AYM Norm Denetimi E.1963/83 K.1963/168

Millet Meclisi Gurubu.

İSTEMİN KONUSU

1631 sayılı Askeri Muhakeme Usulü Kanununun 165. Maddesinin 1 numaralı bendin Anayasanın 135. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 4.3.1963 gününde yapılan ilk inceleme:

1- Dilekçede Adalet Partisi Büyük Millet Meclisi Gurubu adına imzası bulunan Ali Naili Erdem ve Cahit Okurer’in Gurup Başkanı veya Başkan Vekili olduklarına dair onanlı belgenin 15 gün içinde gönderilmesi için tebligat yapılması oybirliği ile;

2- Dilekçenin yeterli gerekçeyi kapsadığı Üyelerden Rifat Göksu, İsmail Hakkı Ülkmen, Fazıl Uluocak ve Ekrem Tüzemen’in muhalefetleriyle ve oyçokluğuyle;

Kararlaştırıldıktan sonra, istenen belgelerin süresi içinde Mahkemeye gönderildiği ve dosyada başkaca eksiklik bulunmadığı ve başvurmanın Anayasanın 149 ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44 sayılı Kanunun 21,22,25.26. maddelerine uygun olduğu anlaşıldığından esasın incelenmesine dair 15.4.1963 gününde verilen karar üzerine dava dilekçesi ve ekleri, düzenlenen rapor, iptali istenen kanun maddesi ile Anayasanın ilgili maddesi ve Anaya-sa Komisyonunun raporunun buna ait kısmı okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

1631 sayılı Askeri Muhakeme Usulü Kanununun 165.maddesi aynen şöyledir.

Madde 165-1- Kadınların, onbeş yaşını bitirmemiş olan çocukların ve Hukuku âmmeden memnuiyete mahkum olanların ve askeri Mahkemenin haysiyetiyle mütenasip olmayan şahısların duruşmada bulunmaları menedilebilir.

2- Muhakemelerin neşri yasaktır. Memnuiyet hilâfına hareket edenler hakkında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 377. maddesi mucibince ceza verilir.

Cumhuriyet Halk Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Gurubu adına

açılan mahkememizin 1963/143 esas sayısında kayıtlı davada ise; bu maddenin

tümünün iptali istenmiş ve yapılan inceleme sonunda; maddenin 1 numaralı

bendinde yeralan onbeş yaşını bitirmemiş olan çocuklara ilişkin hükmü hariç

olmak üzere maddenin diğer bütün hükümlerinin iptaline ve çocuklara ilişkin

hüküm hakkındaki iptal isteminin de reddine 26.6.1963 gününde 1963/167 sayı ile

karar verildiği anlaşılmış bulunduğundan önce bu konu görüşülmüş ve iptal

edilen hükümler hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığı oybirliği ile

ancak, bir istemin daha önce reddedilmiş olmasının aynı işin yeniden incelenip

karar bağlanmasına engel olmadığı Üyelerden Muhittin Gürün’ün muhalefetiyle ve

oyçokluğu ile kararlaştırılmış ve şu suretle inceleme: maddenin 1 numaralı

bendinde yer alan onbeş yaşından küçük çocukların açık duruşmada bulunmalarının

men edilebeleceği, hükmüne hasredilmiştir.

GEREKÇE

Onbeş yaşına kadar olan çocuklar velilerinin ve okulda

öğretmenlerinin terbiye ve nezaretleri altındadır. Bunların memlekete iyi ve

yararlı bir unsur olarak yetiştirilmeleri için kendi arzu ve heveslerine

bakılmaksızın haklarında gerekli tedbirlerin alınmasını gayet tabii

karşılamalıdır. Bu yaşı bitirmeyen küçüklerin her zaman akli melekelerinin tam

olarak inkişaf etmediği tıp ilmince de kabul edildiği cihetle görülmekte olan

davanın niteliğine göre açık duruşmanın tamamında veya bir kısmında

bulunmalarının ruhi haletleri üzerinde olumsuz etkileri olabileceğinden bu gibi

hallerde küçüğün menfaatlerini korumak düşüncesiyle mahkemenin takdirini

kullanarak duruşmada bulunmaktan men edilebilmesinin yerinde bir tedbir olacağı

şüphesizdir. Bu bakımdan sözü edilen hükmün duruşmanın her kese açıklığı prensibini

koyan Anayasanın 135. maddesinin amacına aykırı düşmiyeceği sonucuna

varılmıştır. Bu konuda mahkememizce verilen 26.6.1963 gün, esas 1963/143, karar

1963/167 sayılı kararda belirtilen görüşü değiştirecek bir durum bulunmadığına

göre çocuklara ilişkin hükümün iptali istemin reddi gerekir.

İ. Hakkı ÜLKMEN

Üye

Lûtfî AKADLI

Üye

Şemsettin

AKÇOĞLU

Üye

İhsan KEÇECİOĞLU

Üye

Salim BAŞOL

Üye

Celâlettin

KURALMEN

Üye

Hakkı KETENOĞLU

Üye

Ekrem KORKUT

Üye

Ahmet AKAR

-MUHALEFET ŞERHİ-

Mahkememiz’in 26.6.1963 tarihli ve 1963/143 esas ve 1963/167 karar sayılı kararına ait muhalefet şerhinin 1 numaralı bendinde yazılı sebeplerle bu kararın b fıkrasına muhalifim.

Üye

Muhittin GÜRÜN

Şerhi eklidir.

Üye

Lûtfi ÖMERBAŞ

Üye

Ekrem TÜZEMEN

-MUHALEFET ŞERHİ-

1631 Sayılı Askeri Muhakeme Usulü Kanununun 165. maddesindeki 15 yaşını bitirmemiş olan çocukların da açık duruşmalarda bulunmalarının men’edilebeceğine dair olan hükmün Anayasa’ya aykırı olmadığı, diğer bir dâva dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin 26.6.1963 günlü ve 1963/143-1963/167 sayılı kararı ile kabul edilmiş olduğundan mezkur maddenin diğer hükümleri meyanında çocuklarla ilgili bulunan hükmünün de Anayasaya aykırılığından bahsile açılmış olan bu dâva sebebiyle aynı konunun yeniden incelenerek esas hakkında yeni bir karar verilmesine mahal bulunmamakta, sadece durum izah olunarak (yeni bir karar verilmesine yer olmadığına) karar verilmesi gerekmektedir.

Halbuki Mahkememiz bu kararı ile dâvanın, hakkında evvelce karar verilmiş olan 165. maddenin çocuklarla ilgili hükmü hakkındaki kısmını esas bakımından inceleyerek yeniden karar vermiş bulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesinin, 30. Nisan 1963 günlü ve 11394 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış bulunan 26.12.1962 günlü ve 1962/223-1962/122 sayılı, takip edilen usul bakımından benzeri olan, kararına ait muhalefet şerhinde açıkladığım sebeplerle bu kararda uygulanan usule muhalifim.

Üye

Şemsettin

AKÇOĞLU

Üye Muhittin GÜRÜN