AYM Norm Denetimi E.1967/6 K.1968/9

Esas sayısı:1967/6

Karar sayısı:1968/9

Karar günü:27/2/1968

Resmi Gazete tarih/sayı:18.9.1968/13004

İptal dâvasını açan : Türkiye İşçi Partisi Millet Meclisi Gurubu.

İptal dâvasının konusu : Millet Meclisi Başkanlık Divanının kuruluşuna dair Millet Meclisince ikinci dönemin ikinci toplantı yılı başında (2 Kasım 1966 günlü ikinci birleşiminde) alınan kararın bir İçtüzük hükmü tedvini niteliğinde bulunduğu ve Anayasa'nın 8., 84. ve 85. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş ve yine Anayasa'nın 149. ve 150. maddelerine dayanılarak iptali istenilmiştir.

I.

İLK İNCELEME

l- Dâvada belge eksikliği:

Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince 9/2/1967 gününde yapılan Başkan

İbrahim Senil, Üye Şemsettin Akçoğlu, İhsan Keçecioğlu, Salim Başol, Feyzullah

Uslu, A. Şeref Hocaoğlu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Sait Koçak, Muhittin

Taylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Muhittin Gürün ve Lûtfi

Ömerbaş'ın katıldıkları ilk inceleme toplantısında dâva dilekçesinin Anayasa

Mahkemesi Genel Sekreterliğince 28/1/1967 gününde kaleme havale edildiği; ancak

Türkiye İşçi Partisi Millet Meclisi Gurubu adına dâvayı açan ve Türkiye İşçi

Partisi Millet Meclisi Gurubu Başkan Vekilleri oldukları anlaşılan Hakkı Selek

ve Rıza Kuas'a grupça dâva açma yetkisi verildiğini gösterir karar örneğinin

dâva dilekçesine eklenmemiş olduğu görülmüş ve önce bu eksiğin tamamlatılması

söz konusu edilmiştir. Bunun üzerine üyelerden Şemsettin Akçoğlu ilk önce görev

sorununun incelenmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Eldeki dâvanın usulünce açılmış bulunduğu anlaşılmadan böyle bir dâva dolayısiyle görev konusunun incelenmesine geçilmesinin ve iptali istenen Millet Meclisi kararının bir iptal dâvasına konu olup olamayacağı sorununun çözümlenmesine gidilmesinin mümkün bulunmadığı meydandadır. Bu nedenle her şeyden önce dâvayı açanların dâva açmağa yetkili bulunup bulunmadıklarının belli edilmesi bakımından grup kararı eksiğinin bir ay içinde tamamlanması için 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 26. maddesi uyarınca partinin Millet Meclisi Grubu Başkanlığına tebligat yapılmasına üyelerden Şemsettin Akçoğlu'nun karşı oyuyla ve oyçokluğu ile karar verilmiştir.

2. Eksiğin tamamlanması:

9/2/1967

günlü karar gereği süresi içinde yerine getirilmiş ve Anayasa Mahkemesine

Ankara 9. Noterliğinin 3955 sayılı şerhi ile onanlı bir belge gönderilmiştir.

Belge Türkiye İşçi Partisi T.B.M.M. 2. dönem 2 toplantı yılı karar defterinin

2. sayfasında yazılı 8/11/1966 günlü ve 3 sayılı kararın örneğidir. Belgeye

göre Türkiye İşçi Partisinin Millet Meclisinde bulunan 14 ve Cumhuriyet

Senatosunda bulunan 1 üyesinden on dördü 8/11/1966 günlü toplantıya katilmiş ve

Millet Meclisinin 1/11/1966 ve 2/11/1966 günlü ve Başkanlık Divanının

kuruluşuna ilişkin kararları aleyhine iptal dâvası açılmasına oybirliği ile

karar vermişlerdir. Bu karar ve dâvanın açılışı, 44 sayılı Kanunun 25.

maddesinin 2 sayılı bendi hükmüne uygundur.

3. Sözlü açıklama:

Dosyada

eksiklik kalmadığı anlaşıldıktan sonra dâva konusu Millet Meclisi kararının

İçtüzük niteliğini taşıyıp taşımadığı sorununun ele alınması gerekli görülmüş;

ancak davacı sözlü açıklama isteminde bulunmuş olduğundan Başkanvekilİ Lûtfi

Ömerbaş, Üye ihsan Keçecioğlu Salim Başol, Feyzullah Uslu, A. Şeref Hocaoğlu,

Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Fazıl Uluocak, Avni Givda Muhittin Taylan,

İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun, ve Muhittin Gürün'ün

katıldıkları 2/6/1967 günlü toplantıda 44 sayılı Kanunun 29. maddesi uyarınca

davacıya çağrı kâğıdı çıkarılmasına ve dâva henüz İlk inceleme devresinde

bulunduğundan sözlü açıklamanın, iptali istenilen Millet Meclisi kararının

içtüzük niteliğinde olduğu yolundaki iddia ile sınırlı tutulmasına, oyçokluğu

ile karar verilmiştir.

Başkan Vekili Lûtfi Ömerbaş, üyelerden Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Fazıl Uluocak, Avni Givda, İhsan Ecemiş, ve Ahmet Akar sözlü açıklamayı gerekli gösterecek bir durum bulunmadığını ve yine üyelerden Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Fazıl Uluocak, Muhittin Taylan ve Recai Seçkin sözlü açıklamanın sınırlandırılmaması gerektiğini ileri sürerek bu karara muhalif kalmışlardır.

Sözlü açıklama 29/6/1967 günlü oturumda dinlenmiştir.

4. 2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının niteliği:

2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının Millet Meclisi İçtüzüğü niteliğinde bulunup bulunmadığı ve esasın incelenmesine geçilip geçilmemesi Başkan İbrahim Senil, Üye Şemsettin Akçoğlu, İhsan Keçecioğlu, Salim Başol, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Avni Givda, Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel ve Muhittin Gürün'ün katıldıkları 10/7/1967 günlü toplantıda görüşülmüş ve karara bağlanmıştır.

Dâva konusu Millet Meclisi kararı Millet Meclisi Başkanlık Divanında bir başkanlık, bir başkanvekilliği, bir idareci üyelik ve dört kâtipliğin Adalet Partisine, bir başkanvekilliği, bir idareci üyelik ve iki kâtipliğin Cumhuriyet Halk Partisine, bir baskanvekilliğinin Millet Partisine ve bir idareci üyeliğin Yeni Türkiye Partisine verilmesi hakkındadır (2. dönem 2 toplantı yılı: 2/11/1966 günlü 2. birleşim-Millet Meclisi Tutanak Dergisi Cilt 9. Sahife : 29).

Türkiye

Cumhuriyeti Anayasa'sının hükümleri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisinin ve

meclislerin çalışmalarını kendi yaptıkları içtüzüklerin hükümlerine göre

yürütmeleri ilkesi de yer almaktadır. (Madde 85) bir meclisin başkanlık

divanının kuruluşunu ve İş görüşünü o meclisin çalışma alanı dışında, meclis faaliyetlerinden

ayrı nitelikte bir düzen olarak düşünmek mümkün değildir. Başkanlık Divanının

kuruluşu ve işleyişi, divanın meclisin çalışmalarını yönetmesi dolayısiyle,

meclis faaliyetlerinin en başında gelir. Böyle olduğu için de Başkanlık

Divanına ilişkin sorunların çözümlenme yeri İçtüzük ve divanın bağlı olacağı

düzenin tespiti bir İçtüzük konusudur. Nitekim Anayasa'nın geçici 3. maddesinde

yeni Anayasa'ya göre kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisinin, ve Cumhuriyet

Senatosunun toplantı ve çalışmaları için, kendi içtüzükleri yapılıncaya kadar

hükümlerinin uygulanacağı belirtilen ve o nedenle de yeni İçtüzüğü henüz

yapılmadığından Millet Meclisi toplantı ve çalışmalarında uygulanan Türkiye

Büyük Millet Meclisinin 27 Ekim 1957 tarihinden önceki İçtüzüğünde de Başkanlık

Divanının kuruluşuna, seçilişine ve görevlerine ilişkin maddeler vardır.

(Madde: 3-7 ve 198-211)

Millet

Meclisinin dâva konusu 2/11/1966 günlü kararı, yukarıda görüldüğü üzere,

Başkanlık Divanının, Adalet Cumhuriyet Halk, Millet ve Yeni Türkiye Partileri

mensubu milletvekilleri arasından seçilmesini hükme bağlamakta ve bu

partilerden her birine düşen divan görevlerinin sayısını ve niteliğini belli

etmektedir. Kararın şu durumuyla, yalnızca içtüzük kapsamına girebilen bir

konuyu düzenlediğinde şüphe yoktur. Hattâ karar yürürlükteki İçtüzüğün

Başkanlık Divanının görevlilerini ve bunların sayılarını açıklayan 5. maddesine

dokunmamakla birlikte 6. maddedeki sınırlamasız seçim hükmüne karşılık seçimi,

belirli partilere belirli görev yerleri tahsis etmek suretiyle, sınırlı bir

şekle sokmakta ve böylece 6. maddeyi değiştiren bir nitelik almaktadır.

2/11/1966 günlü kararın konu ve erek bakımından bir içtüzük sorununu düzenlediğini ve bu yönden de İçtüzük hükmü niteliğinde bulunduğunu böylece belirttikten sonra, kararın alınmasında, içtüzüğün değiştirilmesine ilişkin usule uyulmaması gibi bir durumun, bu niteliğe bir etkisi olup olamıyacağı üzerinde durulması gerekir.

Anayasa, yasama meclisleri içtüzüklerinin yapılması ve değiştirilmesi için belirli bir yol koymuş değildir. Buna karşılık 27 Ekim 1957 tarihinden önce yürürlükte bulunan ve Millet Meclisi toplantı ve çalışmalarında uygulanmasına devam edilen Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 232. maddesinde İçtüzüğün değiştirilmesine, bir yahut daha çok maddesinin yürürlükten kaldırılmasına veya buna bir veya daha çok madde eklenmesine ilişkin tekliflerin önce Anayasa Komisyonunda inceleneceği ve sonra kanunların görüşülmesi usulüne göre Mecliste görüşülüp sonuçlandırılacağı; ancak konu üzerinde tek görüşme yapılacağı ve kararın kanunlar gibi ilâna tâbi olmadığı yazılıdır.

Dâva

konusu kararın önceden yapılmış bîr komisyon incelemesi ve incelemeyi sonuca

bağlayan mazbata olmaksızın, 2/11/1966 günlü oturumda Başkanın oya sunduğu

teklif üzerine alındığı bilinmektedir. (Millet Meclisi Tutanak Dergisi; cilt 9.

sayfa 29). Daha önce 1/11/1966 günlü birleşimde Başkanlık Divanının seçilmesine

ilişkin görüşmelerin sonunda bir milletvekili "Millet Meclisi Başkanlık

Divanının Anayasa'nın 84. maddesine göre oran gözönünde tutularak tespit ettiği

A.P. 7, C.H.P. 4, M.P. 1, Y.T.P. 1 şeklindeki görüşünü Genel Kurulun karara

bağlaması; Başkanlık Divanı adedinin 15 veya 17 ye çıkarılması konusu ile

Divanda görev bölüşülmesi hususunun parti grup temsilcileriyle yapılacak toplantıya

tehirine karar verilmesi" yolundaki teklifinin birinci bölümü aynen;

ikinci bölümü Başkanın oylamaya giderken açıkladığı gibi, "görev

yerlerinin tespiti ve Riyaset Divanı adedinin artırılması konusunda ileri

sürülen teklifleri görüşmek üzere Meclisin yarın saat 15 e taliki"

şeklinde kabul edilmiştir. (Millet Meclisi Tutanak Dergisi cilt 9. sayfa 25,

26). 2/11/1966 gününde ise, görüşmelerin başlama, Başkanın görev yerlerinin

taksimi konusunda Divana yalnız Türkiye İşçi Partisinin bir önerge verdiğini;

Önergede Adalet Partisine 6 yer ayrıldığını; konu Meclisçe karara bağlandığı

için önergeyi işleme koymayacağını; görev yerlerinin tespiti hakkında başkaca

bir teklif de bulunmadığını" söyliyerek 2/11/1966 günlü karara konu

teklifi ileri sürmüştür.

(Millet Meclisi Tutanak Dergisi-Cilt 9, sayfa 29).

Görülüyor ki 2/11/1966 günlü kararın İçtüzük değişikliklerinin bağlı bulunduğu usul bakımından başlıca eksiği, daha önce komisyondan geçirilmemiş olmasıdır.

Ancak

kararın, çözümlediği konunun, alınmasındaki ereğin ve gördüğü işin açık ve

kesin delâleti karşısında şekil eksikliğinin bu yasama, belgesini

nitelendirmede etkisi olabileceği düşünülemez. Kararın, dayanıklık ettiği

uygulama ile İçtüzüğün Başkanlık Divanına ilişkin hükümlerini değiştirdiğinde

şüphe yoktur ve şu durum dahi ona İçtüzük hükmü niteliğini kazandırmaya

yeterlidir. Kaldı ki, aksine bir görüşün çeşitli içtüzük konularının tek tek

kararlarla hükme bağlanması ve böylece Anayasa denetiminden kaçınılması yolunda

bir eğilimi teşvik etmesi her zaman için ihtimal içindedir. Anayasa'da bu

nitelikte bir gediğin bulunabileceğini düşünmek ise, Anayasa koyucunun ereğine

aykırı bir tutum olur.

Yukarıdanberi açıklanan nedenlerle 2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının İçtüzük hükmü niteliğinde bulunduğuna; Anayasa Mahkemesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüklerinin Anayasa'ya uygunluğunu da denetlemede görevli ve yetkili olduğundan ve dosyada eksiklik bulunmadığından Anayasa'nın 149. ve 150. ve 44 sayılı Kanunun 21., 22., 25., ve 26. maddelerine uygun bulunan dâvanın esasının incelenmesine 10/7/1967 gününde oyçokluğu ile karar verilmiştir. Üyelerden İhsan Keçecioğlu, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Avni Givda, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar ve Halit Zarbun bu karara muhalif kalmışlardır.

II.

ESASIN İNCELENMESİ

Dâvanın esasına ilişkin rapor, dâva dilekçesi ve ekleri, sözlü açıklama tutanağı, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen İçtüzük hükmü niteliğindeki Millet Meclisi kararı, 1/11/1966 ve 2/11/1966 günlü birleşimlere ilişkin Millet Meclisi Tutanak Dergileri, davacının dâvasına dayanarak yaptığı Anayasa maddeleri ve bunlarla ilgili gerekçeler ve Meclis görüşme tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

1. Davacının dayandığı Anayasa hükümleri: Davacının dayandığı Anayasa hükümleri şunlardır: (Madde 8- Kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz.

Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, İdare makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.

(Madde 84- Meclislerin Başkanlık Divanları, o meclisteki siyasî parti gruplarının kuvvetleri ölçüsünde Divana katılmalarını sağlayacak şekilde kurulur.

............................

............................

.........................."

(Madde 85- Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Meclisler, çalışmalarını, kendi yaptıkları içtüzüklerin hükümlerine göre yürütürler.

İçtüzük hükümleri, siyasî parti gruplarının, Meclislerin bütün faaliyetlerine kuvvetleri oranında katılmalarını sağlayacak yolda düzenlenir. Siyasî parti grupları en az on üyeden meydana gelir.

.................................)

2. Davacının gerekçesi ve sözlü açıklaması özeti :

Davacının gerekçesi ve sözlü açıklaması özeti şöyledir ;

Başkanlık Divanı seçiminde Türkiye Büyük Millet Meclisinin, 27 Ekim 1957 gününden önce yürürlükte olan İçtüzüğü hükümleri uygulanmaktadır. Bu uygulama Anayasa'nın 84. ve 85. maddeleri hükmü dairesinde yürütülmek gerekir. 84. madde Meclisteki siyasî parti gruplarının - kuvvetleri oranı ne olursa olsun - Başkanlık Divanında en az birer üye ile temsilini âmirdir. Maddenin cümle kuruluşundan, başka anlam çıkarılamaz. Anayasa'nın 83. maddesinde ise Mecliste grupları olan siyasî partilerin. Meclisin bütün faaliyetlerine katılmaları öngörülmüştür. Başkanlık Divanı çalışmalarının Meclis faaliyetleri arasında bulunduğu ise aşikârdır,

Kurucu Meclisin 19/1/1961 günlü 48. birleşiminin 2. oturumunda komisyon sözcüsü: "Biz bütün siyasî parti gruplarının Başkanlık Divanına iştirak etmeleri sayesinde tarafsızlığın temin edileceğini düşündük" ve "İçtüzüklere istikamet verilmesi bakımından da bunların Anayasa'ya konulmasında zaruret gördük. Şimdiye kadar bütün siyasî partilerin iştirak ettiği bir Başkanlık Divanı bizde yoktur. İlk defa böyle bir Başkanlık Divanını bu Anayasa ile getirmekteyiz" demiş ve bu açıklamadan sonra madde bugünkü şekil ile kabul edilmiştir.

Bugüne kadarki uygulamalar da komisyon sözcüsünün açıklamasına uymaktadır. Millet Meclisinin birinci döneminin dört toplantı yılının her birinde kurulan Divanlarda bütün gruplara, kuvvetleri oranına bakılmaksızın, en az bir üye ile temsil edilmek imkânı sağlanmış; ikinci dönemin 1. toplantı yılında da aynı yol izlenmiştir. İkinci dönemin 2. toplantı yılında ise bu uygulama geçerli bir gerekçeye dayanılmaksızın terk edilmiş ve Mecliste beş siyasî parti grubu bulunduğu halde Divan üyelikleri dört grup arasında paylaşılmıştır.

2

Kasım 1966 günlü 2. birleşimde alınan kararla yeni bir statü kurulmakta; bu da

bir içtüzük hükmünün tedvini vasıf ve mahiyetini taşımaktadır. Geçici olarak

yürürlükte bulunan İçtüzük, Anayasa'nın birçok hükümleri ile çelişme

halindedir. Bunlar İçtüzüğün 232. maddesi esasları dairesinde halledilmek

gerekirken Meclis kararları ile işin yürütülmesine gidilmektedir. Esasen Meclis

öteden beri İçtüzüğü değiştirme yoluna her zaman başvurmakta değildir. Belirli

konularda Meclisin aldığı kararlar, İçtüzüğün altına dipnotları halinde

konularak bunlar İçtüzük hükümleri gibi muamele görmüşlerdir. Dâva konusu karar

da bu niteliktedir; İçtüzük yapılıncaya kadar uygulanacaktır. İçtüzüğün ne

zaman yapılacağı ise kestirilemez. 1961 yılından bu yana, halâ

çıkarılamamıştır. Şu durumda dâva konusu karar da İçtüzüğün dipnotlarına

geçerek İçtüzük hükmü gibi işlem görecektir. İşe bakmak şu nedenle, Anayasa

Mahkemesinin görev ve yetkisi içinde bulunmaktadır. Anayasa'ya aykırı olan

Millet Meclisi kararının iptali gerekir.

3. Millet Meclisinin 1/11/1966 ve 2/11/1966 günlü kararlarının birbirleriyle olan ilişkisi:

Türkiye İşçi Partisi Millet Meclisi Grubunun 8/11/1966 günlü kararında, Millet Meclisinin 1/11/1966 ve 2/11/1966 günlü iki kararı aleyhine iptal dâvası açılmasından söz edilmekte ise de dâva dilekçesinde açıkça yalnız 2/11/1966 günlü kararın iptali istenilmiştir. Şu duruma göre her iki kararın nitelikleri ve birbirleriyle olan ilişkileri üzerinde durulması yerinde olacaktır.

1/11/1966

günü, Millet Meclisi Başkanlık Divanının, 7 Adalet Partili, 4 Cumhuriyet Halk

Partili, birer de Millet Partili ve Yeni Türkiye Partili üyeden kurulması

karara bağlanmıştır. Karar her partiye düşen görev yerlerini açıklamadığı için

eksiktir ve uygulanma yeteneğinden yoksundur. 2/11/1966 gününde ise bir

başkanlık, bir başkan vekilliği, bir idareci üyelik, dört kâtiplik olmak üzere

yedi üyeliğin Adalet Partisine, bir başkan vekilliği, bir idareci üyelik, iki

kâtiplik olmak üzere dört üyeliğin Cumhuriyet Halk Partisine, bir başkan

vekilliğinin Millet Partisine bir idareci üyeliğin Yeni Türkiye Partisine

verilmesi karar altına alınmış ve ondan sonradır ki Divan üyelerinin seçimine

geçilebilmiştir. 2/11/1966 günlü karar, ilk kararın eksiğini tamamlamakla

birlikte o kararda partilere ayrılan Divan üyeliği sayılarını tekrarlamak

suretiyle birinciden ayrı, başlı başına bir karar olma niteliğini kazanmıştır.

Başkanlık Divanı sorununu, kesin ve sonuçlandırıcı olarak çözümleyen de bu

karardır. Şu haliyle ikinci kararın tek başına bir dâva konusu olabileceğinde

ve böyle bir dâvada birinci kararın değil, ikincisinin iptalinin istenmesinin

ereğe daha uygun düşeceğinde şüphe yoktur. Bu duruma göre dâvanın yalnız

2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararına karşı açılmış bulunmasında sonuca

etkili bir nitelik olmamak gerekir.

