AYM Norm Denetimi E.1963/91 K.1963/162

Karar tarihi:24/6/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:1.8.1963/11469

Davacı : Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi grupu.

Dâva konusu : 2556 sayılı Hâkimler Kanununun Adalet Bakanına hâkimler hakkında tahkikat yapılması için izin vermek ve Adalet Müfettişlerine tahkikat yaptırmak yetkilerini tanıyan 102, 104. ve 105 inci maddelerinin, Anayasa'nın ruhuna aykırı olduğu ileri sürülerek, iptallerine karar verilmesi istenilmiştir.

İNCELEME

Anayasa

Mahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 4/3/1963 gününde yapılan ilk

incelemede Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu adına imzaları

bulunan Cahit Okurer'in Cumhuriyet Senatosu Gurupu Başkanı ve Ali Naili

Erdem'in Millet Meclisi Gurup Başkan vekili olduklarına dair yetkilerini

belirten belgelerin, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

hakkındaki 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin üçüncü

fıkrası gereğince verilmediği görüldüğünden bu belgelerin onbeş gün içinde

gönderilmesi lüzumuna ilişkin kararın tebliği üzerine istenen belgelerin

süresinde mahkemeye verildiği anlaşılmakla işin esasının incelenmesine karar

verilerek düzenlenen rapor, dâva dilekçesi ve ekli kâğıtlar, 2556 sayılı

Hâkimler Kanununun 102, 104 ve 105 inci ve 45 sayılı Yüksek Hâkimler Kurulu

Kanunun ilgili maddeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

GEREKÇE

:

Hâkimler Kanununun, 102 nci maddesinde "Hâkim muavinleri ile üçüncü ve ikinci sınıf hâkimlerin vazifeden doğan veya vazife sırasında işlenen suçlarından ve sıfat ve vazifeleri icaplarına uymayan hal ve hareketlerinden dolayı haklarında tahkikat icrası, Adliye Vekilliğince memur edilecek yüksek dereceli hâkime veya Adliye Müfettişine ve birinci sınıf hâkimlerin vazifeden doğan veya vazife sırasında işlenen suçlarından dolayı haklarında tahkikat icrası Adliye Vekili tarafından tensip olunacak Temyiz Reislerinden birine aittir."

104 üncü maddesinde "Üçüncü ve ikinci sınıflara mensup hâkimler, müddeiumumiler hakkında birlikte tahkikat yapılması icap eden hallerde tahkikat, Vekillikçe tensip olunacak müfettiş yahut yüksek dereceli hâkim tarafından yapılır.";

105 inci maddesinde de "Yukarıdaki maddelerde yazılı tahkikatın yapılması, Adliye Vekilinin iznine bağlıdır. Ancak birinci sınıfa mensup hâkimlerle Başmüddeiumumiden mâdası hakkında Müfettişlerin teftiş veya tahkik sırasında öğrenecekleri haller müstesnadır. Bu takdirde keyfiyet hemen Adliye Vekilliğine bildirilir" denilmektedir.

Sonradan Anayasa'nın yargı yetkisine ve hâkimlere ilişkin maddeleri gözönünde tutularak düzenlenmiş ve Yüksek Hâkimler Kurulunun fiilen işe başlamasiyle tamamı yürürlüğe girmiş bulunan 45 sayılı Yüksek Hâkimler Kurulu Kanunu ile bu hükümler değiştirilmiş ve Adalet Bakanına ve Adalet Müfettişlerine verilmiş bulunan yetkiler kaldırılarak bu hususta yeni esaslar konulmuştur. Bu kanunun 2 nci maddesinin l numaralı bendiyle hâkimlerin bütün özlük işleri hakkında karar vermek yetkisi, Yüksek Hâkimler Kuruluna verilmiş ve 30 uncu maddesinde;

"l- Hâkimler hakkındaki şikâyet ve ihbarları incelemek;

2- Hâkimlerin görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında isledikleri suçları ve sıfat ve görevleri icaplarına uymayan hal ve eylemleri hakkında soruşturma yapılmasına karar vermek;

3- Belli konularda inceleme veya soruşturma yapmak üzere üst derecedeki hâkimleri görevlendirmek" yetkileri, Yüksek Hâkimler Kurulunun ikinci bölümünün görevleri arasında; 31 inci maddesinde de :

"l- İşten el çektirmek;

2- Hâkimler hakkında kovuşturma izni vermek;

3-

Disiplin cezası vermek; "Yetkileri üçüncü bölümünün görevleri arasında

gösterilmiştir. Ayrıca 33 üncü maddesinde, hâkimler hakkında kovuşturma izni

vermek konusunda bölümün verdiği kararları dayanakları ve gerekçeleri ile

birlikte inceleyerek onamak yahut kısmen veya tamamen değiştirerek yani bir

karar vermek yahut da belli yönlerden işlemin tamamlanması veya incelemenin

genişletilmesi için ilgili bölüme geri çevirmek yetkisinin, Genel Kurulun Özel

görevleri arasında bulunduğu kaydedilmiş ve 43 üncü maddesinde de

"Hâkimlerle, hakim yardımcılarının görevlerinden dolayı veya görevleri

sırasında işledikleri suçları veya sıfat ve görevleri icaplarına uymayan hal

veya eylemleri şikâyet veya ihbar edilir yahut da Yüksek Hâkimler Kurulu

cereyan eden işlemlerden bunları öğrenirse; ilgili hâkim veya hâkim yardımcısı

hakkında soruşturma yapılmasına lüzum olup olmadığını takdir eder" ve

"Soruşturma,, hâkim veya hâkim yardımcıları hakkında görevlendirilecek üst

dereceli bir hâkim tarafından yapılır.

Ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinde hazırlık soruşturması ve ilk soruşturma genel hükümlere göre yapılır. Bu halde durum, yetkili merci tarafından hemen ve doğrudan doğruya Yüksek Hâkimler Kuruluna bildirilir" hükmü yer almıştır.

Bu yeni hükümler karşısında Hâkimler Kanununun iptali istenilen 102., 104. ve 105 inci maddelerinin artık uygulama imkânı kalmamış ve bu maddeler, 45 sayılı Yüksek Hâkimler Kurulu Kanununun 103 üncü maddesinin "Hâkimler Kanununun ve diğer kanunların bu kanuna uymayan hükümleri kaldırılmıştır." yolundaki açık hükmü ile yürürlükten kalkmış bulunmaktadır. Bu bakımdan Hâkimler Kanununun sözü geçen 102., 104. ve 105 inci maddelerinin iptali hakkındaki dâvanın konusu bulunmamış olduğundan reddi gerekmiştir.

Başkan Sünuhi · Arsan Başkanvekili Tevfik · Gerçeker Üye Rifat · Göksu Üye İ. · Hakkı Ülkmen Üye Lütfi · Akadlı Üye Şemsettin · Akçoğlu Üye İbrahim · Senil Üye Salim · Başol Üye Celâlettin · Kuralmen Üye Hakkı · Ketenoğlu Üye Ekrem · Korkut Üye Ahmet · Akar Üye Muhittin · Gürün Üye Lütfi · Ömerbaş Üye EKrem · Tüzemen