AYM Norm Denetimi E.2003/1 K.2006/98

sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun'a 20.6.2001 günlü, 4684 sayılı Yasa ile eklenen geçici 2. maddenin dördüncü fıkrasının ikinci tümcesinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Kıdem tazminatının, emsal personel için hesaplanan emekli ikramiyesi tutarında tahakkuk ettirilerek ödenmesi işlemine karşı, sınırlama yapılmaksızın faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

1. İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 4684 sayılı Yasa ile eklenen ve itiraz konusu kuralı da içeren geçici 2. maddesi şöyledir:

“GEÇİCİ MADDE 2 – Geçici 1 inci maddenin (2) numaralı fıkrasında belirtilen süreler içinde emeklilik hakkını kullanmayanlara, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren iki ay içinde emeklilik başvurusunda bulunmaları halinde, emekli ikramiyeleri %25 fazlasıyla ödenir.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesine göre kurulmuş T.Emlak Bankası A.Ş. Mensupları Emekli ve Yardım Sandığı Vakfına tabi personel için de geçici 1 inci maddenin (2) numaralı fıkrası ve bu madde hükümleri uygulanır. Ancak, söz konusu personel için geçici 1 inci maddede öngörülen süreler bu maddenin yayımı tarihinden itibaren başlar.

Bu madde kapsamında emekli olan personel, emekli oldukları tarihten itibaren üç yıl içinde bu bankalarda yeniden istihdam edilemez.

T.Emlak Bankası A.Ş. Mensupları Emekli ve Yardım Sandığı Vakfı

üyesi personele, emekli olduklarında, bu Sandığa tabi olarak çalıştıkları ve

“emekli ikramiyesi” veya “kıdem tazminatı” veya “iş sonu tazminatı”

alamadıkları yıllar için, Bankadaki emsali T.C. Emekli Sandığına tabi personele

her bir hizmet yılı için ödenmesi gereken “emekli ikramiyesi” tutarı kadar

kıdem tazminatı Türkiye Emlak Bankası A.Ş. tarafından ödenir. Bu

maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce emekli olan, söz konusu Vakıf üyesi

personel için de, her hizmet yılı için kendi hizmet dönemlerinde geçerli olan

emekli ikramiyesi tutarları dikkate alınarak kıdem tazminatı hesaplamak üzere

ve geçmişe yönelik herhangi bir gecikme zammı, faiz veya fer'i diğer bir hak

ödenmemek kaydıyla bu fıkra hükmü uygulanır.

Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası A.Ş. ve

Türkiye Emlak Bankası A.Ş.'nde 5434 sayılı Kanuna tabi olarak çalışmakta olan

personelden, emeklilik hakkını elde etmeden, bu Kanundan faydalanmak amacıyla

31/12/2001 tarihine kadar bu görevlerinden istifaen ayrılanlara, 5434 sayılı

Kanun hükümlerine göre hesaplanacak emeklilik ikramiyesi miktarını aşmamak ve

emekli olma şartı aranmamak üzere hesaplanacak miktar, ilgili bankalarca

ikramiye olarak ödenir. Bunlardan, bilahare T.C. Emekli Sandığından emekli

aylığı bağlanmasına hak kazananlara, Sandıkça ödenecek emeklilik ikramiyesinin

hesabında, ikramiye ödenen bu süreler dikkate alınmaz. T.Emlak Bankası A.Ş.

Mensupları Emekli ve Yardım Sandığı Vakfına tabi olarak çalışan personelden, aynı

sürede istifa ederek ayrılanlara da, Vakfa tabi süreler için, emekli olma şartı

aranmaksızın yukarıdaki fıkra hükümlerine göre hesaplanacak kıdem tazminatı

ilgili bankaca ödenir.”

B-Dayanılan Anayasa Kuralı

Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in katılmalarıyla 14.1.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, itiraz konusu Kural'ın yürürlük tarihinden önce emekliye ayrılan Türkiye Emlak Bankası A.Ş. Mensupları Emekli ve Yardım Sandığı Vakfı üyesi personele ödenecek kıdem tazminatının, emekli oldukları tarihte geçerli olan emekli ikramiyesi tutarları dikkate alınarak hesaplanmasına ilişkin düzenlemenin, maddenin yürürlük tarihinden sonra emekliye ayrılanlar ile önceden emekli olanlar bakımından eşitlik ilkesine aykırılık oluşturacağı nedeniyle itiraz konusu Kural'ın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen yasa önünde eşitlik ilkesi,

hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,

hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan

kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım

yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda

bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında

eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden

aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,

kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları

gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı

kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.

Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim

Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi'nin çağdaş bankacılığın ve

uluslararası rekabetin gereklerine göre çalışmasını ve özelleştirmeye

hazırlanmasını sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmasını amaçlayan 4603

sayılı Yasa'ya 4684 sayılı Yasa'yla eklenen geçici 2. madde ile söz konusu

bankaların personel sayısının azaltılması için teşvikli emeklilik uygulaması

getirilmiştir. İtiraz konusu kuralın yer aldığı geçici 2. maddede, 4603 sayılı

Yasa'da yer verilmeyen ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 20. maddesine

göre kurulmuş bulunan Türkiye Emlak Bankası A.Ş. Mensupları Emekli ve Yardım

Sandığı Vakfı üyesi personele de yer verilmiş ve bunlar hakkında da teşvikli

ikramiye sisteminin uygulanacağı belirtilmiştir. Bu personele, Sandığa tabi

olarak çalıştıkları ve “emekli ikramiyesi”, “kıdem tazminatı” veya “iş sonu

tazminatı” alamadıkları yıllar için, Bankadaki emsali T.C. Emekli Sandığına

tabi personele her bir hizmet yılı için ödenmesi gereken “emekli ikramiyesi”

tutarı kadar kıdem tazminatının ödenmesi öngörülmüştür. Aynı hüküm, itiraz

konusu Kural'la geçici 2. maddenin yürürlüğe girdiği 3.7.2001 tarihinden önce

emekli olan Vakıf üyesi personel için de uygulanacaktır.

İtiraz konusu Kural'ın gerekçesinde, 4603 sayılı Yasa'nın “yürürlüğe

girdiği tarihte görevde bulunan Banka personelinden 5434 sayılı Türkiye

Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emeklilik hakkını kazanmış

olanlara tanınan söz konusu hak T. Emlak Bankası A.Ş. Mensupları Emekli ve

Yardım Sandığı Vakfı üyesi olan personelini kapsamamaktadır. Bu husus da

eşitlik ilkesine aykırı sonuç doğurmaktadır. Diğer taraftan, işçi statüsünden

sözleşmeli statüye geçirilen Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi personeline sözleşmeli

dönem için 5.1.1988 tarihli ve 308 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile ihdas

edilen iş sonu tazminatı 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde

Kararnamenin geçici 8. maddesi ile kaldırılmış olduğundan sözleşmeli dönem ve

657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi dönem için ne şekilde bir emekli

ikramiyesi ödeneceği belirlenmemiş olup kanuni bir boşluk doğmuştur. Bu nedenle

T. Emlak Bankası A.Ş. Mensupları Emekli ve Yardım Sandığı Vakfı üyesi

personelden sözleşmeli veya 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memur

statüsünde olanlara emekli olduklarında emeğinin karşılığı olan kıdem tazminatı

veya emekli ikramiyesi ödenememiştir. Bu durum aynı Bankada çalışan personel

arasında haksız bir uygulamaya neden olmuştur” denilerek eşitsizliğin

giderilmesi için düzenleme yapıldığı anlaşılmaktadır.

İtiraz konusu Kural'ın yürürlük tarihinden önce emekliye ayrılan ve tazminat alamayan Vakıf üyesi personel ile bu tarihten sonra emekliye ayrılan Vakıf üyesi personel aynı hukuksal durumda bulunmadıklarından, bunlar arasında eşitlik karşılaştırması yapılamaz. Kural'ın yürürlük tarihinden önce emekli olanlar arasında ise bir ayırım yapılmamış, her hizmet yılı için kendi hizmet dönemlerinde geçerli olan emekli ikramiyesi tutarları dikkate alınarak kıdem tazminatı hesaplanmak suretiyle, kendi dönemleri içinde Yasa'nın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmaları sağlanmıştır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu Kural Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

TUĞCU

Başkanvekili

Haşim KILIÇ

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Mustafa

YILDIRIM

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

Üye Osman · Alifeyyaz PAKSÜT