4. 2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının tartışılması:

Anayasa'nın 84. maddesinin ilk fıkrasında, Meclislerin Başkanlık Divanlarının Meclisteki siyasî parti gruplarının kuvvetleri ölçüsünde Divana katılmalarını sağlıyacak şekilde kurulacağı yazılıdır. Bu, bir meclisteki bütün siyasî parti gruplarının o meclisin başkanlık divanına katılacakları, ancak katılmanın her grubun kendi kuvveti ölçüsünde olacağı, Divan kuruluşunun böyle bir katılmayı sağlayacak biçimde ayarlanacağı demektir. Hüküm metninde bu anlaşıldığı gibi maddenin gerekçesi ve komisyon sözcüsünün Temsilciler Meclisindeki açıklamaları da bu görüşü ayrıca, kuşkuya ve duraksamaya yer bırakmaksızın destekleyecek niteliktedir. [Temsilciler Meclisi, Tutanak Dergisi Cilt: 3, Sayfa : 458).

Öte

yandan yine Anayasa'nın 85. maddesi, meclislerin çalışmalarını kendi yaptıkları

içtüzüklerin hükümlerine göre yürütmelerini, içtüzük hükümlerinin ise, siyasî

parti gruplarının meclislerin bütün faaliyetlerine kuvvetleri oranında

katılmalarını sağlayacak yolda düzenlenmesini buyurmaktadır. Bu demektir ki,

İçtüzüğün Başkanlık Divanına ilişkin hükümleri, 84. madde uyarınca bütün siyasî

parti gruplarının Divanına katılmalarına ve katılmanın, her grubun kuvveti

ölçüsünde olmasına elverişli bulunacak; böyle bir düzeni engelleyici hiçbir

nitelik taşımayacaktır. Oysa Başkanlık Divanının kuruluşunu düzenleyen

2/11/1966 günü Millet Meclisi kararı ile beş siyasî parti grubundan yalnız

dördünün Divana katılması ve bir parti grubunun Divan dışında bırakılması

öngörülmüş; böylece ancak kuvvetleri elverişli olan grupların Başkanlık

Divanına girebileceği gibi Anayasa'nın 84. maddesi hükmüyle uyuşamayacak ve

bağdaşamayacak bir yoruma ve tutuma gidilmiştir.

Yukarıda

da denildiği üzere, Millet Meclisinin İçtüzüğü henüz yapılmadığı için Meclis

çalışmalarında Anayasa'nın geçici 3. maddesi uyarınca Türkiye Büyük Millet

Meclisinin 27 Ekim 1957 gününden önce yürürlükte olan İçtüzüğü hükümleri uygulanmaktadır.

Bu İçtüzüğün 27 Nisan 1933 te değiştirilmiş 5. maddesine göre Başkanlık Divanı

bir başkan, üç başkan vekili, altı kâtip ve üç İdare âmiri olmak üzere on üç

kişiden kuruludur. Başkanlık Divanı üyeliklerinin, Anayasa'nın geçici 3.

maddesi gereğince uygulanmasına devam edilen İçtüzükte böylece tespit edilmiş

bulunduğu ve bu sayının da bütün parti gruplarının Divana katılmalarına

elverişli olmadığı yolunda bir gerekçenin ileri sürülmesi ve kabule değer

görülmesi mümkün değildir. Bu imkânsızlığın neden ileri geldiğini

açıklayabilmek için burada Anayasa'nın geçici 3. maddesi üzerinde durmak

gerekir.

Söz

konusu maddede yeni Anayasa'ya göre kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisinin,

Millet Meclisinin ve Cumhuriyet Senatosunun toplantı ve çalışmaları, için kendi

içtüzükleri yapılıncaya kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 27 Ekim 1957

tarihinden önce yürürlükte olan içtüzüğü hükümlerinin uygulanacağı yazılıdır.

Yeni içtüzükler yapılıncaya kadar meclislerin çalışmalardan kalmamaları için

verilen bu olanağın, İçtüzüğün Anayasa ile bağdaşmayan hükümleriyle birlikte

harfi harfine uygulanacağı anlamında değerlendirilip genişletilmesi

düşünülemez. İçtüzük hükümleri, ancak Anayasa kuralları ile sınırlı olarak ve o

kurallara uyarlıkları oranında bir uygulama yeri bulabilir. İçtüzükte

öngörülmemiş, Anayasa'nın getirdiği yeniliklere ilişkin konularda veya

İçtüzüğün Anayasa ile çelişen hükümlerinde Anayasa'ya uyar bir uygulama yolunun

tutulması gereklidir. Aksine bir görüş İçtüzüğü Anayasa'ya eşit, hattâ Anayasa'dan

üstün tutmak olur. Böyle bir görüşün sakatlığı ise tartışılmayacak kadar

ortadadır. Öte yandan bu görüş, çıkarılması bir "üreye bağlanmamış olan

yeni içtüzüğe uzun bir zaman el sürülmemesi ve Anayasa kurullarının devamlı

olarak ihmal edilmesi gibi bir tutumun hoşgörü ile karşılanması sonucunu da

doğurur ki tartışma konusu görüşe katılmaya bu nedenle de imkân yoktur.

Esasen

İçtüzük konusunda şimdiye kadar ki uygulamalar, hep içtüzüğün öngörmediği veya

Anayasa ile çelişmeye düştüğü hususlarda Anayasa'ya uygun bir yön izlemiştir.

Söz gelimi; İçtüzüğün 4. maddesinde Başkanlık Divanının görevinin bir toplantı

yılı için olduğu yazılıdır. Bu hükme göre Millet Meclisi Başkanının da bir yıl

için seçilmesi gerekir. Oysa Anayasa'nın 84. maddesinin ikinci fıkrası, Başkanın

iki yıl için seçilmesini buyurmuştur. Uygulamada Başkan 1 değil 2 yi! için

seçilmektedir. Bu çeşit uygulamaların daha bir çok örneklerini vermek

mümkündür. Başkan seçiminde Anayasa'nın 84. maddesinin ikinci fıkrasına

uyulurken, Divanın kuruluşunda, aynı maddenin 1. fıkra hükmünün gözönünde

bulundurulmaması, ortaya çelişmeli bir uygulama çıkarır ki bunun savunabilir

bir yanı yoktur.

Yukarıdan beri açıklananlardan anlaşılacağı üzere, İçtüzüğün Başkanlık Divanını 13 kişiden kuran hükmü (Madde 5) değişmez bir kural olarak kabul edilemez. Millet Meclisindeki bütün siyasî parti gruplarının - en zayıf güçte olan da dahil - Başkanlık Divanına katılmalarının sağlanması başka bir yoldan mümkün olamıyorsa bu sayının değiştirilmesi tabiî ve zorunlu olur. Bu görüşe karşı ileride Millet Meclisinde siyasî parti gruplarının sayısının çok artabileceği ve Başkanlık Divanının fazla kalabalıklaşacağı, bunun da uygulamalarda güçlükler doğurabileceği yollu bir İtiraz ileri sürülebilir.

