen çizik miminal düzeydedir ve sayıma itiraz nedeniyle sayımı

yapmak için uygulanması mümkün zor kullanmanın ötesinde bir güç kullanımına

işaret etmemektedir. Başvurucu, rapor düzenlenmesinden sonra Başsavcılığa

dilekçe vererek çiziğin infaz koruma memurunun sandalye savurmasından ileri

geldiğini iddia etmiştir ancak 2/1/2017 tarihinde bu hususta bir iddia yoktur.

Bu bakımdan başvurucunun iddiaları birbiriyle tutarlı değildir ve Başsavcılıkça

varılan sonuçtan ayrılmayı mümkün kılan bir veriye başvuru dosyasında

rastlanmamıştır. Bu bakımdan kötü muamele yasağının maddi boyutunun ihlal

edilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

21. Anayasa’nın 17. maddesi -“Devletin temel amaç ve

görevleri” kenar başlıklı 5. maddesindeki genel yükümlülükle birlikte

yorumlandığında- bir kimsenin devlet görevlilerinin 17. maddenin üçüncü

fıkrasını ihlal eden bir muamelesine uğradığına ilişkin savunulabilir bir

iddiada bulunması hâlinde etkili bir soruşturma yürütülmesini gerektirir. Kötü

muamelenin kasten yapıldığının ileri sürüldüğü durumlarda iddia hakkında

ivedilikle bir ceza soruşturması başlatılmalıdır. Şikâyet olmadığında bile

kişiye kötü muamelede bulunulduğuna ilişkin yeterince açık belirtiler varsa

konuyla ilgili bir ceza soruşturması açılmalıdır. Soruşturmada olayı

aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek tüm deliller

toplanmalıdır. Dahası soruşturma süreci, gerektiği ölçüde kamu denetimine ve

mağdurun erişimine açık olmalı; mağdur soruşturmaya etkili şekilde

katılabilmeli; soruşturmada makul bir özen ve süratle hareket edilmelidir.

Ayrıca yetkililer, soruşturmayı sonlandırmak için aceleci davranmamalı ve

temelden yoksun sonuçlara dayanmamalıdır (Ali Rıza Özer ve diğerleri, §§

101-103; S.D.,§§ 111-114; Veli Saçılık (2), B. No:

2018/24614, 18/10/2022, § 16).

22. Başsavcılık olay tarihlerini kapsayan dönemi içeren

kamera görüntülerini bilirkişiye inceletmiştir. Bu bakımdan raporun gecikmeyle

alınması sonuca etkili değildir. Maddi boyutla ilgili değerlendirme de dikkate

alındığında somut olayın koşullarında Başsavcılığın olayı aydınlatma isteğinden

ve vardığı sonuçtan şüphe edilmesini gerektiren bir neden bulunmadığı

anlaşılmıştır. Bu bakımdan kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal

edilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

23. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü

fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele maddi ve usul boyutlarının ihlal

edilmediğine karar verilmesi gerekir.

B. Diğer İhlal

İddiaları

24. Başvurucunun ziyaretçi kabulünden men etme disiplin

cezasıyla cezalandırılması nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı

hakkının ihlal edildiği iddiasının İsmail Solmaz (B. No: 2017/15251,

12/2/2020, §§ 102, 106) kararı doğrutusunda başvuru yollarının tüketilmemesi

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. 1. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Diğer ihlal iddialarının kabul edilebilirlik

kriterlerini karşılamaması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence

altına alınan kötü muamele yasağının maddi ve usul boyutlarının İHLAL

EDİLMEDİĞİNE,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

başvurucunun mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen

başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,

E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 28/11/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Yılmaz AKÇİL Raportör : Ayşe Didem ÖZDEMİR AKCA Başvurucu : Yalçın KESKİN