AYM Norm Denetimi E.1963/20 K.1963/88

Karar tarihi:10/4/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:20.5.1963/11407

İtiraz eden : Söke Asliye Ceza Mahkemesi

İtirazın konusu : Memurin Muhakematı hakkındaki 4 Şubat 1321 günlü kanunu muvakkat hükümleri Anayasa'ya aykırı görüldüğünden Mahkememizce bu hususta bir karar verilmesi istenmiştir.

Olay : Güveni ve görevi kötüye kullanma suçlarından sanık olarak Türk Ceza Kanununun 508 ve 240 ıncı maddeleri uyarınca cezalandırılmaları için Söke İlçe İdare Kurulunca haklarında lüzumu muhakeme kararı verilen bir jandarma eri ile bir çiftçi mallarını koruma bekçisi hakkında Söke Asliye Ceza Mahkemesinde kamu dâvası açılmıştır.

Yargılama sırasında C. Savcısı, sanıklar hakkında uygulanan Memurin Muhakematı hakkındaki muvakkat kanunun tümünün, aşağıda yazılı sebeplerle, Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

l- Bu kanun, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa istisna teşkil etmekte, hazırlık tahkikatı ile ilk tahkikatı (Tahkikatı iptidaiye) adı altında birleştirip idarî mercilere bırakmakta, ancak son tahkikatın yetkili adlî mercilerde yapılacağını göstermektedir.

Böylece

görevi dolayısiyle veya görevi sırasında suç işleyen memurlar hakkında C.

Savcilan ve sorgu hâkimleri hazırlık tahkikatı ve ilk tahkikat yapamamakta;

muhakemenin men'ine veya lüzumuna karar vermek de yine idarî mercilere ait

bulunmaktadır, idarî mercilere tanınan bu yetkiler yargı yetkisi

niteliğindedir. Halbuki Anayasa'nın 7 nci maddesinde yargı yetkisinin bağımsız

mahkemelerce kullanılacağı belirtilmiş; 32 nci maddesinde de hiç kimsenin tabii

hâkiminden başka bir merci önüne çıkarılamıyacağı gösterilmiştir. Diğer yönden

yargı yetkisini kullanacak hâkimlerin, görevlerinde bağımsız oldukları

Anayasanın 132 nci maddesinde açıklanmış olduğu halde idare makamları bağımsız

mahkeme niteliğinde bulunmadıkları gibi tarafsız da değildir.

2- Anayasa'nın kişi hakları ve ödevleri başlığını taşıyan 2 nci bölümünde kişi ve konut dokunulmazlıklarının ancak hâkim kararı ile kayıtlanabileceği kabul edilmiş olup bu hususta idare makamlarını yetkili kılmak imkânsızdır.

Söke Asliye Ceza Mahkemesi de, aynı sebepleri benimsemiş, kanunun tümünün, Anayasaya aykırı olduğu kanısına vararak mahkememize başvurmuştur.

İlk inceleme :

Anayasa Mahkemesi içtüzüğün 15 inci maddesi gereğince 28/1/1963 tarihinde yapılan ilk incelemede başvurmada bir eksiklik olmadığı görülmüş, işin esasının incelenmesine karar verildikten sonra düzenlenen rapor, mahkemece gönderilen kâğıt örnekleri okunmuştur.

Gerekçe :

Anayasa'nın 151 inci ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 22/4/1962 tarihli ve 44 sayılı kanunun 27 nci maddesi gereğince mahkemelerin bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığını ileri sürmeleri, mahkemede bakılmakta olan bir dâvanın bulunması ve iptali istenen kanun hükmünün o dâvada uygulanması şartlarına bağlıdır.

Olayda, Söke Asliye Ceza Mahkemesinin bakmakta olduğu bir dâva varsa da bu dâvada, Memurin Muhakematı hakkındaki kanunun uygulanması söz konusu değildir.

Gerçekten;

sanıklar hakkında (İptidai tahkikat) yapılmış; Söke İlçe İdare Kurulunca

muhakemenin lüzumuna karar verilmiş ve dosya son tahkikatın yapılması için

mahkemeye gönderilmiştir. Şu halde mahkemenin, Anayasa'ya aykırı gördüğü kanun

hükümleri daha Önce idarî makamlar tarafından uygulanmış olup mahkeme, artık bu

hükümlere dayanarak bir karar verecek değildir. Bu durumda yukarıda belirtilen

şartlardan ikincisi olayda mevcut bulunmamaktadır. Söke Asliye Ceza Mahkemesi,

dâvada uygulayacağı kanun hükümleri hakkında değil, son tahkikatın açılmasından

önce idarî makamların uyguladığı kanun hükümleri hakkında Anayasa'ya aykırılık

itirazında bulunmaktadır ki, buna yetkisi yoktur. İtirazın yetki yönünden reddi

gerekir.

Sonuç :

Yukarıda yazılı sebeplerden ötürü itirazın reddine 10/4/1963 gününde oybirliği ile karar verildi.

Başkan Sünuhi · Arsan Başkanvekili Tevfik · Gerçeker Üye Osman · Yeten Üye Rifat · Göksu Üye İ. · Hakkı Ülkmen Üye Lütfi · Akadlı Üye Şemsettin · Akçoğlu Üye İbrahim · Senil Üye Salim · Başol Üye Celâlettin · Kuralmen Üye Hakkı · Ketenoğlu Üye Ahmet · Akar Üye Muhittin · Gürün Üye Lütfi · Ömerbaş Üye Ekrem · Tüzemen