1961

yılından beri görülenler, yakın bir gelecekte siyasî parti grupları sayısının

Başkanlık Divanının fazla kalabalıklaşmasını gerektirecek şekilde artacağı

tahminini haklı çıkaracak nitelikte değildir. Esasen Başkanlık Divanı

üyeliklerinin sadece sayı üzerinden değil, görevlerin önem ve etki derecelerine

göre değerlendirilerek siyasî partilerin güçleri ölçüsünde dağıtılması gerekli

bulunduğundan, hangi durumda olursa olsun, Divanın aşırı şekilde

kalabalıklaşacağı düşünülemez. Öte yandan Başkanlık. Divanına bütün siyasî

parti gruplarının katılmasını sağlamak üzere yapılacak bir düzenlemenin,

Divandaki çoğunluğun iktidar partisinin elinden çıkmasına yol açabileceği

ihtimali, üzerinde uzun uzadıya durabilecek bir sorun değildir. Çünkü,

Başkanlık Divanında herhangi bir partinin mutlak söz sahibi olması değil,

divanın tarafsızlık içinde çalışması ve tarafsızlığını koruyabilecek bir

bünyede olması kuraldır. Anayasa koyucu, bu konuda ne düşündüğünü ve ne erek

güttüğünü 84. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralariyle açığa vurmuştur. Başkanlık

Divanında herhangi bir partinin çoğunluğu elinde tutamaması, Anayasa koyucunun

ereğine çok daha uygun düşecektir.

Millet Meclisi Başkanlık Divanının bünyesinin, Anayasa'nın buyruğuna göre ayarlanıp düzenlenmesi, belki ortaya başka güçlükler ve sakıncalar da çıkaracaktır. Ancak bunlar ne kadar çeşitli ne kadar ağır olursa olsun, önlenmeleri için bir yol bulunabileceği gibi, bulunmasa dahi böyle bir durumun siyasî parti gruplarının Anayasa ile tanınmış haklarından yoksun edilmelerini hiçbir zaman haklı kılamıyacağı apaçıktır.

Özetlenecek olursa: İçtüzük hükmü niteliğindeki 2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararı, Millet Meclisindeki siyasî parti gruplarının hepsinin, Başkanlık Divanına katılmalarını ve katılmanın grupların kuvvetleri ölçüsünde olmasını engellemektedir. Bu yüzden karar, Anayasa'nın 84. maddesine aykırıdır; iptali gerekir.

Üyelerden Hakkı Ketenoğlu ve Halİt Zarbun bu görüşe katılmamışlardır.

5- 1/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının durumu:

Bir

başkanlık, bir başkan vekilliği, bir idareci üyelik, dört kâtiplik olmak üzere

Başkanlık Divanının yedi üyeliğinin Adalet Partisine; bir başkan vekilliği, bir

idareci üyelik, iki kâtiplik olmak üzere dört üyeliğin Cumhuriyet Halk

Partisine, bir başkan vekilliğinin Millet Partisine, bir İdareci üyeliğin Yeni

Türkiye Partisine verilmesine ilişkin 2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararı

iptal edilince, yukarıdaki açıklamalara göre yine bir içtüzük hükmü niteliğinde

bulunduğu meydanda olan, Başkanlık Divanının 7 Adalet Partili, 4 Cumhuriyet

Halk Partili, bir Millet Partili ve bir Yeni Türkiye Partili üyeden kurulması

hakkındaki 1/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının uygulanamaması sonucu

doğacaktır. 44 sayılı Kanun 28. maddesinin ikinci fıkrası böyle bir durumda

İkinci hükmün de iptaline yetki vermektedir. Şu hale göre 1/11/1966 günlü

Millet Meclisi kararının da iptali gereklidir.

Üyelerden Hakkı Ketenoğlu ve Halit Zarbun bu görüşe katılmamışlardır.

III.

SONUÇ

1- Millet Meclisi Başkanlık Divanına Meclisteki siyasî parti gruplarının hepsinin katılmalarını ve bu katılmanın grupların kuvvetleri ölçüsünde olmasını engelleyen ve içtüzük hükmü niteliğinde bulunan 2/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının, Anayasa'nın 84. maddesine aykırı olduğundan, iptaline;

2- 2/11/1966 günlü kararın iptal edilmesi karşısında uygulama olanağı kalmayan ve içtüzük hükmü niteliğinde bulunan 1/11/1966 günlü Millet Meclisi kararının da 44. sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca İptaline;

Her iki bentte de üyelerden Hakkı Ketenoğlu ve Halit Zarbun'un karşı oylarıyla ve oyçokluğu ile 27/2/1968 gününde Anayasa'nın 149., 150. ve 152. maddeleri gereğince karar verildi.

Başkan

İbrahim Senil

Başkanvekili

Lütfi Ömerbaş

Üye

İhsan Keçecioğlu

Üye

Salim Başol

Üye

Feyzullah Uslu

Üye

Fazlı Öztan

Üye

Celâlettin Kuralmen

Üye

Hakkı Ketenoğlu

Üye

Fazıl Uluocak

Üye

Sait Koçak

Üye

Avni Givda

Üye

Muhittin Taylan

KARŞI

OY

I-

İçtüzüğün 232 nci maddesinde öngörülen usule başvurmadan bir içtüzük konusunu çözümlemiş olsa dahi, Millet Meclisi kararlarının ve bu arada 2/11/1966 tarihli olup Başkanlık Divanındaki görevlerin, dört parti grubuna ayrılan üyeliklere dağıtılmasına ilişkin kararın, içtüzük niteliğinde olamıyacağı yolundaki sayın Avni Givda'nın karşı oy yazısının ikinci kısmına katılmaktayız.

II-

Anayasa'nın 84 üncü maddesi hükümleri gereğince her parti grubunun Başkanlık Divanına katılmaları ve bu katılmanın grupların güçleri oranında olması gerekeceği görüşündeyiz.

III-

İşçi Partisi grubunun 1966-1967 Başkanlık Divanına katılmasını önliyen karar, 1/1/1966 tarihli ve bir sayılı karardır. Böyleyken sadece, bu kararla divana katılmaları kararlaştırılan grupların belirli miktardaki üyelerine, Başkanlık Divanında hangi görevlerin verileceğini tespit eden ve bu itibarla dâva ile ilgisi bulunmayan iki sayılı karar aleyhine dâva açılmış ve bu kararda ise Anayasa'nın 84 üncü maddesiyle diğer maddelerine bir aykırılık bulunmamış olduğu için iptal kararına katılmamış bulunmaktayız.

Şöyle ki:

27/1/1967 tarihli dâva dilekçesinde aşağıdaki yazıları bulmaktayız; (Dâva konusu : 2 Kasım 1966 gününde Millet Meclisinin Başkanlık Divanının teşkiline dair verilen kararı.

Olay : Millet Meclisi ikinci döneminin ikinci toplantı yılı başında [2 Kasım 1966 günkü 2. birleşimde), Anayasa'nın 84 ve 85 maddeleri hükmüne aykırı olarak alınan bir kararla partimiz grupu, Millet Meclisi Başkanlık Divanının teşkiline iştirakten alıkonulmuştur.)

Dilekçenin son kısmında ise (... Başkanlık divanı üyelikleri "Mecliste beş siyasî parti grubu bulunduğu halde" 4 grup arasında paylaşılmış, grupumuza Başkanlık Divanında yer verilmemiştir.

2 Kasım 1966 günlü 2 nci birleşimde alınan kararla yeni bir statü kurulmakta, bu statü de bir içtüzük hükmü tedvini vasıf ve mahiyetini taşımakta, bu itibarla da dâvamıza konu olan ihtilâfın halli mahkememizin görev ve yetkisi dahilinde bulunmaktadır) denilmiştir.

Dilekçenin yukardaki kısımlarına göre dâvanın sebebi, İşçi Partisi grupuna 1966-1967 Başkanlık Divanında yer verilmemiş olması ve divan üyeliklerinin Millet Meclisinde bulunan beş gruptan diğer dördü arasında paylaşılmasıdır. Bu karar, bir sayılı ve 1/11/1966 tarihli iken iptali istenilen karar ise 2 Kasım 1966 gününde verilmiş bulunan ve 1 sayılı kararla partilere tahsis olunmuş üyeliklerin görevlerini belirten 2 sayılı karardır.

2 Kasım 1966 tarihli kararın değil de 1 Kasım 1966 tarihli olup dâva dışında kalmış bulunan kararın, Başkanlık Divanındaki üyeliklerin İşçi Partisi dışında diğer dört partiye tahsisini tespit ettiğini ve binnetice görüşümüzün gereklerini arzedebilmek için Millet Meclisi Tutanak Dergisinin sahifelerine göz atmayı zorunlu bulmaktayız:

Tutanağın beşinci sabitesinde Meclis Başkanı: (Millet Partisi, Yeni Türkiye Partisi ve Türkiye İşçi Partisi, Anayasa'nın 84. maddesinde ifade edilen hükmü; her grupun behemehal bir üyeyle Riyaset Divanında temsili, ondan sonra geriye kalan kısımların bir oranla gruplar arasında tevziî lâzım gelir tezini savunmuşlardır.

Adalet Partisi ve Cumhuriyet Halk Partisi grupları da, grupların kuvvetleri oranında divana katılmalarını sağlıyacak şekilde kurulur hükmünü, kuvvetleri oranında katılma temin edilmelidir, Anayasa'nın mânası budur, şeklinde ifade etmişlerdir) dedikten sonra (...... Telifkâr bir yol olduğuna kani olduğumuz bir şekil olarak şimdi Yüksek Heyetinize

Başkanlığın görüşü olarak arzedeceğiz. Nihai karar Yüce Meclisindir. Karar verildikten sonra sayın gruplar kendilerine düşen yerler için namzetlerini gösterirler ve ondan sonra seçimlere geçeriz. Başkanlığın bu telifkâr görüşü şudur:

Adalet Partisi bir Başkan, bir Başkan Vekili, bir İdareci Üye ve dört Kâtiplikle ceman yedi üyeliktir;

C.H.P. si bir Başkanvekili, bir İdareci Üye, iki Kâtiplik ile ceman dört üyeliktir.

M.P.

si bir Üyelikle, Y.T.P. si bir Üyelikle, M.P. si bir Başkan Vekilliği Y.T.P. si

bir İdareci Üyelikle temsil edilecektir.) Demiş ve 20 sayfa tutan görüşmelerden

sonra 25 inci sahifede Başkan, üç önerge vardır ve bunlardan ikisi Riyaset

Divanının ne yolda teşekkül etmesi lâzım geldiği hususunda değil, görüşmelerin

tehirini teklif eden önergelerdir, diyerek Coşkun Kırca ve Muhittin Güven'in

imzalarını taşıyan önergeleri okuttuktan sonra (... Muhterem arkadaşlar bu iki

önergeden bir tanesi umumî mahiyettedir. Başkanlık Divanındaki gerek

nisbetlerin, yani adedi nisbetlerin, gerekse görev yerlerinin ne suretle ele

alınacağı hususu gruplar arasında bir görüşme yapıldıktan sonra Meclisin oyuna

sunulsun denmektedir. Bu önerge Sayın Coşkun Kırca tarafından... verilmiştir.

İkinci önergede ise, adet olarak gösterilen hususlar Meclis kararına bağlansın, görev yerlerinin değişikliği, görev yerlerinin tevzii veyahutta ilerdeki içtüzük tadilâtında riyaset divanı adedinin 15 e veya 17 ye çıkarılması konusunda müzakere yapılsın denilmektedir...

... Şimdi, birinci önergeyi yani yarına, gerek adet ve gerekse diğer görev yerlerinin görüşülmesi için gruplararası bir toplantı yapılmasını teklif eden ve Millet Meclisi toplantısının da yarın saat 15 e talikini istiyen Sayın Kırca'nın önergesini oyunuza sunuyorum... kabul edilmemiştir.

Şimdi ikinci önerge; bu ikinci önergede adet olarak A.P. si 7, C.H.P. si 4 M.P. 1 ve Y.T.P. si 1 üyelikle temsilini, adet yönünden esas alan hususun; ondan sonraki görev yerlerinin tesbiti veya Risayet Divanı adedinin artırılması konusunda ileri sürülen teklifleri görüşmek üzere yine yarın saat 15.00 e Meclisin talikini istiyen ikinci önergeyi oyunuza sunuyorum... kabul edilmiştir) demiş olduğunu görüyoruz. Kabul edilen takrir şudur: "Sayın Başkanlığa,

1- Millet Meclîsi Başkanlık Divanının, Anayasa'nın 84 üncü maddesine göre oran gözönünde tutularak tespit ettiği A.P. 7, C.H.P. 4, M.P. 1, Y.T.P. 1 şeklindeki görüşünün umumî heyetin kararma bağlanmasına,

2- Başkanlık Divanının taşıdığı ağır yük gözönünde tutularak içtüzüğün (5) maddesindeki" (13) adedinin (15) veya (17) ye iblâğı,

Konusuyla, Meclis Riyaset Divanının bu meselenin halli için muvakkat kuruluşu hakkındaki vazife taksimi hususunun parti grup temsilcileriyle yapılacak toplantıya tehirine karar verilmesini arzederim.

A.P. Grup Başkan V. Muhittin Güven, İstanbul

1 Kasımda bu önergenin kabulüyle verilmiş olan karar aşağıdaki 3 esasa değinmişti.

a) 1966 Başkanlık Divanına, Meclisteki beş parti grubundan dördünün katılacağını ve İşçi Partisi Grubunun, bunlar arasında bulunmadığını ve İçtüzüğün 5. maddesindeki 13 üyeliğin 4 partiye verilmiş bulunduğunu,

b) 3 gruptan her birinin divanda kaçar üye ile temsil edileceklerini, kesin olarak kararlaştırılmakta;

c) Gruplara ayrılan belirli sayıdaki üyeliklere, Divanın hangi görevlerinin verileceğinin, gruplar arasındaki görüşmeden sonra 2 Kasım oturumunda kararlaştırılacağını açıklamaktadır.

2 Kasım 1966 tutanağının 29 sahifesinde, oturumu açan Başkan [Muhterem arkadaşlarım, dün Yüce Meclisimiz Riyaset Divanının sureti teşkili hakkında 7.4.1.1 esasını karar olarak tespit etmişti. Bu gün grup temsilcileri ile görüşme yapılmıştır. Riyaset Divanındaki görev yerlerinin nasıl taksim edileceği hususunda Riyaset Dîvanına sadece bir önerge gelmiştir. Bu da sayın T.İ.P. tarafından verilmiştir. Bu önerge A.P. sine 6 üyelik hesap edilerek görev yerleri taksimi yapılmıştır. Meclisiniz bu hususu karara bağladığı için bu önerge hakkında ayrıca muamele yapmıyoruz. Bunun dışında Başkanlığa, Başkanlık Divanının görev yerlerinin nasıl tespit edileceğine dair hiç bir teklif intikal etmemiştir.

