AYM Norm Denetimi E.1971/42 K.1971/70

Partisi

İPTAL DAVASININ KONUSU

2.7.1971 günlü, 13883 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan “9.7.1961 tarihli ve 334 sayılı T.C. Anayasasının 56 ncı ve 82 nci maddelerinin değiştirilmesi” hakkındaki 30.6.1971 günlü, 1421 sayılı Kanunun 1. maddesiyle Anayasanın 56. maddesine eklenen fıkranın Anayasanın 12., 55. ve 56. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş; yine Anayasanın 149. ve 150. maddelerine dayanılarak iptali istenilmiştir.

I- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 12.10.1971 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında:

1. maddesi dava konusu edilen 30.6.1971 günlü, 1421 sayılı Kanunun

2.7.1971 günlü, 13883 sayılı Resmî Gazetede yayınlandığı; dava dilekçesinin

23.8.1971 gününde Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havale

edildiği; 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesine göre davanın bu

tarihte açılmış sayılması gerektiği ve süresi içinde olduğu; davacı Milliyetçi

Hareket Partisinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunduğu

anlaşılmış; Anayasanın 22.9.1971 gününde yürürlüğe giren 20.9.1971 günlü, 1488

sayılı Kanunun 1. maddesiyle değiştirilmiş 149. maddesine göre her ne kadar

siyasi partilerin Anayasa Mahkemesine iptal davası açabilmeleri için ya Türkiye

Büyük Millet Meclisinde grupları bulunması veya son milletvekili genel

seçimlerinde geçerli oy sayısının en az yüzde onunu almış olmaları gerekmekte

ise de bu sınırlamanın 1488 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce açılmış

davaları da kapsamına alacağına dair bir hüküm getirilmemiş ve şu durum

karşısında iptal davasını açma hakkının davanın açılması tarihinde yürürlükte

olan eski 149. madde hükümlerince düzenlenmesi tabii bulunmuş ve maddenin eski

metninde de Türkiye Büyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunan siyasi

partilerin iptal davası açabilecekleri hükmü yer almış ve işbu davanın açılması

işlemi o hükmün yürürlüğü sırasında tamamlanarak dava varlık kazanmış

olduğundan bu bakımdan bir aksaklık ve aykırılık bulunmadığı saptandıktan sonra

davanın açılmasına dayanaklık eden Milliyetçi Hareket Partisi Genel Yönetim

Kurulu kararı üzerinde durulmuştur.

44 sayılı Kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının 1 sayılı bendinde iptal davalarının siyasi partilerin tüzüklerine göre en yüksek merkez organlarının en az üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alacakları karar üzerine Genel Başkanları veya vekillerince açılacağı yazılıdır.

Milliyetçi Hareket Partisi Tüzüğü hükümlerinden bu partinin en yüksek merkez organının Genel Yönetim Kurulu olduğu anlaşılmaktadır. Parti tüzüğünün 30. maddesine göre Genel Yönetim Kurulu parti tüzel kişiliğinin karar ve yönetim organıdır ve Genel Başkandan, Büyük Kongrece seçilen 35 üye ve gerektiğinde Genel Yönetim Kurulunca seçilen 9 üyeden, Genel Kongrelerince seçilmiş kadın ve gençlik kolları başkanlarından ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Parti Grupları Başkan Vekillerinden oluşur.

Davacı partinin genel sekreterliğince gönderilen yazıda 9 üyenin Yönetim Kurulunca seçilmediği, partinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu olmadığından Grup Başkan Vekillerinin bulunmadığı, Gençlik ve Kadın Kolları genel kongrelerini yapmadıklarından başkanlarının kurula dahil edilmediği açıklanmıştır.

Parti tüzüğünde 9 üyenin seçimi Genel Yönetim Kurulunun göreceği

lüzuma, başka deyimle ihtiyarına bırakıldığından, grup başkan vekillerinin

varlığı da partinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunmasına bağlı

olduğundan 9 üyenin seçilmesi gerekli görülmediğine ve parti Türkiye Büyük

Millet Meclisinde grup kuracak güçte olmadığına göre Genel Yönetim Kurulu üye

tamsayısının saptanmasında bunların hesaba katılması düşünülemez. Ancak Kadın

ve Gençlik Kolları Başkanları yönünden durum böyle değildir. Parti tüzüğünün

öngördüğü ve aslında da var olan bu kuruluşların genel kongrelerini yapmaları,

sağlanması partinin elinde ve yükümü altında olan bir parti içi sorunudur ve

iki başkanın Genel Yönetim Kurulu üye tamsayısı saptanırken gözönünde

bulundurulması zorunludur.

Şu durum karşısında Milliyetçi Hareket Partisi Genel Yönetim

Kurulunun üye tamsayısı; 1 Genel Başkan, Büyük Kongrece seçilmiş 35 üye, 2 de

genel kongrelerince seçilmiş Kadın ve Gençlik Kolları Başkanları olmak üzere 38

dir. Tamsayıya göre salt çoğunluk ancak 20 üyenin olumlu oy vermesiyle

sağlanabilir. Oysa dava dilekçesine bağlı olarak gönderilen ve dava konusu

hüküm aleyhine Anayasa Mahkemesine başvurmağa parti Genel Başkanını yetkili

kılan 11.7.1971 günlü karara yalnız 19 kişinin katılmış olduğu görülmektedir.

Böylece yetki kararı alınırken, 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin birinci

fıkrasının 1 sayılı bendi hükmüne aykırı davranıldığı anlaşıldığından partinin

en yüksek merkez organının üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararına

dayandırılmadan açılan davanın reddedilmesi gerekir.

ECEMİŞ

Üye

Recai

SEÇKİN

Üye

Ahmet AKAR

Üye

Halit

ZARBUN

Üye

Ziya ÖNEL

Üye

Kâni VRANA

Üye

Mustafa KARAOĞLU

Üye

Muhittin GÜRÜN

Üye

Şevket MÜFTÜGİL

Üye

Ahmet H.

BOYACIOĞLU