AYM Norm Denetimi E.2001/385 K.2002/40

Resmi Gazete tarih/sayı: 03.08.2002/24835

İPTAL DAVASINI AÇAN

Anamuhalefet (Doğru Yol) Partisi TBMM Grubu Adına Grup Başkanı Prof. Dr. Tansu ÇİLLER

İPTAL DAVASININ KONUSU

14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu ile Bağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 3. maddesiyle 20.12.2000 günlü, 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 33. maddesinin (a) fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna eklenen paragrafın, Anayasa'nın 163. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralı

14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001 Mali Yılı Bütçe Kanunu ile Bağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un iptali istenilen 3. maddesi şöyledir:

"MADDE 3.- 4611 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin (a) fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna aşağıdaki hüküm eklenmiştir.

Dış proje kredisi kullanımlarından kaynaklanan Katma Değer Vergilerinin karşılanmasında; dış kredi gerçekleştiği halde, KDV karşılığı iç kaynağın bulunamaması durumunda Yatırım Programı ile ilişkilendirmek suretiyle ilgili kuruluşların bütçelerinin mevcut ya da yeni açılacak tertiplerine söz konusu miktarlarda ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir"

B- Dayanılan Anayasa Kuralı

İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:

"MADDE 163.- Genel ve katma bütçelerle verilen ödenek, harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Harcanabilecek miktar sınırının Bakanlar Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm konulamaz. Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapmak yetkisi verilemez. Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişiklik tasarılarında ve carî ve ileriki yıl bütçelerine malî yük getirecek nitelikteki kanun tasarı ve tekliflerinde, belirtilen giderleri karşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi zorunludur."

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'ın katılmalarıyla 12.9.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanununun 33. maddesinin (a)

fıkrasında, yabancı ülke, banka ve kurumlarla veya uluslararası kuruluşlarla

yapılmış ve yapılacak anlaşmalara göre genel ve katma bütçeli kuruluşlara dış

proje kredisi olarak kullandırılan imkanların kayıt ve takibine ilişkin usul ve

esaslar gösterilmiş, bu fıkranın 4 numaralı bendinin sonuna eklenen dava konusu

kuralla da, dış proje kredisi kullanımlarından kaynaklanan Katma Değer

Vergilerinin karşılanmasında, dış kredi gerçekleştiği halde, Katma Değer

Vergisi karşılığı iç kaynağın bulunamaması durumunda Yatırım Programı ile

ilişkilendirmek suretiyle ilgili kuruluşların bütçelerinin mevcut ya da yeni

açılacak tertiplerine söz konusu KDV miktarı kadar ödenek eklemeye Maliye

Bakanı yetkili kılınmıştır.

Dava dilekçesinde, Yasa'nın 1. ve 2. maddelerinde eklenen ödenek miktarları açıkça belirlendiği halde, iptali istenilen kuralla Maliye Bakanı'na miktarı belli olmayan ödenek ekleme yetkisi tanınmasının Anayasa'nın 163. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Devletin ve diğer kamu kuruluşlarının bir yıllık gelir ve gider

tahminleri ile bunların uygulanması (gelirlerin toplanması-giderlerin

yapılması) konusunda Hükümete Bütçe Kanunlarıyla izin verilmektedir. Devlet

hizmetlerinin gerektirdiği harcamaların bütçedeki karşılıklarını ifade eden

ödeneklerin miktarı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onayından geçen bütçe

kanunlarında gösterilir. Öngörülen bu ödeneklerin bütçe yılındaki tüm

ihtiyaçları karşılayacak şekilde belirtilmesi gerekir. Ancak, söz konusu

ödenekler tahmine dayalı olduğundan bunun çeşitli nedenlerle yıl içinde

yetersiz kalması söz konusu olabilmektedir. Böyle durumlarda ortaya çıkacak

ödenek ihtiyacının 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu ile yılı bütçesi

kanunlarında yer alan usullere uygun olarak bütçenin kendi içinde

gerçekleştirilecek ödenek aktarması yoluyla karşılanmakta, bu şekilde ödeneğin

karşılanamaması durumunda ise çıkarılacak bir ek ödenek kanunuyla yapılması

gerekmektedir.

Anayasa'nın bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esaslarını

düzenleyen 163. maddesinde, genel ve katma bütçelerle verilen ödeneğin,

harcanabilecek miktarın sınırını göstereceği belirtilmiş, bu sınırın Bakanlar

Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm konulamayacağı ve

Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma

yetkisinin verilemeyeceği açıklanmış, yılı için tahsis edilen ödeneğin yetersiz

kalması durumunda ise gereken ek ödeneğin öngörülen giderleri karşılayacak

kaynağın gösterilmesi koşuluyla kanunla verilmesi esası benimsenmiştir.

Böylece, bütçenin uygulanması sırasında ortaya çıkan ek ödenek ihtiyacının

karşılanması konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden izin alınması

zorunluluğu getirilmiştir.

2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun iptali istenen kuralıyla Maliye Bakanı'na verilen yetki, bütçe içi ödenek aktarma yetkisi değildir. Ayrıca, eklenecek ödeneğin miktarı da dış kredi gerçekleşmelerine bağlı olarak her an değişebilecek Katma Değer Vergisi karşılığı olması nedeniyle belirsizdir. Bakanlar Kurulu'na bile verilmeyen ve kullanılması durumunda bütçelerle verilen ödenek sınırının aşılması sonucunu doğuracak Maliye Bakanı'na verilen bu yetkinin dayanağı olan kural Anayasa'nın 163. maddesine aykırıdır.

İptali gerekir.

KANTARCIOĞLU

Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Enis TUNGA