Bu sebeple Başkanlığın dün Yüce Heyetinize sunduğu şekil, oylarınıza sunulacaktır. Yani bir başkan, 1 başkanvekilliği, bir idareci üyelik, 4 kâtiplik, A.P. sine; bir başkanvekilliği, bir idareci üyelik, iki kâtiplik C.H.P. sine; bir başkanvekilliği M.P. sine; 1 idareci üyelik Y.T.P sine verilecektir, şeklindeki teklifi oyunuza sunuyorum... kabul edilmiştir.

Şimdi bu esasa göre gruplar kendilerine isabet eden görev yerleri hakkındaki namzetlerini Başkanlığa lütfen versinler.)

Yukardaki tutanak münderecatı çok açıktır. Divanda hangi parti gruplarının yer alacağı ve her grupun kaçar üye ile Divana katılacağı hususunu kesin olarak bir sayılı kararla, katılacak 4. grup üyelerine, Divanın hangi vazifelerinin verildiği de 2 sayılı kararla tespit edilmektedir. Böylece İşçi Partisini Başkanlık Divanında temsil edilmekten alıkoyan karar, l sayılı karardır ve Anayasa'nın 84 üncü ve 85 inci maddelerine aykırı bulunan kararda budur.

Her

ne kadar Mahkememiz kararının gerekçesinde (Millet Meclisinin dâva konusu

2.11.1966 tarihli karar yukarda görüldüğü üzere, Başkanlık Divanının Adalet,

C.H...M. ve Y.T. Partileri mensubu milletvekilleri arasında seçilmesini hükme

bağlamakta ve bu partilerden her birine düşen Divan görevlerinin sayısının ve

niteliğini belli etmektedir. Kararın şu durumu ile, yalnızca İçtüzük kapsamına

girebilen bir konuyu düzenlediğinde şüphe yoktur...) Denmekte isede kararın

İçtüzük niteliğinde olduğunu belirtmek için gösterilen bu gerekçedeki Başkanlık

Divanının, 4 parti grupu milletvekillikleri arasından seçilmesini ve herbirine

düşen üye sayısını, 2 sayılı kararın tespit ettiği görüşüne katılmak, yukarıya

dercedilen Millet Meclisi tutanağına göre mümkün değildir. Çünkü Meclisteki 5

parti grubundan, İşçi Partisi hariç diğer 4 parti grubu üyeleriyle Başkanlık

Divanının kurulacağını ve her partinin, 7.4.1.1 üyelikle Divana katılacağını

tespit eden karar, 1 sayılı karardır. 2 sayılı olan karar değil.

Mahkememiz kararının 1 ve 2 sayılı Millet Meclisi kararlarının birbirleriyle olan ilişkisi kısmında :

(1.11.1966

günü, Millet Meclisi Başkanlık Divanının, 7 Adalet Partili, 4 Cumhuriyet Halk

Partili, birer de Millet Partili ve Yeni Türkiye Partili üyeden kurulması

karara bağlanmıştır. Karar her partiye düşen görev yerlerini açıklamadığı için

eksiktir. Ve uygulama yeteneğinden yoksundur. 2.11.1966 gününde ise bir

başkanlık, bir başkanvekilliği, bir idareci üyelik, 4 kâtiplik olmak üzere 7

Üyeliğin Adalet Partisine, 1 başkanvekilliği, 1 idareci üyelik, 2 kâtiplik

olmak üzere 4 üyeliğin C.H. Partisine, 1 başkanvekilliğinin M. Partisine, 1

idareci üyeliğin Y.T. Partisine verilmesi karar altına alınmış ve ondan

sonradır ki Divan üyelerinin seçimine geçilebilmiştir. 2.11.1966 günlü karar, ilk

kararın eksiğini tamamlamakla birlikte o kararda partilere ayrılan Divan

üyeliği sayılarını tekrarlamak suretiyle birinciden ayrı, başlı başına bir

karar olma niteliğini kazanmıştır. Başkanlık Divanı sorununun kesin ve

sonuçlandırıcı olarak çözümleyende bu karardır. Şu haliyle ikinci kararın tek

başına bir dâva konusu olabileceğinde ve böyle bir dâvada birinci kararın

değil, ikincisinin iptalinin istenmesinin ereğe daha uygun düşeceğinde şüphe

yoktur. Bu duruma göre dâvanın yalnız 2.11.1966 günlü Millet Meclisi kararına

karşı açılmış bulunmasında sonuca etkili bir nitelik olmamak gerekir.)

görüşleri belirtilmiştir.

Bilinen bir gerçektir ki adlî veya idarî işlem ve dâvaların bir çok sorunları, ayrı ayrı kararlarla sonuca erdirilebilir ve erdirilmektedir. Hattâ bu sorunlar ayrı zamanlarda ayrı kararlarla da çözümlenebilir. 1966 Başkanlık Divanının, 1 sayılı ve 1.11.1966 tarihli kararla 2 sorunu çözümlenmiştir. Bunlar Başkanlık Divanına hangi parti gruplarının katılacağı veya katılmıyacağı ve Divana katılan her parti grubunun kaç üye ile katılacağı sorunlarıdır.

2.11.1966

tarihli 2 sayılı karar yukarıda da belirtildiği gibi sadece 4 partiden her

birine verilen üyeliklerin hangi vazifelerle tavzif edileceğini belirten bir

karardır. Birînci karara esas olan önerge yukarıda yazıldığı gibi 2 madde

halindedir. 1 inci maddesinde 4 partiye 13 üyeliğin 7.4.1.1 şeklinde tahsisinin

Umumî Heyetçe karara bağlanmasını ve 2 inci maddesinde de İçtüzük tadilâtı ve

Riyaset Divanının muvakkat kuruluşuna alt vazife taksimi için parti grupçuları

temsilcileri ile yapılacak toplantı için bu hususun tehirini tazammun

etmektedir. Kabul edilen bu önerge dahi Divanın 4 parti grubu üyelerinden

teşekkül edeceği ve bu gruplardan kaçar üyelikle kurulacağı hususu kesin olarak

bir sayılı kararla çözümlenmiş ve 2 inci karara vazife taksimi hususu

kalmıştır.

Birbiri

ile ilgili oldukları için ikinci kararda birinci kararla tespit edilen

üyeliklere hangi vazifelerin verileceğinden bahsederken 1 inci kararla gruplara

tahsis edilen üyelik adedi mahfuz kalmak şartıyle bu sayıdaki üyeliklerden

kaçının kâtiplik ve Reis Vekilliği veya İdare amirliği görevlerini alacakları

yazılırken rakamlardan da bahsedilecektir. Kararımızın, sadece bu rakamlardan

bahsedilmesinin 2 nci karara başlıbaşına bir nitelik kazandırdığı yolundaki

görüşüne katılmak çok zordur. Yukarıda da belirtildiği gibi Divan üyelikleri

sorunu 3 aşamalıdır. Her üçünün çözümlenmesiyle sorun müsbet sonuca ulaşmış

olacaktır. Bu yönleriyle sorunlardan ikisini çözümleyen birinci karar eksik

olduğu gibi birisini çözümleyen, ikinci kararda eksiktir. İkinci kararla seçime

geçilebilmek imkânı kazanılmıştır diye bütün değerin ikinci kararda olduğunu

kabul etmekte, mantıkça büyük zorluk vardır.

2.11.1966

tarihli oturumunda Meclis Başkanının (Muhterem arkadaşlarım, dün Yüce

Meclisiniz Riyaset Divanının sureti teşkili hakkında 7.4.1.1 esasım karar

olarak tespit etmişti...) demesi ve yine aynı oturumda Adalet Partisine ayrılan

7 üyeliğin 6 ya indirilerek İşçi Partisinin de Divana katılmasına ilişkin

önerge dolayısiyle Başkanın (... Meclisiniz bu hususu karara bağladığı için bu

önerge hakkında ayrıca muamele yapmıyoruz...) şeklinde durumu açıklaması

karşısında muhalefet ve muvafakati ile Millet Meclisinin ses çıkarmamak

suretiyle bu beyanları tasvip etmesi de 1 sayılı kararın ne ölçüde kesin

olduğunu ve 2 sayılı kararla, münderecatının tekrarlanmadığını tereddüde yer

bırakmıyacak bir şekilde ortaya koymaktadır. Buna rağmen aksine yorum yapılması

suretiyle 2 sayılı kararın dâvaya esas olabileceğinin kabulünü uygun

bulmamaktayız. Bu yönlerden ve dâva dilekçesinde gösterilen dâva sebebi ve

olayı dolayısiyle açılacak dâvanın bir sayılı karar aleyhine açılması gerektiği

ve 2 sayılı kararın, dâva sebep ve olayına göre dâva konusu olamıyacağı ve olsa

bile 1 sayılı kararla Divana katılmaları kararlaştırılan partilere ayrılan

sayıda ki üyelere sadece görev taynini yapan işbu kararın Anayasa'ya aykırı

olmadığı kanısındayız.

4- 1 sayılı kararın iptalini de isabetli bulmamaktayız. İşçi Partisi grubu bu karar aleyhine dâva açılmasını kararlaştırdığı halde dâva yalnız 2 sayılı karar aleyhine açılmıştır. 1 sayılı kararın 2 sayılı karardan tamamen ayrı sorunları çözümlediği ve bunun kesin olduğu, yukarıda belirtilmiştir. 2 sayılı karar ile yapılan vazife taksimi, uygun görülmese dahi 1 sayılı Karar varlığını muhafaza edecektir.

Kaldı ki, kararımızın gerekçesinde öne sürülen, 2 nci kararda Divana katılacak grup üyeleri sayılarının tekrar edilmesi ve Divan sorununun bu kararla çözümlenmiş bulunması dolayısiyle 2 sayılı kararın başlı başına bir karar olma niteliğini kazandırdığı keyfiyeti, 2 sayılı kararın 1 sayılı kararı tadil ettiğini kabule götürebilir. Ve böylece içtüzük niteliğinde olan 1 sayılı kararın ortadan kalkmış bulunması gerekir. Yok olan bir kararın iptaline ise lüzum yoktur.

Her şekliyle 1 sayılı Kararın iptalini de Anayasa ve hukuka uygun görmemekte olduğumuzdan bu kararın iptaline de karşıyız.

Bu nedenlerle 44 sayılı Kanunun 28 inci maddesi delaletiyle iptal edilmiş olan 1 sayılı kararın iptali hususuna da katılamamaktayız.

Üye

Recai Seçkin

Üye

Halit Zarbun

Üye

Muhittin Gürün

MUHALEFET

ŞERHİ

I. Anayasa'nın 148. maddesinin 2. fıkrasında Anayasa Mahkemesinin, Yüce Divan sıfatiyie baktığı dâvalar dışındaki işleri dosya üzerinde inceleyeceği; ancak gerekli gördüğü hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri çağıracağı yazılıdır.

Eldeki işte davacı, konu üzerinde, söylenebilecek ne varsa, dâva dilekçesinde hepsini belirtmiştir. Sözlü bir açıklamanın dâvayı daha çok aydınlatabileceği düşünülemez. Bu yola gidilmesi gereksizdir; işin uzamasından ve vakit kaybından başka sonuç vermeyecektir.

II. Yasama Meclisleri İçtüzüklerinin belli başlı vasıflarından biri de kapsamlarına giren kanunları geçici değil sürekli olarak düzenlemeleridir. Bunlara istikrarlı bir uygulama olanağının sağlanması daima gözönünde ve ön alanda tutulur. Onun içindir ki içtüzüklerin değiştirilmeleri, bunlara yeni hükümler eklenmesi veya kimi hükümlerinin kaldırılması bir takım usullere ve kurallara bağlanmıştır. (Millet Meclisince uygulanmakta bulunan İçtüzüğün 232. maddesinde açıklandığı gibi.)

İnceleme konusu 2.11.1966 günlü Millet Meclisi kararı 2. dönemin 2. toplantı yılı başında Başkanlık Divanı üyeliklerinin siyasî parti grupları arasında paylaşılmasının geçici olarak öngören bir belgedir. Her zaman ve kolaylıkla değişmesi olanak içindedir. Nitekim, davacının da açıkladığı üzere, 1. toplantı yılı başında aynı konuda alınan karar bundan farklı bulunmakta idi.

Bir yasama Meclisi kararının yalnızca İçtüzük alanına girmesi muhtemel bir konuyu düzenlemekte oluşu ona İçtüzük hükmü niteliğini kazandırmağa yetmez. O kararın içtüzük düzenlemesindeki usule uygun olarak hazırlanıp çıkarılmış bulunması ve hele, yukarıda işaret edildiği gibi, bünyesinde sürekli bir uygulama olanağını taşıması şarttır. 2.11.1966 günlü kararın böyle bir niteliği yoktur.

Bir yasama meclisinin, İçtüzük alanına giren konuları geçici kararlarla düzenlemesi doğru olmayabilir. Ancak Anayasa Mahkemesinin bu sorun üzerinde bir sözü olmamak gerekir.

Özetlenecek olursa : 2.11.1966 günlü Millet Meclisi kararı İçtüzük hükmü niteliğinde değildir. İşin incelenmesi Anayasa Mahkemesinin görevi dışında kalmaktadır.

MUHALEFET

ŞERHİ

İptal olunan hükümlerin derhal ortadan kaldırılmasında kamu düzenini bozabilecek bir mahzur olmadığı ve iptal hükmünün yürürlüğe girmesinin geri bıraktırılmasını gerektiren başka bir halde bulunmadığı kanısındayım. Bu sebeple Anayasa'ya aykırılığı sabit olan mali bir yükümün 7.10.1968 gününe kadar devam ettirilmesini ve bunun sonucu olarakta yükümlü bulunanların kanuni tazyiklere maruz kalmalarına müsaade edilmesini caiz görmemekteyiz. Kararın iptal hükmünün geri bırakılmasına ilişkin kısmına muhalifim.

Üye Celâlettin Kuralmen Üye Celâlettin Kuralmen