AYM Norm Denetimi E.1963/133 K.1964/21

Karar tarihi:17/3/1964

Resmi Gazete tarih/sayı:2.6.1964/11717

Davacı : C. H. P. Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.

Dâvanın Konusu : 1110 sayılı Askeri Memnu Mıntıkalar Kanununun 4944 sayılı kanunla değişik l inci maddesi A bendinin, Anayasa'nın 38 inci maddesine aykırı olduğundan iptali istenmiştir.

İnceleme

: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 8/3/1963 gününde

yapılan ilk incelemede, C, H. P. Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu Genel

Kurulunun 14/2/1963 günlü, 57 nci birleşiminde verdiği kararda dâva konusu

kanun hükümlerinin iptali için dâva açılacağı belirtilmemiş olduğundan kararda

sözü geçen önerge ve eklerinin onanlı örneklerinin 15 gün içinde gönderilmesi

için tebligat yapılmasına karar verilmiş yapılan tebligat üzerine istenen

belgelerin süresi içinde mahkemeye gönderildiği anlaşılmış olmakla 15/4/1963

günlü toplantıda işin esasının incelenmesine karar verilerek düzenlenen rapor,

iptali istenen kanun hükümleri, Anayasa'nın ilgili maddeleri, Meclis

tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Davacı,

dilekçesinde dâva konusu başlığı altında 1110 sayılı Askerî Memnu mıntakalar

Kanununun l inci maddesinin A fıkrasındaki Anayasaya aykırı hükmün iptali

gerektiğini ve gerekçe kısmında da madde metnini belirtikten sonra rızaen

mübadelenin İstimlâk Kanununda kabul edilen bir esas olduğunu, mecburi

mübadelenin ise Anayasamızın 38 inci maddesine aykırı bulunduğunu açıklamış,

sonuç kısmında da 1110 sayılı kanunun 4944 sayılı kanunla değişik l inci

maddesinin A bendindeki Anayasa'ya aykırı hükmünü iptalini istemiş olduğundan

incelemenin maddede yer alan (...... veya buradan çıkacaklara mübadeleten

gayrimenkul mal verilir. Muadili gayrimekul mallar bir tahmin kurulu

marifetiyle tâyin edilir. Vukubulacak anlaşmazlıklar il idare kurulu kararı ile

hallolunur.) şeklinde hükme hasren yapılmasına üyelerden Muhittin Gürün'ün

dâva, söz konusu A fıkrasının tümündeki Anayasa'ya aykırı hükümlerin iptali

istemiyle açılmış olduğundan incelemenin fıkranın bütün hükümleri üzerinde

yapılması gerektiği yolundaki muhalefetiyle ve oyçokluğu ile karar verildikten

sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Gerekçe :

Anayasa'nın 36 inci maddesinde belirtildiği üzere mülkiyet hakki ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. Öte yandan Anatasamız, 38 nci maddesinde kamulaştırmanın esas ve usullerinin tâyinini kanuna bırakmakla birlikte kamulaştırılacak taşınmaz malın gerekçe karşılığının peşin olarak ödenmesini şart koşmuş bulunmaktadır.

Askeri

müstahkem mevkileri ve buradaki tesisleri korumak amaciyle mevki ve tesislerin

etrafında memnu mıntakalar ihdası memleket savunmasiyle ilgili olup Devletin bu

Yolda alacağı korunma tedbirlerinin kamu yararına olduğu üzerinde tartışma

yapılması caiz olamıyacak kadar aşikârdır. Bu bakımdan memnu mıntakaların

sınırları içinde bulunan taşınmaz malların usulü dairesinde kamulaştırılması

Anayasaya aykırı değildir. Ancak, kamulaştırma yolu ile mülkiyet hakkı elinden

alınan kimseye, malının karşılığı olarak para yerine aynı değerde taşınmaz mal

verilmesi hususunda idareye yetki tanınması konusu üzerinde durulmak gerekir.

Gerçekten 6830 sayılı istimlâk Kanununun 26 ncı maddesiyle değiştirme yoluyla

kamulaştırma yapılması mümkün ise de, kanun koyucu bu hali mal sahibinin açık

muvafakatine bağlamıştır. 1110 sayılı kanunun l inci maddesinin A fıkrasında

ise kamulaştırma karşılığının değiştirme yolu ile sağlanması, idarenin tek

taraflı irade ve arzusuna bırakılmıştır. Bu hal, Anayasanın kamulaştırmanın

gerçek karşılığı peşin ödenmesi şartiyle yapılacağı yolundaki 38 inci maddesi

ile bağdaşamaz ve sözü edilen hükmün iptali gerekir.

Maddede yer alan, kamulaştırma karşılığı verilecek taşınmaz mal kıymetinin tâyinine ve doğacak anlaşmazlıkların il idare kurulu kararı ile çözümleneceğine ilişkin hükümler değiştirme yoluyla kamulaştırmayı öngören esasla ilgili olduğundan bu hükümlerin de iptal edilmeleri lâzımgelir.

Sonuç :

Başkan Sûnuhi · Arsan Başkan · Vekili Lütfi · Akadlı Üye Rifat · Göksu Üye İ. · Hakkı Ülkmen Üye Şemsettin · Akçoğlu Üye İbrahim · Senil Üye İhsan · Keçecioğlu Üye A. · Şeref Hocaoğlu Üye Salim · Başol Üye Celâlettin · Kuralmen Üye Hakkı · Ketenoğlu Üye Fazıl · Uluocak Üye Muhittin · Gürün Üye Lûtfi · Ömerbaş Üye Ekrem · Tüzemen