AYM Norm Denetimi E.2001/73 K.2004/12

Resmi Gazete tarih/sayı: 19.03.2004/25407

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Kara Kuvvetleri Komutanlığı 15 inci Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

21.6.1927 günlü, 1111 sayılı "Askerlik Kanunu"nun 2.11.1999 günlü, 4459 sayılı Yasa ile eklenen geçici 37. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu'nun 63/1-A maddesinde yer alan bakaya suçundan açılan kamu davasında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı

1111 sayılı Askerlik Kanunu'na, 4459 sayılı Yasa ile eklenen, iptali istenilen kuralı da içeren geçici 37. madde şöyledir:

"GEÇİCİ MADDE 37.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte her

ne sebeple olursa olsun henüz fiili askerlik hizmetine başlamamış, 1 Ocak 1973

tarihinden önce doğan ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askerî Memurlar

Kanunu ile 1111 sayılı Askerlik Kanununa tabi yükümlüler, istekleri halinde, bu

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde askerlik şubelerine

başvurmaları, 15 000 Alman Markı veya ödeme tarihindeki karşılığı konvertibl

yabancı ülke parasını ya da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru

üzerinden hesaplanacak Türk Lirası parayı ödemeleri ve Genelkurmay

Başkanlığınca belirlenecek birlik ve kurumlarda temel askerlik eğitimlerini

yapmaları şartıyla askerlik hizmetlerini yerine getirmiş sayılırlar.

Bu madde kapsamında bulunan ve 31 Aralık 1999 tarihinde kırk yaşını tamamlamış olanlardan istekliler, 20 000 Alman Markı veya karşılığı birinci fıkrada belirtilen yabancı ülke ya da Türk Lirası parayı ödemeleri halinde temel askerlik eğitimine tabi tutulmazlar.

Bu uygulama kapsamında yatırılacak paralar Maliye Bakanlığı Merkez

Saymanlık Müdürlüğü adına T.C. Ziraat Bankasında açılacak özel hesaba

yatırılır. Bu hesapta toplanan miktarları genel bütçeye özel gelir ve karşılığı

da ilgili kurum bütçelerine aktarılmak üzere Maliye Bakanlığı bütçesinde açılacak

özel bir tertibe ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödeneklerden

yılı içinde kullanılamayan miktarlar, ertesi yıl bütçesine devren gelir ve

ödenek kaydedilir. Bu tertipte oluşan ödenek Maliye Bakanı tarafından

belirlenecek usul ve esaslar dahilinde, 17 Ağustos 1999 tarihinde vuku bulan

deprem dolayısıyla genel hayata etkili afete maruz kalan bölgede yer alan

illerdeki hasar ve zararların giderilmesi için gereken her türlü harcamanın

finansmanında kullanılır.

Bedelin ödenme usul ve esasları ile uygulamaya ilişkin diğer hususlar, Bakanlar Kurulu kararı ile düzenlenir.

Bu madde hükümlerinden yararlanan yükümlüler hakkında adlî takibat yapılmaz."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın katılımlarıyla 13.2.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, yasakoyucunun Anayasa'nın 72. maddesi uyarınca

takdir yetkisini kullanarak bedelli askerlikle ilgili düzenleme yaptığı,

bedelli askerlikten yararlanmanın koşullarından birinin maddede öngörülen ve

birçok kişinin ödeme gücünü aşan bedelin ödenmesi olduğu, suçluların bedel

ödeyerek soruşturma ve cezadan kurtulmalarının hukuk devleti ilkesiyle

bağdaşmadığı, aynı suçtan yargılanan kişilerin hukuksal durumlarına

bakılmaksızın ekonomik durumları ölçü alınarak servetlerine göre

affedilmelerinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, bedelli askerlik

uygulamasından yararlanan sanıkların beraat etme yolu kapatıldığından hak arama

hürriyetinin engellendiği, bu nedenlerle, bedelli askerlik hükümlerinden

yararlanan yükümlüler hakkında adlî takibat yapılmayacağına ilişkin kuralın,

Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

1111 sayılı Askerlik Kanunu'na 4459 sayılı Yasa ile eklenen geçici 37. maddenin itiraz konusu son fıkrasında, bedelli askerlik hükümlerinden yararlanan yükümlüler hakkında adli takibat yapılamayacağı öngörülmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Bu bağlamda, hukuk devletinde yasakoyucu, yasaların yalnız Anayasa'ya değil, evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür.

Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,

cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle

ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye

veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün

işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek

zorundadırlar." denilmektedir. Bu mutlak yasak, birbirinin aynı durumunda

olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların

yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme,

eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak ve eylemli

eşitlik değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal

durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş

olmaz. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar

arasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Durum ve

hukuki statüdeki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik

kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılabilir.

İtiraz konusu kuralda, vatan hizmetini bedelli askerlikten yararlanmak suretiyle yerine getirmiş sayılan yükümlüler ile yasalarda gösterilen diğer şekillerde yerine getirenler arasında adlî takibat bakımından farklı bir uygulama getirilmekte ise de bu farklılık aynı hukuksal konumda bulunmamalarından kaynaklandığından eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. Öte yandan, bedelli askerlik olanağından yararlanmak istemeyenlerin hak arama özgürlükleri engellenmediğinden hak arama özgürlüğünün ihlâlinden söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

KANTARCIOĞLU

Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM