AYM Norm Denetimi E.2005/127 K.2007/42

3- Tekirdağ Sulh Ceza Mahkemesi Esas No. 2006/15

4- Pozantı Asliye Ceza Mahkemesi Esas No: 2006/16

5- İzmir 6. Ağır Ceza Mahkemesi Esas No: 2006/25

6- İzmir 4. Ağır Ceza Mahkemesi Esas No: 2006/135

İTİRAZLARIN KONUSU

23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 8. maddesinin (2) numaralı fıkrasının, Anayasa'nın 2., 6., 9., 11., 12., 36., 37., 38., 39., 40., 138. ve 154. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ile 2005/127-2006/16 esas sayılı dosyalarda yürürlüğün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Temyiz edilerek Yargıtay'a intikal eden ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca henüz tebliğname düzenlenmemiş olan hüküm dosyalarının, 5320 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca Mahkemelerine gönderilmesi üzerine duruşma açılmasına karar veren Mahkemeler, itiraz konusu kuralın, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuşlardır.

II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI

23.3.2005 günlü,5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 8. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce ilk derece mahkemelerince karar verilmiş olup, temyiz edilmekle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş bulunun dava dosyalarından, lehe kanun hükümlerinin uygulanması yönünde mahkemesince değerlendirme yapılması gerektiği açıkça anlaşılanlar, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca doğrudan ilgili mahkemesine iade edilebilir. Bu halde, mahkemesince duruşma yapılarak karar verilir.”

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, değişik tarihlerde yapılan ilk inceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.

IV- BİRLEŞTİRME KARARI

Antalya I. Asliye Ceza Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin Esas:2005/109; Tekirdağ Sulh Ceza Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin Esas: 2006/15; Pozantı Asliye Ceza Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin 2006/16; İzmir 6.Ağır Ceza Mahkemesi'nin başvurusuna ilişkin 2006/25; İzmir 4. Ağır Ceza Mahkemesi'nin başvurusun ilişkin 2006/135 sayılı davaların, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle Esas:2005/127 sayılı dava ile birleştirilmesine, birleştirilen davaların esaslarının kapatılmasına, esas incelemenin 2005/127 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 5.4.2007 tarihinde oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

Anayasa Mahkemesi'nin, 2005/127 ve 2006/16 esaslarına kayıtlı Mengen ve Pozantı Asliye Ceza Mahkemeleri'nin, 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 8. maddesinin (2) numaralı fıkrasının yürürlüğünün durdurulması istemlerinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 10.11.2005 ve 15.2.2006 günlerinde, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

İtiraz Başvurularında, Anayasa'ya göre yargı yetkisinin, Türk

Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağı, Cumhuriyet Başsavcılıklarına

mahkeme olma görev ve sıfatının verilmediği, ceza yargısı hukukunun hiçbir

kurum, kural ve kavramıyla bağdaşmayan düzenlemeyle Yargıtay Cumhuriyet

Başsavcılığına verilen dosyaların mahkemelerine iadesine dair kararın bozma

kararı niteliğinde olduğu, temyiz aşamasında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı

görevinin, tebliğname düzenleyerek dosyayı ilgili dairesine göndermek olduğu,

hakimlerin görevlerinde bağımsız olup, kanuna, hukuka uygun olarak ve vicdani

kanaatlerine göre hüküm verecekleri, hiçbir organ, makam, mercii veya kişinin

yargı yetkisinin kullanılmasında emir ve talimat veremeyeceği, temyiz yargı

yetkisini kullanma görevinin mahkeme ile birlikte Yargıtay C. Başsavcılığına

veren bu yasa normunun davaların en az giderle ve süratle sonuçlandırılmasına

engel olduğu, yeniden duruşma yapılmak suretiyle tarafların kanuni hakim

güvencesinden yoksun kılındığı, suç ve cezalara ilişkin esaslar ile temel hak

ve hürriyetlerin zedelenmesi nedeniyle, Anayasa'nın 2., 6., 9., 11., 36., 37.,

38., 39., 40., 138. ve 154. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

5320 sayılı Yasa'nın 8. maddesinde, mahkemelerce verilen ve temyiz

edilip Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca henüz “tebliğname” düzenlenmemiş

dosyaların, lehe kanun uygulanması yönünden mahkemesince değerlendirilme

yapılması açıkça anlaşılanların, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca ilgili

mahkemesine iade edilebileceği, bu şekilde iade edilen dosyalarla ilgili kararların,

duruşma yapılarak verilebileceği hüküm altına alınmıştır. Bu durumda ilgili

mahkeme, herhangi bir bozma kararı olmadığı halde, karar vererek elini çekmiş

olduğu dosyayı yeniden esasına kaydedip duruşma açarak ve hükme esas teşkil

eden suçla ilgili önceki ve sonraki yasalarda yer alan ilgili tüm hükümleri

karşılaştırarak sanık lehine olan yasa hükmünü belirleyecek ve yeniden hüküm

verecektir.

