AYM Norm Denetimi E.2000/22 K.2000/7

"Harçlar Kanunu"nun 2. maddesinin ikinci fıkrası ile 12. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Hukuk ve ticaret mahkemelerinde ..." ibaresinin Anayasa'nın 10. ve 141. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I-İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun katılmalarıyla 11.4.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dava dosyası ve ekleri, ilk inceleme raporu, iptali istenen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve

Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler bakmakta

oldukları davada uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname

kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü

aykırılık savının ciddî olduğu kanısınavarırlarsa o hükmün iptali için Anayasa

Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak bu kurallar uyarınca bir

mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için; elinde yöntemince açılmış

ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kurallarında o davada

uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları davanın değişik

evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada

olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

İtiraz yoluna başvurulmasına yol açan olayda, Bursa 5. Asliye Ceza

Mahkemesi'nde açılan kamu davasının ilk oturumunda "Duruşmadan haberi

olmasına rağmen gelmeyen sanıkların ... celse harcı ile cezalandırılmalarına"

dair verilen ara kararının, sanıklar vekilinin itirazınıinceleyen Bursa 2. Ağır

Ceza Mahkemesi'nce kaldırılması üzerine, Bursa 5. Asliye Ceza Mahkemesi; 492

sayılı Harçlar Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasında, mahkeme ayrımı

yapılmaksızın yargı harcı alınacağı hükme bağlanmasına rağmen, maddenin ikinci

fıkrasında "ceza mahkemelerinde şahsî hukuka ait hakların hüküm altına

alınması halinde de, celse harçları hariç olmak üzere (1) sayılı tarifeye göre

harç alınır" hükmü ile istisna getirildiğini, celse harcını tarif eden

"Hukuk ve ticaret mahkemelerinde" ibaresi ile başlayan Harçlar

Kanunu'nun 12. maddesinin, hukuk mahkemelerinde adaleti hızlandırıp, ceza

mahkemelerinde engelleyici düzenleme getirdiğini kabul etmenin mümkün olmadığı,

şahsî hakların hüküm altına alındığı hukuk mahkemelerinde süratin

engellenmesinin cezalandırılması karşısında, kamuyu ilgilendiren ceza

davalarında bu düzenlemenin tersinin düşünülmesinin hukuk mantığıyla

açıklanamayacağı gerekçeleriyle, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 2. maddesinin

ikinci fıkrası ile 12. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Hukuk ve

ticaret mahkemelerinde" ibaresinin, Anayasa'nın 10. ve 141. maddelerine

aykırı olduğunu ileri sürmektedir.

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun iptali istenilen kurallarının, itiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin bakmakta olduğu ceza davasında uygulanacak kural niteliğinde olup olmadığının saptanması gerekmektedir.

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasında, "Yargı işlemlerinden bu kanuna bağlı (1) sayılı tarifede yazılı olanları, yargı harçlarına tabidir." kuralı yer almaktadır. Bu kurala göre, (1) sayılı tarifede yazılı bulunmayan yargı işlemleri harç konusu dışında kalmaktadır.

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci fıkrasında, "Ceza mahkemelerinde şahsi hukuka ait hakların hüküm altına alınması halinde de, celse harçları hariç olmak üzere, (1) sayılı tarifeye göre harç alınır." 12. maddesinin birinci fıkrasında ise, "Hukuk ve ticaret mahkemelerinde celse harcı, muhakeme tarafların talep ve muvafakatleri üzerine talik edilmiş ise taraflardan ve evvelce yapılması mümkün olan bir işlemin yapılmamış olmasından dolayı talik edilmişse, talike sebebiyet veren taraftan alınır." denilmektedir.

Bu kurallara göre, ceza davaları harca tabi değildir. Ancak ceza mahkemelerinde maddî ve/veya manevî tazminata ilişkin olarak şahsi hak istemiyle davaya müdahil olunması ve şahsi hakkın da hüküm altına alınması halinde; bunlar hukuk mahkemelerinde görülen davalardan içerikleri itibarıyla farklı olmadıklarından, bu tür davalarda "celse harçları hariç" olmak üzere (1) sayılıtarifeye göre nispi harç alınır.

Celse harçları, hukuk ve ticaret davalarıyla, idarî davalarda taraflar veya vekilleri tarafından ertelenmelerine sebebiyet verilen celselerden alınan bir harçtır. Harçlar Kanunu'nun celse harçlarına ilişkin kurallarının ceza davalarında uygulanmasına olanak yoktur.

Açıklanan nedenlerle, Mahkemede bakılmakta olduğu davada, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci fıkrası ile 12. maddesinin birinci fıkrası uygulanacak kural olmadığından, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle başvurunun reddi gerekir.

Samia AKBULUT, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ ve Tülay TUĞCU bu gerekçeye katılmamışlardır.

YAKUPOĞLU

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mahir Can

ILICAK

Üye

Rüştü SÖNMEZ

DEĞİŞİKOY

GEREKÇESİ

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 2. maddesinin "ceza mahkemelerinde şahsi hukuka ait hakların hüküm altına alınması halinde de celse harçları hariç olmak üzere (1) sayılı tarifeye göre harç alınır" biçimindeki ikinci fıkrası ile 12. maddesinin hukuk ve ticaret mahkemelerinde celse harcının alınmasını düzenleyen ilk fıkrasındaki "hukuk ve ticaret mahkemelerinde" sözcüklerinin iptalini istemektedir.

Dava konusu olayda, Asliye Ceza Mahkemesi, 3.2.2000 günlü celsede,

duruşmadan haberdar olmalarına karşın gelmeyen sanıkları celse harcı ile

cezalandırıp ihzaren celplerine karar vermiştir. Sanıklar vekilinin bu karara

itirazını inceleyen Ağır Ceza Mahkemesi, itirazı kabul ederek Asliye Ceza

Mahkemesi'nin celse harcı alınmasına ilişkin kararını kaldırmıştır. Bu kararın

kaldırılmasından sonra davaya bakan mahkeme, itiraz konusu fıkra ve sözcüklerin

iptali için başvurmuştur. Ancak bu kurallar daha önce uygulanıp konuyla ilgili

karar verildiğinden mahkemenin celse harçlarına ilişkin kuralları başvuru

konusu yapabilmesi için sanıkların, haberdar edildikleri halde gelmedikleri

yeni bir durumun ortaya çıkması gerekmektedir.

Bu nedenle, itiraz konusu kuralların Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar verildiği tarihte uygulanma olanağı bulunmadığından, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle başvurunun reddi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne gerekçesi yönünden katılmıyoruz.

Üye

Ertuğrul ERSOY

Üye

Tülay TUĞCU

Üye

Samia AKBULUT

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mahir Can

ILICAK

Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Tülay TUĞCU