AYM Norm Denetimi E.2000/13 K.2000/4

Millet Meclisi Grubu Adına Grup Başkanı Mehmet Recai KUTAN

İPTAL DAVASININ KONUSU

30.12.1999 gün ve 23922 Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 4494 sayılı "2000 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun, 29., 30., 31., 32., 33., 34., 35., 36., 37., 38., 41., 42., 43., 44., 45., 47., 48., 49., 50., 51., 52., 53., 55., 56., 57., 58., 59., 60., 61.,62., 63., 65., 68. ve 69. maddelerinin, Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve aynı Kanun'un 47. maddesinin (c) bendi ile 48. ve 63. maddelerinin yürürlüklerinin durdurulması istemidir.

I- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun katılmalarıyla 3.3.2000 günü yapılanilk inceleme toplantısında, dava dosyası ve ekleri, ilk inceleme raporu, iptali istenen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Anamuhalefet (Fazilet) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanı tarafından, 28.12.1999 gün ve 4494 sayılı "2000 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun bazı maddelerinin iptali için, 22.2.2000 günlü Grup Genel Kurulu kararıyla verilen yetkiye dayanılarak dava açılmıştır. Bu kararda, "2000 Malî yılı Bütçe Kanunu'nun bazı maddelerinin iptali ve yürürlüğün durdurulması ile ilgili Anayasa Mahkemesi'ne müracaat edileceğinden; Anamuhalefet Partisi olarak Anayasa Mahkemesi'ne başvurmak üzere Grup Başkanımız Sayın Mehmet Recai KUTAN'a yetki verilmesine" denilmektedir.

Anayasa'nın "iptal davası" başlıklı 150. maddesine koşut

olarak düzenlenen 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un 20. maddesinde, kanunların, kanun hükmünde

kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli

madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla

Anayasa Mahkemesi'nde doğrudan iptal davası açabilme hakkı ve yetkisinin

Cumhurbaşkanına, iktidar ve anamuhalefet partisi Meclis grupları ile Türkiye

Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere ait

olduğu, "İptal davasının açılmasında temsil" başlıklı 26. maddenin

birinci fıkrasında da, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye

Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün veya bunların belirli madde ve hükümlerinin

Anayasa'ya aykırılığı sebebiyle açılacak iptal davasının, 20. maddenin (2)

numaralı bendinde yazılı siyasî parti gruplarının genel kurullarının, üye

tamsayısının salt çoğunluğu ile alacakları karar üzerine, grup başkanları veya

vekilleri tarafından açılacağı belirtilmiştir.

Buna göre, Anamuhalefet Partisi adına dava, Parti Meclis Grubu Genel Kurulu'nun verdiği yetkiye dayanılarak grup başkanı veya vekili tarafından açılabilir. Davanın açılabilmesi için Parti Meclis Grubu kararında, iptali istenen Yasa, Kanun Hükmünde Kararname, TBMM İçtüzüğü'nün veya bunların belirli madde ve hükümlerinin açıkça gösterilmesi gerekir. Oysa, Anamuhalefet Partisi Meclis Grubu Genel Kurul kararında 2000 MalîYılı Bütçe Kanunu'nun hangi maddelerinin iptalinin istendiği açıkça belirtilmeden, "bazı maddeler" ifadesi kullanılarak belirsizliğe yol açılmıştır. Bu nedenle, söz konusu kararın usulüne uygun olarak alınmış bir grup kararı olarak kabulü olanaklı değildir.

İstemin başvuranın yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

KARŞIOY

YAZISI

Anamuhalefet (Fazilet) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanı tarafından, 28.12.1999 günlü, 4494 sayılı "2000 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davanın, yapılan ilk inceleme toplantısında, "Usulüne uygun olarak alınmış grup genel kurulu kararına dayanmayan başvurunun, başvuranın yetkisizliği nedeniyle reddine" oyçokluğuyla karar verilmiştir.

Anayasa'nın "İptal davası" başlıklı 150. maddesinde,

Anayasa Mahkemesi'nde kimlerin iptal davası açabileceği gösterilmiş, bu maddeye

uygun düzenleme getiren 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un 20., 22., 26. ve 27. maddelerinde de, iptal davası

açmaya yetkili olanlar, iptal davası açma süresi, davanın açılmasında kimlerin

temsilci oldukları ve uyulması gereken esaslar gösterilmiştir. Yasa'nın 20.

maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendi uyarınca, Anamuhalefet Partisi

olan Fazilet Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanı tarafındanişbu dava

açılmıştır. Aynı Yasa'nın iptal davasının açılmasında temsil başlıklı 26.

maddesinde, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün veya

bunların belirli madde veya hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı sebebiyle

açılacak iptal davasının, 20. maddenin (2) numaralı bendinde yazılı siyasî parti

grupları genel kurullarının üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alacakları

karar üzerine, grup başkanları veya vekilleri tarafından açılacağı hükme

bağlanmıştır.

Dava dosyasında mevcut belgelere göre, dava tarihinde Fazilet

Partisi'nin, Anamuhalefet Partisi olduğu; dava açan Parti Genel Başkanının, bu

Parti'nin TBMM Grup Başkanı olarak Parti'yi temsil ettiği; Parti'nin 104

milletvekili ile TBMM'de temsil edildiği; 22.2.2000 tarihinde yapılanParti Grup

Genel Kurulu'na 92 üyenin katıldığı ve bu toplantıda, "2000 Malî Yılı

Bütçe Kanunu'nun bazı maddelerinin iptali ve yürürlüğün durdurulması ile ilgili

Anayasa Mahkemesi'ne müracaat edileceğinden, Anamuhalefet Partisi olarak

Anayasa Mahkemesi'ne başvurmak üzere Grup Başkanımız Sayın Mehmet Recai KUTAN'a

yetki verilmesine, toplantıya katılan tüm milletvekillerimizin oybirliği ile

karar verildi" şeklinde karar alındığı ve bu karar üzerine süresinde işbu

davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

2949 sayılı Yasa'nın 20. maddesi uyarınca iptal davası açmaya

yetkili olan Anamuhalefet Partisi Meclis Grubu, bu yetkisini aynı Yasa'nın 26.

maddesi gereğince Parti Meclis Grubu Başkanı tarafından kullanmıştır. Parti

Meclis Grubu Genel Kurulu'nun Parti Grup Başkanınaverdiği yetki, 2000 Malî Yılı

Bütçe Kanunu'nun bazı maddelerinin iptali ve yürürlüğün durdurulması ile ilgili

Anayasa Mahkemesi'ne açılacak iptal davasına ilişkindir. Grup Başkanı da, Parti

Meclis Grubu Genel Kurulundan aldığı bu yetkiye dayanarak iptal davasını

açmıştır. Üzerinde durulması gereken husus, Meclis Grubuna ait olan bu

yetkinin, Meclis Grup Başkanına devredilmesi değil, onun tarafından

kullanılmasıdır. Parti Meclis Grubu Genel Kurulu, kendisine ait olan Anayasa

Mahkemesi'ne iptal davası açmasıhususunda Grup Başkanını görevlendirmiştir.

Bunu yaparken aldığı kararla, "2000 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun bazı

maddelerinin" iptali için Grup Başkanına yetki vermiştir. Hangi maddelerin

iptalinin isteneceği Grup Başkanına bırakılmıştır. Bu yetkinin verilmesinde,

iptali istenen Yasa maddelerinin tek tek belirlenmesinde zorunluluk

bulunmamaktadır. Burada, yetki devri değil, verilen yetkinin kullanılması söz

konusudur. Meclis Grubuna ait yetkinin devrinden söz edilemez.

Bir an için Parti Meclisi Genel Kurulu'nun verdiği yetkinin, Yasa'nın belirlediği kurallara uygun olmadığı düşünülse bile, bu noksanlığın 2949 sayılı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca ve belirli bir süre verilerek tamamlattırılması yoluna gitmek gerekirdi.

Parti Meclisi Genel Kurulu'nun Grup Başkanına verdiği yetkinin, "belirsiz yetki devri" biçiminde yorumlanarak başvurunun, yetkisizlikten reddine ilişkin çoğunluk kararı, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Meclis İçtüzüğü'nün Anayasal denetiminin yapılacağı genel kuralına da uygunlukarz etmemektedir. Asıl olan belirtilen kuralların Anayasal denetiminin yapılmasıdır. Değişik anlayış ve yorumlarla bu denetimin engellenmemesi gerekmektedir.

Açıkladığımız nedenlerle başvurunun, başvuranın yetkisizliği nedeniyle reddine ilişkin çoğunluk kararına katılmıyoruz.

Başkanvekili

Haşim KILIÇ

Üye

Samia AKBULUT

Üye

Yalçın ACARGÜN

Üye

Mustafa BUMİN

Üye

Sacit ADALI

Üye

Ali HÜNER

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mahir Can

ILICAK

Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Samia AKBULUT Üye Sacit ADALI Üye Ali HÜNER