AYM Norm Denetimi E.1977/88 K.1977/120

Resmi Gazete tarih/sayı:19.11.1977/16118

İptal davasını açan : Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu.

Davanın konusu : Cumhuriyet Senatosunun 5 Haziran 1977 de yapılan (1/3) üçde bir yenileme seçimleri sonunda Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977 günlü birleşiminde alınan Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin kararla bu karara uyularak 16/6/1977 günlü birleşimde yapılan Başkanlık Divanı seçimlerinin Anayasa ve Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğüne aykırı olduğundan söz konusu kararın ve bu karar uyarınca yapılan Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali istemidir.

II-

Dayanılan Anayasa ve içtüzük maddeleri:

A-

Anayasa maddeleri :

Madde 67- Millet Meclisi, genel oyla seçilen dörtyüzelli milletvekilinden kuruludur.

Madde 69- Millet Meclisi seçimleri dört yılda bir yapılır. Meclis, bu süre dolmadan seçimin yenilenmesine karar verebilir. Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilir.

Yenilenmesine karar verilen Meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesine kadar sürer.

Madde 70- Cumhuriyet Senatosu, genel oyla seçilen yüzelli üye ile Cumhurbaşkanınca seçilen onbeş üyeden kurulur.

13 Aralık 1960 tarihli ve 157 sayılı Kanunun altında adları bulunan Millî Birlik Komitesi Başkanı ve üyeleri ile eski Cumhurbaşkanları, yaş kaydı gözetilmeksizin, Cumhuriyet Senatosunun tabiî üyesidirler. Tabiî üyeler, Cumhuriyet Senatosunun diğer üyelerinin tabi oldukları hükümlere tabidirler. Ancak, haklarında, bu Anayasa'nın 73 üncü maddesinin l inci ve 2 nci fıkraları ve 10. geçici maddesinin 1. fıkrası hükümleri uygulanmaz. Tabiî üye olarak Cumhuriyet Senatosuna katıldıktan sonra bir siyasî partiye girenlerin tabiî üyelik sıfatı, partiye girişlerinden sonraki ilk Cumhuriyet Senatosu üyeliği seçimi tarihinde sona erer.

Madde 72- Kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış bulunan ve milletvekili seçilmeye engel bir durumu olmıyan her Türk, Cumhuriyet Senatosuna üye seçilebilir.

Cumhurbaşkanınca seçilecek üyeler, çeşitli alanlarda seçkin hizmetleriyle tanınmış ve kırk yasını bitirmiş kimselerden olur. Bunlardan en az onu bağımsızlar arasından seçilir.

Madde 73- (Değişik) Cumhuriyet Senatosu üyeliğinin süresi altı yıldır. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.

Cumhuriyet Senatosunun genel oyla ve Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerinin üçte biri her iki yılda bir yenilenir.

Millet Meclisi genel seçimlerinin yapılacağı yıla rastlayan yenileme seçimleri, Millet Meclisi genel seçimleriyle birlikte ve rastlamıyanları ise, genel seçimlerden sonra gelen ikinci yılda, genel seçimler için kanunun belirttiği ayda yapılır.

74 üncü maddeye göre seçimlerin geriye bırakılması yahut 69. veya 108. maddeye göre seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hallerinde, Cumhuriyet Senatosunun yenileme seçimleri de Millet Meclisi seçimleriyle birlikte yapılmak üzere geriye bırakılmış veya öne alınmış olur. Bundan sonraki Cumhuriyet Senatosu yenileme seçimleri 3. fıkra hükümlerine göre yapılır.

Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerin süresi biter veya bu üyeliklerde herhangi bir sebeple boşalma olursa, Cumhurbaşkanı, bir ay içinde yeni üyeleri seçer.

Boşalan bir üyeliğe seçilen kimse, yerine seçildiği üyenin süresini tamamlar.

Madde 83- Türkiye Büyük Millet Meclisi, her yıl Kasım ayının ilk günü kendiliğinden toplanır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi yılda en çok beş ay tatil yapabilir. Meclisler aynı zamanda tatile girerler.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, araverme veya tatil sırasında, doğrudan doğruya veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, Cumhurbaşkanınca toplantıya çağırılır. Meclis Başkanları da, kendi Meclislerini doğrudan doğruya veya üyelerinin beşte birinin istemi üzerine toplantıya çağırırlar.

Meclislerden biri toplantıya çağırılınca, diğeri kendiliğinden toplanır.

Araverme veya tatil sırasında toplantıya çağrılan Meclisler, önce, bu toplantıyı gerektiren konu üzerinde görüşme yaparlar.

Madde 84- Meclislerin Başkanlık Divanları, o Meclisteki siyasi parti gruplarının kuvvetleri ölçüsünde Divana katılmalarını sağlıyacak şekilde kurulur.

Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu Başkanları, kendi Meclislerince üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile ve gizli oy İle ikişer yıl için seçilirler; ilk iki oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, salt çoğunlukla yetinilir. Meclis Başkanları için Meclisteki siyasî parti grupları aday gösteremezler.

Başkanlar ve Başkanvekilleri, üyesi bulundukları siyasî partilerin veya siyasî parti gruplarının Türkiye Büyük Millet Meclisinin içinde veya dışındaki faaliyetlerine ve görevlerinin yerine getirilmesini gerektiren haller dışında, Meclis tartışmalarına katılamazlar; Başkan oy kullanamaz.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Birleşik toplantılarında Başkanlık Divanı, Millet Meclisi Başkanlık Divanıdır.

Madde 85- Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Meclisler çalışmalarını, kendi yaptıkları içtüzüklerin hükümlerine göre yürütürlere.

İçtüzük hükümleri, siyasî parti gruplarının, Meclislerin bütün faaliyetlerine kuvvetleri oranında katılmalarını sağlıyacak yolda düzenlenir. Siyasî parti grupları, en az on üyeden meydana gelir.

Meclisler, kendi kolluk işlerini Başkanları eliyle düzenler ve yürütürler.

B-

Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün ilgili maddeleri :

Madde 1- C. Senatosu, her yıl Kasım ayının ilk günü davetsiz toplanır. Bu birleşime C. Senatosu Başkanı, onun bulunmaması halinde Başkanvekillerinden biri, bunlardan hiçbiri yoksa en yaşlı üye başkanlık eder. Mevcut Divan Kâtiplerinden ikisi, bunların bulunmamaları halinde en genç iki üye Kâtiplik vazifesini görür.

Toplantı, Kasım ayının başından Ekim ayı sonuna kadar devam eden bir yıllık çalışma süresidir.

Birleşim, C. Senatosunun belirli günlerdeki oturumlarıdır.

Oturum, her birleşimin dinlenme veya başka sebeplerle aralanan kısımlarından her biridir.

Madde 3- Başkanlık Divanı;

a) Başkan;

b) Üç Başkanvekili;

c) En az ikisi Genel Kurulda sıra ile bulunmak üzere altı Divan Kâtibi,

ç) Üç idare Amirinden kurulur.

Madde 4- C. Senatosunun Başkanlık Divanı T.C. Anayasa'sının 84. maddesi hükümlerine göre kurulur.

Bu madde hükümlerine göre Başkan seçimi yapıldıktan sonraki oturumda Başkanvekilleri, İdare Amirleri ve Divan Kâtiplerinin seçimi, gizli oyla ve salt çoğunlukla bir yıllık müddet için ayrı ayrı yapılır.

Madde 5- C. Senatosu Başkanlık Divanına bir siyasî partinin adayı olarak seçilen üye mensubu olduğu partiden ayrılır yahut çıkarılırsa Divandaki görevinden 15 gün içinde çekilmek zorundadır. Aksi halde çekilmiş sayılır. Bir siyasî parti kontenjanına dahil olmaksızın Başkanlık Divanına seçilmiş olan üye, herhangi bir siyasî partiye girdiği takdirde Divandaki görevinden 15 gün içinde çekilmek zorundadır. Aksi takdirde çekilmiş sayılır.

Madde 6- Başkanlık Divanının görevleri şunlardır :

1- Anayasa'da Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantılarının öngörüldüğü hallerde Millet Meclisi Başkanının C. Senatosu Başkanı ile görüşerek tesbit edeceği birleşik toplantıların gününü ve saatini ve gündemini Genel Kurula duyurmak,

2- İç hizmetler teşkilâtı ve C. Senatosu memur ve hizmetlileri hakkında Memurin Kanunu hükümleri içinde işlem yapmak ve gerektiğinde inzibat komisyonu teşkiline karar vermek,

3- İzin işlerine bakmak ve gündemi tesbit etmek,

4- C. Senatosu üyeleri hakkında tüzük hükümlerini uygulamak,

5- C. Senatosu bütçesini ve kesinhesaplarını düzenlemek,

6- Başkanlık Divanı üyeleri hakkında, tek başına üzerlerine aldıkları işlerden dolayı yapılacak itiraz veya şikâyeti Divana dahil üye sayısının üçte iki çoğunluğu ile inceleyip karara bağlamak,

7- Genel Kurulda yapılan yoklamalarda veya seçimlerde veyahut da ayırmalarda önemli yanlışlıklar olduğu birleşimden sonra anlaşılırsa, düzeltmek için, gerekli tedbirleri almak,

8- Kanunların ve bu tüzüğün emrettiği veya Başkanın tevdi eylediği sair hususlar hakkında karar vermek.

Madde 7- Başkanın görevleri şunlardır;

1-

C. Senatosunu temsil etmek ve onu toplantıya çağırmak

2- Başkanlık Divanına başkanlık etmek;

3- Birleşimi açmak, görüşmeleri idare ve oylama sonuçlarını ilân eylemek;

4- Tutanakların ve tutanak özetlerinin düzenlenmesine ve yayınlanmasına nezaret etmek;

5- Başkanlık Divanı kararlarının uygulanmasını sağlamak,

6- Kanun ve İçtüzük hükümlerini uygulamak;

7- C. Senatosu memurlarını, Divanın mütalâasını aldıktan sonra, tayin etmek;

8- C. Senatosu memurları hakkında Memurin Kanununa göre işlem yapmak;

9- Hizmetlileri, idare amirlerinin teklifi üzerine tâyin etmek ve gerektiğinde bunların işine son vermek;

10- Divan kâtiplerinin ve idare âmirlerinin görevlerini denetlemek;

11- Komisyonların ve böroların çalışmalarına nezaret etmek,

Madde 8- C. Senatosu Başkanı, toplantı yılının bitmesinden önceki bir hafta içinde, Danışma Kurulunu toplar.

A)

Bu toplantıda:

1- Danışma Kurulunda temsil edilen bütün grupların C. Senatosu üye tamsayısındaki yüzde oranları tesbit edilir.

2- Başkanlık Divanındaki yerler, görev ve yetkileri bakımından; Başkan için yüzde 19, Başkanvekillerinin her biri için yüzde 10, İdareci üyelerin her biri için yüzde 7, Kâtip üyelerin her biri için yüzde 5 puan itibar olunur.

3- Başkan, Başkanvekilleri, idareci üyeler ve Kâtip üyeler için grupların Cumhuriyet Senatosu üye tamsayısına oranlarının büyüklük sırasına göre, dağıtım cetveli düzenlenir ve genel kurulun gündemine alınır.

B)

Genel Kurulda, dağıtım cetveli üzerinde Danışma Kurulu adına bir sözcü ile gruplar adına birer sözcü, onar dakikayı aşmamak üzere, birer defa konuşurlar. Bu konuşmalardan sonra, dağıtım cetveli Genel Kurulun oyuna sunulur.

C)

Genel Kurulca tasvibedilen dağıtım cetveli esas tutularak Başkanlık Divanı seçimlerine geçilir.

Madde 9- Başkanın mazeretli olduğu veyahut bulunmadığı hallerde onun hukukî yetkilerini kullanmak.

Birleşimlerde görüşmeleri idare etmek.

Madde 10- Divan kâtiplerinin görevleri şunlardır;

1- Açık oturumlara ait tutanakların yazılmasına nezaret etmek ve gizli oturumların tutanaklarını yazmak;

2- Tutanak özetini düzenlemek ve bunları imzalamak;

3- Başkanlık Divanının tutanaklarını kaleme almak;

4- Tutanakları önergeleri ve Genel Kurulda okunacak evrakı okumak;

5- Yoklama yapmak;

6- Söz alan üyelerin adlarını not etmek;

7- Oyları saymak ve sıralamak;

8- Diğer hususlarda Başkana yardım etmek.

Madde 11- İdare Amirlerinin görevleri şunlardır :

1- C. Senatosu binalarıyle salonlarına, mefruşat ve muhteviyatına ve bütün eşyanın muhafazasına itina etmek ve bunların defterlerinin muntazaman tutulmasını sağlamak;

2- Teşrifat işlerini, Başkanın talimatına uygun olarak yapmak;

3- İnzibata, masrafların tesviyesine ve hizmetlilerin çalışmalarına nezaret etmek;

4- Başkanlık Divanının görüşünü alarak C. Senatosu bütçesini hazırlamak ve Başkanlık Divanına vaktinde tevdi etmek;

5-

C. Senatosuna giriş kâğıtlarını dağıtmak

6- Seçim yenilendikçe, yeni Başkanlık Divanına icraatlarının hesabını ve yerlerine seçilenlere de idareleri zamanına ait icraat ve işlerin mahiyet ve safahatı hakkında gerekli bilgiyi vermek;

7- Müştereken sorumlu olduklarından, aralarında iş bölümü yapmak ve Senatonun tatillerinde sıra ile vazife başında kalmak;

8- Sükûn ve düzeninin korunmasını ve görüşmelerin serbestliğini sağlamak maksadiyle, inzibat kuvveti ve askerî müfreze kullanılması hususunda, Başkanın icra organı olmak;

12- C. Senatosu üyeleri, Başkanlık Divanının veya Divan üyelerinden her birinin karar ve işlemleri hakkında Başkandan yazılı veya sözlü soru sorabilirler.

Madde 13- Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanı :

A)

Divan ve komisyonların seçimlerinden evvel oranları, adayları ve seçim gününü;

B)

Grupların anlaşmalarını gerektiren önemli konuları;

C)

Lüzumlu görülen sair hususları;

Görüşüp kararlaştırmak ve Başkanlık Divanı ile birlikte toplanmak Üzere Cumhuriyet Senatosunda bulunan gruplar temsilcilerinin katılacağı bir Danışma Kurulu teşkil eder.

Bu kurul, Cumhuriyet Senatosu Başkanının veya bulunmadığı zamanlarda Başkanvekillerinden birinin başkanlığında en az ayda bir defa ve gerektiğinde olağanüstü toplanır.

Danışma Kurulunca alınan kararlar, Divanın sunuşları sırasında, Genel Kurula teklif olarak arz edilir.

Madde 180- Bu tüzükte değişiklik yapılmasına dair teklifler ve bu tüzüğün uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar, gerekli raporu hazırlayıp C. Senatosuna sunmak üzere, Anayasa ve Adalet Komisyonuna havale edilir.

III-

İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 1/7/1977 gününde yaptığı ve Kani Vrana, Şevket Müftügil, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Şekip Çopuroğlu, Fahrettin Uluç, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Ahmet Erdoğdu, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katıldığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur :

Dava dilekçesi 27/6/1977 gününde mahkememize verilmiş olduğu cihetle dava süresinde açılmıştır.

l- Dava dilekçesinde isteğin yeterince açıklanmış olup olmadığı sorunu :

22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 26. maddesinde; Anayasaya aykırılık iddiasiyle iptal davası açanların, kanunların veya Yasama Meclisleri içtüzüklerinin hangi hükümlerinin Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduğunu ve gerekçelerinin neden ibaret bulunduğunu açıklamak zorunda oldukları, bu açıdan eksiklik saptandığı takdirde, durumun ilgililere duyurulacağı ve verilecek süre içinde eksikliğin giderilmemiş olması halinde, davanın açılmamış sayılacağı belirtilmektedir.

Dava

dilekçesinin sonuç bölümünde: "Başkan ve Divan üyeleri seçiminin netice

itibariyle Anayasa'ya ve içtüzüğe aykırı olması sebebiyle Cumhuriyet

Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günlü yapılmış olan

seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptali..." istemi yeralmıştır,

"...Seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptali..." sözlerinden

davacının neyi amaçladığı, buna göre isteğin yeterince açık olup olmadığı ve

davacı tarafından açıklanması gereken bir yön bulunup bulunmadığı üzerinde

durulmuştur. Dilekçede "Başkan ve Divan üyeleri seçiminin netice

itibariyle Anayasa'ya ve içtüzüğe aykırılığı" ileri sürülmüş olmasına

göre, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun seçim yapılmasına ilişkin 14/6/1977

günlü kararının iptali istediği açıktır. Esasen davacı siyasî parti grubunun

dava açılmasına ilişkin kararında Grup gündeminin "...Genel Kurulca kabul

edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce son

verilmesine ve yerine yeni Başkan ve Divan üyelerinin seçilmesine..."

ilişkin konu olduğu belirtilmiş ve "...Başkanlık Divanı vazifelerinin sona

erdirilmesi kararının esas ve biçim yönünden Anayasaya ve içtüzüğe

aykırı..." olduğundan söz edilerek iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına

ve dava dilekçesinin Başkanlık Divanınca hazırlanmasına oybirliğiyle karar

verilmiştir. Şu halde davanın konusu Grup kararında açıkça belirtilmiş

olduğundan, dava dilekçesinin de bu karar doğrultusunda düzenlenmiş

bulunduğunu, dilekçede geçen "...buna bağlı işlemler..."

sözcüklerinin de bu çerçeve içinde değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmek

yerinde olur. Kaldı ki dilekçede "... 14 Haziran, 15 Haziran ve 16 Haziran

1977 günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin..."

denilmek suretiyle, seçime karar verilmesi işleminin davaya konu yapıldığı

açıkça anlaşılmaktadır. "Buna bağlı işlemler..." deyimiyle davacının

amaçladığı konuya da, bu açık istem kapsamında anlam vermek gerekir.

Öte yandan 16/6/1977 gününde yapılan seçim işlemi üzerindeki denetim ise, daha aşağıda belirtileceği üzere, Anayasa Mahkemesinin görevi dışında bulunmaktadır. Bu durum karşısında davacının "...buna bağlı işlemler...." sözcüklerine açıklık getirip getirmemesinin, iptal istemine konu olan işlemin niteliğine ve dolayısıyle davanın görülmesine etkili olacağı kabul edilmemiştir.

Bu nedenle dava dilekçesinde 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesi yönünden bir eksiklik bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ahmet H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır.

2- Grup kararının kapsamı ve dava dilekçesinin bu karara uygun olup olmadığı sorunu:

16/6/1977

günlü Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu tutanağında "...Anayasa

Mahkemesine iptal davası açılması oya sunuldu ve ilişik listede isimleri ve

imzaları bulunan üyeler ittifak ile Anayasa Mahkemesine dava açılmasına ve dava

arzuhalinin başkanlık divanınca hazırlanmasına ve başkanın imzası ile Anayasa

Mahkemesine başvurulmasına" denilmektedir. Bu sözler, Adalet Partisi

Cumhuriyet Senatosu Grubunun, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977

günlü birleşiminde aldığı, seçimlerin yenilenmesine dair kararının iptali için

Anayasa Mahkemesine dava açılmasına ve dava dilekçesinin Grup başkanlık

divanınca hazırlanmasına karar verildiğini açıklamaya yeterli olduğundan, sözü

geçen kararla dava dilekçesi arasında bu yönden bir uygunsuzluk görülmemiştir.

3- Cumhuriyet Senatosu Grup kararının Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali isteğini kapsayıp kapsamadığı, bu yönden de dava dilekçesinin grup kararına uygun olup olmadığı sorunu:

16/6/1977

günlü Grup tutanağının son paragrafında, Anayasa Mahkemesine dava açılışından

dava arzuhalinin Grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasından ve başkanın imzası

ile Anayasa Mahkemesine başvurulmasından söz edilmiş, yapılan, Başkan ve

Başkanlık, Divanı seçimlerinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasından

ve dava açılmasından söz edilmemiştir. Oysa, dava dilekçesinde hem seçimlerin

yenilenmesine ilişkin kararın hem de bu karar uyarınca yapılmış olan Başkan ve

Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali istenmiştir. Bu durumda seçimlerin iptali

hakkındaki isteğin grup kararının kapsamı içerisinde olup olmadığı, başka bir

anlatımla seçimlerin iptali istemi yönünden dava dilekçesinde grup kararının

kapsamı dışına çıkıp çıkmadığının saptanması gerekmiştir.

Gerçekten,

Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanının yenilenmesine ilişkin

Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun kararı ile bu karar uyarınca seçimlerin

yapılması birbirinden ayrı nitelikte işlemlerdir. O kadar ki, Başkan ve

Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesine karar verilmiş olmasına karşın,

herhangi bir nedenle Başkan ve Başkanlık Divanı seçimleri yapılmamış

olabilirdi. Nitekim, olayda Başkan ve Başkanlık divanı seçimlerinin

yenilenmesine ilişkin genel kurul kararı, genel kurulun 14/6/1977 günlü

birleşiminde alınmış, seçimler ise 16/6/1977 günlü birleşimde yapılmıştır.

(Seçimler 16/6/1977 gününde değilde, daha sonraki bir tarihte yapılmış olsaydı,

Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubunun aldığı 16/6/1977 günlü iptal davası

açma kararını, böyle bir seçimin iptaline teşmil etme olanağı olmazdı. Ne

varki, Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubunun 16/6/1977 günlü 10.

birleşimine ilişkin gündeminde "Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı seçimi

dolayısiyle Anayasa Mahkemesine açılacak dava için görüşme" denilmekte

olduğu gibi, aynı günlü grup tutanağının 1. paragrafında da "gündemde

bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık divanı üyelerinin değişmesi

yolunda Cumhuriyet Halk Partisi Grubunca verilen ve Genel Kurulca kabul edilen

Önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce son

verilmesine ve yerine yeni başkan ve divan üyelerinin seçimine dair mevzuun

müzakeresine karar verildi." denilmektedir.

Grup toplantısının yapıldığı 16/6/1977 gününde Senato Başkanı ile Başkanlık Divanının kimi üyeleri seçilmiştir, içerikleri yukarıda açıklanan gündem maddesi ve grup tutanağı; grup görüşmelerinin, seçimlerin iptalini de kapsadığı ve görüşmelerin asıl amacının seçimlerin yenilenmesine ilişkin karardan çok, gerçekleşen seçimlerin iptali olduğu kuşkusuzdur. Bu durumda grup kararının seçimlerin iptali isteğini kapsamadığı yolundaki bir düşünce grubun amacına ters düşen dar bir yorum olur.

Açıklanan bu nedenlerle Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararının Cumhuriyet Senatosunun 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin olarak aldığı karar ile birlikte 16/6-1977 gününde yapılan Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerini de kapsadığına ve bu bakımdan dava dilekçesinin Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu grubu kararına uygun olduğuna karar verilmek gerekir.

Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.

4- Görev sorunu :

Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkileri genel olarak, Anayasanın değişik 147. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre Anayasa Mahkemesi Kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüklerinin Anayasaya, Anayasa değişikliklerinin de Anayasada gösterilen şekil şartlarına uygunluğunu denetler. Bunun dışında 64. madde gereğince kanun hükmündeki kararnameler, 81. madde gereğince yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ve üyeliğin düşmesine ilişkin kararlar da Anayasa Mahkemesinin denetimine bağlıdır.

Senato Başkanı ve Başkanlık Divanı seçimi işlemleri yukarıda sayılan nitelikte olmadıklarından Anayasa Mahkemesinin denetimine bağlı değildir. Bu nedenle Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve başkanlık divanı seçimlerinin iptaline ilişkin istemin Mahkememizin görevsizliği yönünden reddi gerekir.

Fahrettin Uluç, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu sonuca değişik gerekçelerle katılmışlardır.

5- 14/6/1977 günlü birleşimde alınan kararın niteliği:

Cumhuriyet Senatosunun Başkan ve Başkanlık Divanının yeniden seçimlerine ilişkin olarak 14/6/1977 günlü birleşimde aldığı kararın, yasa veya yasa niteliğinde olmadığı açıktır ve bu niteliği bakımından Anayasa Mahkemesinin denetimi dışındadır.

Öte

yandan seçimlerin öne alınması üzerine yapılan senato üçte bir yenileme

seçimlerinden sonra Senato Başkanlık Divanının nasıl kurulacağı hakkında

Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün ne dava dilekçesinde gösterilen maddelerinde ne

de başka maddelerinde bir hüküm yoktur. Gerçekten Cumhuriyet Senatosu

içtüzüğünün 1. maddesi Senatonun ne zaman ve nasıl toplanacağım; 2. maddesi

yeni seçilen Senato üyelerinin and içmelerini, 3. ve 4. maddeleri Başkanlık

Divanının Kuruluşunu ve nasıl kurulacağını; 5. maddesi partilerinden ayrılan

Başkanlık Divanı üyelerinin bağlı olacağı işlemi; 6., 7., 9., 10., 11.

maddeleri Başkanlık Divanının, Başkanın, Başkan vekillerinin, Divan

Kâtiplerinin ve İdare Amirlerinin görevlerini, 8. ve 13. maddeleri Danışma

Kurulunun toplantısına ve görevlerine ilişkin hükümleri kapsamaktadır.

Metinlerinden de anlaşılacağı üzere bunlardan 2., 3., 6., 7., 9., 10. ve 11.

maddelerde Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerine ilişkin hiç bir kural yoktur.

Toplantı, Birleşim ve Oturumları belirten 1. madde; Başkanlık Divanının kuruluşundan sözeden 4. madde; Başkanlık Divanındaki oranların korunmasından sözeden 5. madde ise yenileme seçimlerinin normal zamanlarında yapılması halinde uygulanacak kurallardır. Olayda olduğu gibi genel seçimlerin öne alınması nedeniyle Cumhuriyet Senatosu üçte bir seçimlerinin yenilenmesi halinde bu hükümlerin uygulanma olanağı yoktur.

Nitekim 1. maddede Cumhuriyet Senatosunun her yılın Kasım ayının ilk gününde davetsiz olarak toplanacağı ve toplantının Kasım ayının başından Ekim ayının sonuna kadar devam eden bir yıllık süreyi kapsayacağı açıklanmıştır. Olayda ise yenileme seçimleri 5 Haziran 1977 de yapılmış ve Cumhuriyet Senatosu da, normal toplantı yılının başlama tarihi olan Kasım ayının ilk gününde değil, Anayasa'nın 83. ve Millet Meclisi İçtüzüğünün 3. maddesi gereğince daha önce 14 Haziran 1977 gününde toplanmıştır.

Cumhuriyet

Senatosu İçtüzüğünün 4. maddesinde de Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanının

T.C, Anayasa'sının 84. maddesi hükmüne göre kurulacağı açıklanmıştır. Bu

maddede seçimlerin öne alınması halinde yapılacak seçimlerden sonra, Başkanlık

Divanının yenilenmeyeceğini gösteren bir hüküm yoktur. Üstelik kuvvet

oranlarının gözönünde bulundurulmasını öngören birinci fıkra hükmü, davacı

savının tersine, seçimlerden sonra Başkanlık Divanının yeniden teşkilini

gerektirir niteliktedir. Başkanın 2 sene için seçileceğini öngören kural,

normal yasama dönemleri içindir. Nitekim Millet Meclisi için de geçerli olan bu

kuralın seçimlerin yenilenmesi halinde uygulanması olanaksızdır. İçtüzüğün 5.

maddesi Başkanlık Divanı üyelerinin partilerinden ayrılmaları veya başka bir

partiye katılmaları halinde Başkanlık Divanındaki görevlerinden çekilmelerini

öngörmekte olup Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin seçimlerle bağlantılı

değildir. İçtüzüğün 8. maddesinin ilk fıkrası, Cumhuriyet Senatosu Başkanının

toplantı yılının bitmesinden önceki bir hafta içinde Danışma Kurulunu toplayacağını

ve Danışma Kurulunun bu toplantısında grupların yüzde oranlarının saptanacağı

kuralını, 13. maddesi de Danışma Kurulunun görevlerini içermekte olup, bunlar

seçimlerin öne alınması üzerine yapılan Cumhuriyet Senatosu üçte bir yenileme

seçimlerinde uygulanacak hükümler değildir. Bir an için bu hükümlerin

seçimlerin yenilenmesi halinde uygulanacak hükümler olduğu kabul edilse bile,

bundan Başkanlık Divanının görevini sürdürmesi biçiminde değil, tersine

Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesini gerektirir nitelikte bir sonuç

çıkarılması zorunlu olur ki, bu da yapılan uygulamayı doğrular .

Öte yandan Danışma Kurulu kararlarını genel kurulu bağlayıcı nitelikte karar saymak, meclislerin iradesini Danışma Kurulunun iradesine bağlamak olur. Kaldı ki Danışma Kurulu kararlarının oybirliğiyle alınacağı hakkında içtüzükte bir hüküm yoktur, olay da ise Danışma Kurulu çoğunluğunca Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesi karara bağlanmıştır .

Yukarıdan beri yapılan açıklamalar göstermektedir ki, uyuşmazlık konusu olan uygulamanın, içtüzük hükümlerinin zedelenmesi ve bozulması, ya da bu hükümlerin değiştirilmesi niteliğinde kabulüne olanak yoktur. Cumhuriyet Senatosunun iptali istenen kararını, yeni bir içtüzük hükmü oluşturulması niteliğinde ele almak ve esas hakkındaki incelemeyi bu çerçeve içinde sürdürmek yerinde olacaktır.

Böylece yapılan ilk inceleme sonunda aşağıdaki karar verilmiştir:

"l- Dava dilekçesinde 44 sayılı Kanununun 26. maddesi açısından bir eksiklik bulunmadığına Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,

2- îptal davası açılmasına ilişkin Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu karan yönünden eksiklik bulunmadığına oybirliğiyle,

3- Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararının. Cumhuriyet Senatosunun 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin olarak alınan karar ile birlikte 16/6/1977 gününde yapılan Başkan ve Başkanlık Divanının seçimlerini de kapsadığına ve bu bakımdan dava dilekçesinin Adalet Partisi Cumhuriyet Senatosu Grubu kararına uygun olduğuna Ahmet Koçak, Fahrettin Uluç, Ahmet Erdoğdu, Ahmet Salih Çebi, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla,

4- Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin, Anayasanın değişik 147. ve öteki maddelerinde belirtilen Anayasa Mahkemesinin görevine giren işlerden olmadığından bu konuya yönelen istemin reddine Fahrettin Uluç, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun değişik gerekçeleriyle ve sonuçta oybirliğiyle,

5- Cumhuriyet Senatosunun 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin olmak üzere alınan karar yönünden dosyada eksiklik olmadığına ve içtüzük düzenlenmesi açısından işin esasının incelenmesine, sözü geçen kararla ilgili Cumhuriyet Senatosu tutanaklarının basılı nüshalarının, basılmamışsa onanlı Örneklerinin Cumhuriyet Senatosu Başkanlığından istenmesine oybirliğiyle,

1.7.1977 gününde karar verildi."

IV-

ESASIN İNCELENMESİ

Esas inceleme raporu, dava dilekçesi, iptali istenen Cumhuriyet Senatosu kararı ile dayanılan Anayasa ve İçtüzük maddeleri, bunlarla ilgili yasama belgeleri ve gerekli öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Dava dilekçesinde, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977 günlü birleşiminde aldığı Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesi hakkındaki kararının Anayasa'nın 67., 69., 70., 72., 73., 83-, 84. ve 85. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 67. maddesi, Millet Meclisinin genel oyla seçilen 450 milletvekilinden kurulacağını hükme bağlamakta olup, Cumhuriyet Senatosuna ilişkin bir hükmü içermemektedir.

Anayasa'nın 69. maddesi de Millet Meclisine ilişkindir. Kaldı ki bu maddeyi davacının savını doğrulayıcı nitelikte saymaya da olanak yoktur. Çünkü maddenin son fıkrasında, "yenilenmesine karar verilen meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesine kadar sürer" denilmektedir. Bu tümcenin karşıt kavramından, yeni meclisin seçimi ile eski meclisin varlığının son bulacağı anlaşılmaktadır. Eski meclis sona erince eski Başkanın ve Başkanlık Divanının görevlerinin devam etmesi olanağı kalmaz. Bu nedenle söz konusu madde Başkan ve Başkanlık Divanı seçiminin yenilenmesini zorunlu kılar.

Anayasa'nın 70. ve 72. maddelerinde davaya etki yapacak ve çözüm getirecek hiç bir kural yer almamıştır.

Anayasa'nın 73. maddesinin ilk fıkrasında, genel olarak, Cumhuriyet Senatosu üyeliğinin süresinin 6 yıl olduğu belirtilmiş; ikinci fıkrasında da genel oy ile ve Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerin üçte birinin her iki yılda bir yenileneceği hükme bağlanmıştır. Bununla Anayasa koyucusu, Millet Meclisinden farklı olarak, Cumhuriyet Senatosu bünyesinin her iki yılda bir değişmesini öngörmüştür.

