AYM Norm Denetimi E.1963/80 K.1964/29

Karar tarihi:7/4/1964

Resmi Gazete tarih/sayı:4.6.1964/11719

Davacı : Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.

Dâvanın konusu : Mehakimi Nizamiyenin Teşkilâtı hakkındaki 27 Mayıs 1295 tarihli kanunun, Adliye Müfettişlerine ilişkin hükümleri Anayasa'nın 132/2. ve 144 üncü maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istenmiştir.

İlk

inceleme : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü 15 inci maddesi uyarınca 4/3/1963 gününde

yapılan ilk incelemede, dâva dilekçesinde imzaları bulunan Ali Naili Erdem ve

Cahit Okurer'in Grup Başkan ve Başkan Vekili olduklarını gösterir onanlı

belgelerin, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki

22/4/1962 günlü ve 44 sayılı kanunun 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince

verilmediği görüldüğünden bu belgelerin 15 gün içinde gönderilmesi için tebligat

yapılmasına karar verilmiş, yapılan tebligat üzerine istenen belgelerin süresi

içerisinde mahkemeye sunulduğu anlaşılmış ve 12/4/1963 günlü toplantıda işin

esasının incelenmesine karar verilmiş olmakla bu konuda düzenlenen rapor,

iptali istenen kanun hükümleri, Anayasa ile Yüksek Hâkimler Kurulu Kanununun

ilgili maddeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Davacı

dilekçesinde her ne kadar kanunun tümünün iptalini istemekte olduğu sanısını

uyandıracak surette istemini, "iptali istenen kanun" başlığı altında;

"27 Mayıs 1295 tarihli Mehakimi Nizamiye Teşkilâtı hakkındaki Kanun"

şeklinde belirtilmiş ise de; dilekçenin "iptal sebebi" başlığı

altındaki bölümünde "Mehakimi Nizamiye Teşkilâtı hakkında 27 Mayıs 1295

tarihli kanunun Adliye müfettişlerine mütedair hükümlerinin Anayasa'nın 132/2.

ve 144 üncü maddelerine aykırı" görüldüğünü açıklamış ve netice kısmını da

"yukarıda arz ve açıklanan sebeplerle sözü edilen kanun hükmünün iptaline

karar verilmesi" şeklinde bağlanmış bulunması bakımından dâvanın Mehakimi

Nizamiyenin Teşkilâtı hakkındaki 1295 günlü muvakkat kanunun tümüne yöneltilmiş

olmayıp sadece hâkimlerin Adliye müfettişleri tarafından denetlenmesiyle ilgili

hükümlerine yöneltilmiş olduğu anlaşıldığından dâvanın bu hükümlere hasren

incelenmesi üyelerden Celâlettin Kuralmen ve Muhittin Gürün' ün dâva kanunun

tümünün iptali istemiyle açılmış olduğundan incelemenin bütün maddeler üzerinde

yapılması gerektiği yolundaki muhalefetleriyle ve oyçokluğu ile

kararlaştırıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Gerekçe :

Davacı

Mehakimi Nizamiyenin teşkilâtı hakkındaki (Dâva dilekçesinde kanunun tarihi

27Mayıs; 1295 olarak gösterilmiş isede bu tarih 5 Haziran 1295 tir.) 5 Haziran

1295 tarihli muvakkat hanunun, hâkimlerin Adliye müfettişleri tarafından denetleneceğine

dair olan hükümlerinin Anayasa'nın 132/2. ve 144 üncü maddelerine aykırı

olduğunu ileri sürerek iptalini istemekte ise de anılan kanunun 74 üncü ve

sonraki maddelerinin, hâkimlerin Adliye müfettişlerince denetlenmesine ilişkin

hükümleri 22/4/1962 günlü, 45 sayılı kanunla yeniden düzenlenmiş ve bu kanuna

aykırı hükümler yürürlükten kaldırılmıştır. Gerçekten 45 sayılı kanunun 42 nci

maddesinde "Hâkimlerin denetimi, Yüksek Hâkimler Kurulunca

görevlendirilecek üst dereceli bir hâkim eliyle ve aşağıdaki maddeler

hükümlerine göre yapılır. Kurul, lüzumu halinde kendi üyelerinden üst dereceli

bir hâkimi de görevlendirebilir." denilmekte ve bu maddeyi kovalıyan diğer

maddelerinde de, denetimin ne suretle yapılacağı gösterilmekte ve 103 üncü

maddesinde ise Hâkimler Kanununun ve diğer kanunların bu kanuna uymayan

hükümlerinin kaldırılmış olduğu açıklanmış bulunmaktadır. Bu bakımdan Mehakimi

Nizamiyenin Teşkilâtı hakkındaki 5 Haziran 1295 tarihli muvakkat kanunun dâva

konusu olan ve üçüncü babını teşkil eden 74. ve sonraki maddelerinin hâkimlerin

Adliye müfettişleri tarafından denetleneceğine ilişkin hükümleri yürürlükten

kaldırılmış olduğundan konusu bulunmayan dâvanın reddi gerekir.

Başkan Sûnuhi · Arsan Başkan · Vekili Lütfi · Akadlı Üye İ. · Hakkı Ülkmen Üye Şemsettin · Akçoğlu Üye İbrahim · Senil Üye İhsan · Keçecioğlu Üye A. · Şeref Hocaoğlu Üye Salim · Başol Üye Celâlettin · Kuralmen Üye Hakkı · Ketenoğlu Üye Fazıl · Uluocak Üye Ahmet · Akar Üye Muhittin · Gürün Üye Lûtfi · Ömerbaş Üye Ekrem · Tüzemen