Anayasa'nın 6. maddesinde, hiç kimsenin veya organın kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisini kullanamayacağı; 9. maddesinde, yargı yetkisinin Türk milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağı; 154. maddesinin birinci fıkrasında da, mahkemelerce verilen kararların son inceleme yerinin Yargıtay olduğu hükme bağlanmıştır.

İtiraz konusu kural, ilk derece mahkemelerince verilip temyiz edilen hükümlerde başlamış olan temyiz sürecini sonlandırarak, Ceza Yargılaması Yasası sistemine uygun olmayan biçimde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığını, ilk hükmün ortadan kalkmasına ve yeni bir hüküm kurulmasına neden olan karar mercii konumuna getirmektedir.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 6., 9. ve 154. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

İptal edilen kuralın Anayasa'nın 2., 11., 12., 36., 37., 38., 39., 40. ve 138. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.

Belirtilen görüşlere, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT katılmamışlardır.

TUĞCU

Başkanvekili

Haşim

KILIÇ

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

KARŞIOY

GEREKÇESİ

1- 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Kanun'un 8. maddesinin (2)

numaralı fıkrası ile öngörülen düzenlemenin bir usûl düzenlemesi olduğunda

kuşku bulunmamaktadır. Sözkonusu düzenleme ile öngörülen amaç, Türk Ceza Kanunu

ile Ceza Muhakemesi Kanunlarının yürürlüğe girmesi sonrasında, lehe kanun

hükümlerinin uygulanması sırasında, yargılamada kaçınılmaz biçimde ortaya

çıkacak gecikmelerin asgari düzeye çekilmesi, bu nedenle usul ekonomisi

yönünden yargılamayı hızlandırıcı bir yöntem getirilmesi düşüncesinden ibarettir.

Anılan düzenleme ile evvelce hüküm kurulmuş dava dosyalarının temyiz incelemesi

yapılmadan önce Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca doğrudan mahkemesine iade

edilebilmesi imkânı getirilerek, gereksiz yere zaman kaybına yol açacak bir

uygulamanın önüne geçilmek istenmiştir. Esasen, anılan yasal düzenleme

yapılmasaydı, temyiz edilen ve henüz hakkında tebliğname düzenlenmemiş olan

dosyalar önce Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca incelenerek tebliğname

düzenlenecek, daha sonra ilgili Yargıtay Ceza Dairesi'nde yapılacak inceleme

sonrasında “lehe kanun değerlendirmesi” yapılması için bozulacak ve hükmü veren

mahkeme de bozma kararı sonrasında gerekirse duruşma açıp, değerlendirme

yaparak hüküm verecekti. Bu olağan prosedür ise, yargının ağır iş yükü nedeniyle

uzun bir süreçte gerçekleşecekti.

İtiraz konusu kuralla, evvelce hükmü veren mahkemelerin sahip olduğu lehe kanun değerlendirmesi yapma” yetkisine hiçbir biçimde halel gelmemiş; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı da Yargıtay Dairelerinin yerine geçmemiş; Başsavcılığa, yalnızca “lehe kanun hükümlerinin uygulaması yönünde mahkemesince değerlendirme yapılması gerektiği açıkça anlaşılan” dava dosyaları yönünden prosedür ve süreci kısaltıcı bir inceleme ve aracılık yapma yetkisi tanınmıştır. Diğer bir deyişle, dava konusu kuralla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na tanınan yetkinin bir “yargı yetkisi” olduğunu söyleyebilmek mümkün değildir.

2- Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrası“Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir.”Hükmünü taşımakta; 36. maddesinin birinci fıkrasında da, herkesin“adil yargılanma hakkına”sahip olduğunu belirtmektedir.

İtiraz konusu kural, gerçekte Anayasa'ya aykırılığı bir yana,

belirtilen bu iki Anayasal hükmün somutlaştırılmasından ibarettir. Esasen usul

kanunlarındaki birçok düzenleme de bu amaca hizmet etmektedir. Örneğin, temyizi

mümkün olan-olmayan kararlar ayırımının yapılması, bu konuda getirilecek

ölçütlerin doğan toplumsal ihtiyaçlar ile kamu yararına uygun biçimde değiştirebilmesi,

hep bu Anayasal ilkelerin somut yansımaları niteliğindedir. Yasakoyucu, dava

konusu kuralla yargının işleyişine ve hükme müdahale etmemiş; bilakis, usûl

ekonomisi, adil yargılanma hakkı ve adaletin hızlandırılması gibi tamamen

Anayasal ilke ve ölçütlerin gereğini yerine getirmeye ve bunları

somutlaştırmaya yönelik bir düzenleme getirmiştir. Bu bakımdan, kuralın bu yönü

itibariyle de Anayasa'ya aykırılığından söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle, itirazlara konu kuralın Anayasa'nın 9. ve 154. maddelerine aykırı bir yönü olmadığından, iptal isteminin reddi gerektiği kanaatine vardığımızdan; aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Başkanvekili

Haşim

KILIÇ

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh

KALELİ

Üye Osman · Alifeyyaz PAKSÜT