Aynı

maddenin dördüncü fıkrasında ise, 74. maddeye göre seçimlerin geriye

bırakılması yahut 69. ve 108. maddeye göre seçimlerin yemlenmesine karar

verilmesi hallerinde, Cumhuriyet Senatosu yenileme seçimlerinin de Millet

Meclisi seçimleri ile birlikte geriye bırakılması veya öne alınması

Öngörülmüştür. Bu fıkranın son cümlesinde de bundan sonraki Cumhuriyet Senatosu

yenileme seçimlerinin bu maddenin üçüncü fıkrası hükümlerine göre yapılacağı

açıklanmıştır. Yollama yapılan üçüncü fıkrada ise, Millet Meclisi genel

seçimlerinin yapılacağı yıla rastlayan yenileme seçimlerinin Millet Meclisi

genel seçimleri ile birlikte ve rastlamayanların genel seçimlerden sonra gelen

ikinci yılda, genel seçimler için kanunun belirttiği ayda yapılacağı kuralı yer

almıştır. 73. maddenin üçüncü fıkrasının normal zamanlarda yapılacak üçte bir

yenileme seçimleri hakkında olduğu, maddenin İçeriğini oluşturan kuralların

konuş sırasından açıkça anlaşılmaktadır. Bu fıkra ile dördüncü fıkra

hükümlerinin birlikte incelenmesinden çıkan sonuç ise; genel seçimlerin öne alınması

suretiyle yapılan Cumhuriyet Senatosu üçte bir yenileme seçimlerinin, iki yıl

sonraki 5 Haziran 1979 gününde değil, 1979 yılının Ekim ayının ikinci Pazar

günü yapılması gerekeceğidir.

Gerçekten

seçimlerin öne alınması halinde, ilk toplantı yılının süresi hakkında,

Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün normal yasama dönemlerine ilişkin 1. maddesinin

uygulanması olanaksızdır. İçtüzükte bu konuyu karşılayabilecek başka bir kural

da bulunmamaktadır. O halde durumu Anayasanın 73. maddesinde öngörülen kuralların

amacı doğrultusunda ve Millet Meclisi İçtüzüğünün bu amaca dayalı 4. maddesi

hükmünün ışığı altında ele almak yerinde olacaktır. Böyle olunca seçimlerin

yenilenmesinden sonra gelen ilk toplantı yılının 5 Haziran 1977 gününden Ekim

1978 sonuna kadar sürdüğünün kabulü zorunludur. Burada bîr noktayı belirtmekte

yarar vardır. Seçimlerin yenilenmesi ile her ne suretle olursa olsun boşalan

üyelikler için yapılan seçimi birbiriyle karıştırmamalıdır. Boşalan üyeliğe

seçilen kimse bu maddenin son fıkrası hükmü gereğince yerine seçildiği üyenin

süresini tamamlar. Seçimlerin yenilenmesinde ise süre tamamlaması söz konusu

değildir.

Bu açıklamalar göstermektedir ki, üçte bir yenileme seçimlerinden sonra oluşan Cumhuriyet Senatosunun, eskisinin devamı saymaya olanak yoktur. Bu nedenle de yenileme seçimlerinden sonra Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerinin yenilenmesinin Anayasaya ters düştüğü savı kabule elverişli değildir.

Anayasanın 83. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin her yılın Kasım ayının ilk gününden kendiliğinden toplanacağını, meclislerin tatil ve ara vermeden sonra nasıl toplanacaklarını hükme bağlamakta olup soruna çözüm getirecek ve etki yapacak bir kuralı içermemektedir.

Anayasa'nın 84. maddesi ise, meclislerin Başkanlık Divanlarının o meclisteki siyasî parti gruplarının kuvvetleri ölçüsünde divana katılmalarını sağlayacak şekilde kurulacağı kuralını getirmiştir. Dava konusu olayda; seçimler sonunda Cumhuriyet Senatosundaki siyasî parti gruplarının kuvvet oranlarında değişiklik meydana geldiğine ve oranların yanlış hesap edildiğine ilişkin bir sav ileri sürülmüş değildir. Bundan başka, ortada Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün 5. maddesinde açıklanan bir durumun varlığından da sözedilmez. Hal böyle olunca, incelemenin Anayasa'nın 84. ve Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün 5. maddesinde yazılı kurallar çerçevesinde sürdürülmesine yer ve gerek görülmemiştir.

Millet Meclisi ve Senato Başkanlarının ikişer yıl için seçilmelerini öngören kural da, seçimlerin normal zamanlarda yapılması ve meclislerin Kasım'ın ilk gününde toplanması ilkesine bağlıdır. Seçimlerin öne alınması veya geriye bırakılması halinde bu kuralı uygulama olanağı olmadığı meydandadır.

Davaya dayanak tutulan Anayasa'nın 85. maddesinde de olaya ışık tutacak nitelikte bir kural yoktur.

Öte yandan seçimlerin yenilenmesi sonunda oluşan Cumhuriyet Senatosu eski Cumhuriyet Senatosunun devamı da değildir. Bu nedenle velevki Başkan veya Başkanlık Divanı eski üyeleri yeniden Cumhuriyet Senatosu üyeliğine seçilmiş olsunlar. Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerini yine de yenilemek gerekir. Çünkü yeni seçilen parlementerler eskileri olmayabilir. Eski Cumhuriyet Senatosu üyeleri olsalar bile Başkan veya Başkanlık Divanı seçimlerinde mutlaka eski oylarını yineleyecekleri düşünülemez. Bu konuda eski meclislerin iradesi yeni seçimler sonunda oluşan meclislerin iradesini bağlayamaz.

Yukarıda açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmek gerekir.

V.

KARŞIOY

YAZISI

Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grubu kararının Başkanlık Divanı seçimlerinin iptali isteğini kapsayıp kapsamadığı, bu yönden Dava dilekçesinin Grup kararına uygun olup olmadığı sorunu :

Cumhuriyet Senatosu C.H.P. Grubu Başkanvekili ve arkadaşları tarafından Cumhuriyet Senatosu Başkanlığına verilen bir önerge ile, Başkanlık Divanının ve Komisyonların yeniden teşkili istenmiştir. Bu önerge, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14/6/1977 günlü, 54. Birleşiminde kabul edilmiştir.

Bunun üzerine, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 16/6/1977 günlü, 55. Birleşiminde Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanvekilleri, İdare âmirleri ve Divan üyeleri seçimleri yapılmıştır. Senato Başkan seçiminin yapıldığı birinci oturumun kapanma saati 16,25 dir. Başkanlık Divanı üyeleriyle ilgili diğer seçimlerin yapıldığı ikinci oturum ise saat 16,55 de açılmış, 17,30 da kapanmıştır.

Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grubu Genel Kurulunun 16 Haziran 1977 günü, saat 15,30 da yaptığı birleşime ilişkin tutanakta: Gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık Divanı üyelerinin değişmesi yolunda C.H.P. Grubunca verilen ve genel kurulca kabul edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce son verilmesine ve yerine yeni başkan ve Divan üyelerinin seçimine dair mevzuun müzakere edildiği, ...... Başkanlık Divanının vazifelerinin sona erdirilmesi kararının esas ve biçim yönünden Anayasa'ya ve içtüzüğe aykırı olduğu, ...... bu nedenle Anayasa Mahkemesine dava açılmasına karar verildiği, belirtilmiştir.

Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grubu Başkan ve Başkanvekili imzasıyle Anayasa Mahkemesi Başkanlığına verilen 24 Haziran 1977 günlü dava dilekçesinde: Başkanlık Divanının ve Cumhuriyet Senatosu Başkanının süresinin sona erdirilmesine karar alınması ve bu yanlış karara dayanılarak Cumhuriyet Senatosu Başkanının süresi ve görevi hukuken devam ederken yeni bir başkan seçilmesi ve Divanın yeniden teşkili, Başkan ve Divan üyeleri seçiminin netice itibariyle Anayasa ve içtüzüğe aykırı olması sebebiyle Cumhuriyet Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptali istemi yeralmıştır.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun; 14/6/1977 günlü birleşiminde Başkanlık Divanının yeniden teşkil edilmesi kararlaştırılmış, 16/6/1977 günlü birleşiminde ise Başkan ile Başkanlık Divanı üyeleri seçilmiştir. Cumhuriyet Senatosu Başkan seçimi saat 16,25 de sona eren birinci oturumda, Divan Üyelerinin seçimleri ise saat 16,55 de başlayıp 17,30 da kapanan ikinci oturumda yapılmıştır.

Oturumların açılma ve kapanma saatleri ile beraber seçimlere başlanmadan Önce oturumlarda yapılan yoklama ve çeşitli konuşmalar da dikkate alındıkça; 16/6/1977 gününde Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Divan üyeleri seçimlerine geçilmeden Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grubu Genel Kurulunun toplanmış ve Anayasa Mahkemesine iptal davası açılması kararını almış olduğu sonucu açıkça ortaya çıkmaktadır. Böyle olunca da, bu Grup kararının, yapılan başkanlık divanı seçimlerini de kapsadığı ileri sürülemez. Ve dolayısiyle dava dilekçesinin Grup kararına uygun olduğu da söylenemez.

Bu nedenle davanın, seçimlerin iptaline yönelik bölümünün yetki sınırı aşılarak açılmış olduğu kanısına varıldığından çoğunluğun bu konuya ilişkin kararına karşıyım.

Üye

Adil Esmer

Üye

Nihat

O. Akçakayalıoğlu

Üye

Ahmet

H. Boyacıoğlu

KARŞIOY

YAZISI

Mahkememizin 1977/120 sayılı kararında, Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoy yazısının 2 ve 3 numaralı bentlerinde belirtilen görüş ve düşüncelere katılıyorum.

Üye

Ahmet Koçak

KARŞIOY

YAZISI

Dava dilekçesinin sonuç ve istem kesiminin 2. maddesinde : "Başkan ve Divan üyeleri seçiminin netice itibariyle Anayasa'ya ve İçtüzüğe aykırı olması sebebiyle Cumhuriyet Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptalini saygılarımızla arz ve rica ederiz" diye istem belirlenmektedir. Bu dilekçeye göre istem :

A-

Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanı seçimlerinin yenilenmesine ilişkin Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 14 Haziran 1977 günlü kararının,

B-

16 Haziran 1977 günü yapılan seçimlerin iptallerine karar verilmesi dileğini içermektedir.

Oysa, Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu dilekçenin kapsadığı, 16/6/1977 günlü seçiminin iptali için bir karar almamış ve bu konuda dava açılması için de yetki vermemiştir. Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 16/6/1977 Perşembe günlü, 55. Birleşimi saat 15.00 de açılmıştır. Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı için bu oturumda seçim yapılmış ve bu 55. Birleşimin birinci oturumu saat 16.25 de kapatılmıştır.

Öteyandan

dava dilekçesine ilişkin olarak gönderilen C. Senatosu Adalet Partisi Grup

Genel Kurulu 10. Birleşiminin tutanak özetine göre adı geçen Parti Grup Genel

Kurulunun aynı günde yani 16/6/1977 Perşembe günü saat 15.30 da toplandığı ve:

"gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık Divanı

üyelerinin değişmesi yolunda C.H.P. grubunca verilen ve Genel Kurulca kabul

edilen Önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine süresinden önce son

verilmesine ve yerine yeni başkan ve divan üyelerinin seçimine dair mevzuun

müzakeresine karar..." verilmiş ve görüşme sonucu : "... ilişik

listede isimleri ve imzaları bulunan üyeler ittifak ile Anayasa Mahkemesine

dava açılmasına ve dava arzuhalinin Grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasına ve

Başkanın imzasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilerek işbu

zabıt Başkanlık Divanınca tanzim ve imza edildi" denilmiştir. Tutanağa

göre Cumhuriyet Senatosu saat 15.00 de, dava konusu seçim işlemlerini görüşür

ve gerekli işleri yaparken ve seçim sonucu belli olmadan Cumhuriyet Senatosu,

Genel Kurul toplantı saatinden yarım saat sonra, saat 15.30 da Cumhuriyet

Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu toplanmıştır. Bu duruma göre :

1- Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulunun 10. Birleşiminin tutanak özetinin incelenmesi sonucu görüşme ve dava konusunun, 14/6/1977 günlü Cumhuriyet Senatosunun seçimlerin yenilenmesine ilişkin kararı olduğu anlaşılmaktadır.

2- Adalet Partisi Grup Genel Kurulunun söz konusu kararının, Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 16/6/1977 günü yaptığı yeni başkan seçimini de kapsadığına ilişkin hiç bir açıklık yoktur.

3- Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda 16/6/1977 günü yapılan Başkan seçimine karşı Anayasa Mahkemesine dava açılması için, grup Başkanlık Divanınca dilekçe hazırlanmasına ve grup Başkanının imzasiyle dava açılmasına yetki verildiği de belirtilmemiştir.

4-

Bütün bu belgesel verilerin dışında, dava dilekçesinin Cumhuriyet Senatosu

Başkam seçiminin Anayasa'ya aykırı olduğu savını kapsadığı bir varsayımla kabul

edilse bile, böylesine kesin bir sonuca ulaşmanın hukuk ve yargısal yönden

doğru olacağı sonucuna varılması olanağı yoktur. Çünkü, yukarıda tutanaklarda

açıklandığına göre Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda Başkan seçimi yapılmakta

iken ve daha seçim sonucu belli olmadan ne yolda çıkacağı kesinlikle

bilinemeyen bir karara karşı Anayasa Mahkemesinde dava açılmasına ve dava

dilekçesinin grup Başkanlık Divanınca hazırlanmasına ve dilekçenin de grup

Başkanınca imzalanmasına karar verilmesi olanağı yoktur. Cumhuriyet Senatosunun

başkan seçimi için yaptığı 55. Birleşimin birinci oturumu saat 16.25 de

kapanmış, oysa, Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Genel Kurulu, Başkan

seçimine karşı karar almak üzere bir saat beş dakika önce toplanmıştır.

Bu nedenlerle dava dilekçesinin, 16/6/1977 günlü seçiminde iptali istemini içerdiği ve Adalet Partisi grup Genel Kurulu kararına uygun olduğu yolunda verilen çoğunluk görüşüne karşıyım.

Üye

Fahrettin Uluç

KARŞIOY

YAZISI

Mahkememizin 1977/120 sayılı kararında. Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoy yazısının 2 numaralı bendinde belirtilen görüş ve düşüncelere katılıyorum.

Üye

Ahmet Erdoğdu

İLK

İNCELEMEDE KARŞIOY YAZISI

1) Mahkememiz Sayın Çoğunluğunun kabulünün aksine davacı Parti'nin dava dilekçesi ile, Cumhuriyet Senatosundaki grubu kararı aralarında tam uygunluk yoktur.

2) Cumhuriyet Senatosu Başkan ve Başkanlık Divanı seçimlerine yönelen itiraz Sayın Çoğunluğumuzun gösterdiğinden başka gerekçe ile reddedilebilirdi.

İşin ilk inceleme evresinde ele alınan iki konudan 1. için karşıoy'um ve 2. için ayrık düşüncem Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun bu karara bağlı karşıoy yazılarında belirttikleri gibidir.

Üye

Ahmet Salih Çebi

KARŞIOY

YAZISI

I-

Dava dilekçesinin "Netice ve talep" kesiminde "Başkan ve divan üyeleri seçiminin netice itibariyle Anayasaya ve içtüzüğe aykırı olması sebebiyle Cumhuriyet Senatosunda 14 Haziran 1977, 15 Haziran ve 16 Haziran 1977 günleri yapılmış olan seçimlerin ve buna bağlı işlemlerin iptalini saygılarımızla arz ve rica ederiz" sözleri yer almaktadır.

22/4/1962 günlü, 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 26. maddesinin ikinci fıkrasında "Anayasaya aykırılık iddiasiyle iptal davası açan, kanunların veya yasama Meclisi İçtüzüklerinin hangi hükümlerinin Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduğunu ve gerekçelerinin neden ibaret bulunduğunu açıklamak zorundadır" kuralını koyduktan sonra bunun yaptırımını da 4. ve 5. fıkralarda göstermiştir.

Dava dilekçesinde yer alan "buna bağlı işlemler" sözcüğü, metni yukarıya alınan 26. maddenin ikinci fıkrasındaki kurala açıkça aykırıdır. Çünkü sözü edilen yasa, bunların ne olduğunu açıklamayı davacıya yüklemiş ve Anayasa Mahkemesini böyle bir araştırma yükümü altına sokmamıştır. Bu durumda dava dilekçesini 26. maddenin ikinci fıkrasındaki buyurucu kural karşısında noksan saymak gerekir. Bu noksanlık aynı maddenin 4. fıkrası uygulanmak suretiyle davacıya gidertilmelidir.

Bu usuli işlem yapılmaksızın dilekçeyi eksiksiz sayan Çokluk görüşüne karşıyım.

II-

Dava dilekçesinde 14/6/1977 ve 16/6/1977 günlü kararların iptali istenmektedir. Oysa Anayasa Mahkemesinde dava açılmayı öngören grup kararı, 16/6/1977 gününde yapılan seçimin iptali hususunu içermemekte, grup Başkanı veya vekillerine bu konuda dava açma yetkisi vermemektedir.

Dava

dilekçesine bağlı olarak verilen grup genel kurulu tutanak özetinde

"gündemde bulunan Cumhuriyet Senatosu Başkanı ile Başkanlık Divanı

üyelerinin değişmesi yolunda Cumhuriyet Halk Partisi Grubunca verilen ve Genel

Kurulca kabul edilen önerge ile Cumhuriyet Senatosu Başkanının vazifesine

süresinden önce son verilmesine ve yerine yeni Başkan ve Divan üyelerinin

seçimine dair Mevzuun müzakeresine karar verildi" sözleri yer almakta ve

saat olarak da 15.30 gösterilmektedir. Gösterilen bu saatte henüz Cumhuriyet

Senatosu başkanı seçimi yapılmamıştır. Tutanaklara göre Cumhuriyet Senatosu

Başkanlık seçimi 16/6/1977 günü saat 16.25 de tamamlanmış ve oturum bu saatte

kapanmıştır. Aynı gün saat 16.55 de oturum yeni seçilen Başkan tarafından

açılmış, Başkanlık Divanı seçimi yapılarak birleşim 17.30 da kapatılmıştır.

Grup

Genel Kurulu tutanak özetinde toplantı saati olarak 15.30 gösterildiğine bir

gündem düzenlenmiş bulunduğuna ve görüşmelerin tanzim edilmiş bulunan bu gündem

üzerinde cereyan ettiği açıkça anlaşıldığına göre, Anayasa Mahkemesine iptal

davası açılması hususu da 14/6/1977 günlü karar olmak lâzım gelir. Çünkü

Anayasa Mahkemesinde dava açılması kararı alındığında Cumhuriyet Senatosu

Başkanı seçimi tamamlanmamış ve sonuca bağlanmamış bulunmakta idi. Biran için

Grup Genel Kurulu kararı içeriğinde, yapılmamış olan seçime karşı dava açılması

hususunun da bulunduğu bir varsayım olarak kabul edilse dahi, gerçekleşmemiş ve

tamamlanmamış bir konu hakkında önceden dava açılmasına karar alınması olanağı

da olmadığından böyle bir karar yok sayılmak gerekir,

Bu durumda dâva dilekçesinin, grup Genel Kurulu kararına aykırı olarak ve yetki dışında 16/6/1977 günlü seçimin iptalim de içerecek biçimde düzenlendiği tutanaklardan açıkça anlaşıldığından, dilekçenin grup kararına uygun olduğu yolundaki çokluk görüşüne karşıyım.

III-

Cumhuriyet Senatosu Başkanı ve Başkanlık divanı seçimlerinin iptaline yönelen istemin reddine ise, yukarıda açıklanan gerekçelerle katılıyorum.

Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet H. Boyacıoğlu