AYM Norm Denetimi E.2005/44 K.2007/31

üyeleri Ali TOPUZ, Haluk KOÇ ve 112 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU

2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü, 491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen;

1- Ek madde 9'un (b) bendinin,

2- Ek madde 10'un;

a- Birinci fıkrasının ilk tümcesinin

b- Üçüncü fıkrasının

c- Dördüncü fıkrasının (b) bendinin,

3- Ek madde 11'in;

a- Birinci fıkrasının,

b- Beşinci fıkrasının,

c- Altıncı fıkrasının, “…ile özel öğretim kurumlarının, Milli Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları Mevzuat hükümlerine göre denetimine…” bölümünün,

Anayasa'nın 2., 6.,7., 8.,10.,11.,130., 131.,132. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralları

2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Yasa'nın iptali istenilen kural ve bölümlerini içeren maddeleri şöyledir:

91Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 91(Akip)alınmıştır.

1- Ek Madde 9

Gemiadamlarının eğitimi;

a) Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaöğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumları,

b) Kuruluş amaçları gemiadamlarına eğitim vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Millî Eğitim Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim kurumları,

Tarafından verilir.92Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 92(Akip)alınmıştır.

93Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 93(Akip)alınmıştır.

2- Ek Madde 10

Gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usûl ve esaslar, Millî Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir. Gemiadamları sınavları, Gemiadamları Sınavları Merkezi tarafından yapılır. Sınava gireceklerden alınacak ücret, Denizcilik Müsteşarlığı ve Maliye Bakanlığınca belirlenir. Her yıl belirlenecek bu ücret bütçeye gelir yazılmak üzere Denizcilik Müsteşarlığının saymanlık hizmetini yapan saymanlık hesabına yatırılır.

Gemiadamları Sınavları Merkezi tarafından yapılacak harcamalar bu amaçla bütçeye konulan ödenekten karşılanır.

Gemiadamları Sınavları Merkezinin oluşturulması, görevleri ve merkezle ilgili her türlü faaliyet, sınavda görev alacak kişiler ile alınacak ücretler ve diğer malî konulara ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.

Eğitim ve öğretim programları ile staj süreleri, Denizcilik Müsteşarlığının belirlediği asgarî programlar ve staj sürelerini karşılamak ve belgelendirmek kaydıyla;

a) Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarında kendi mevzuatlarına,

b) Özel öğretim kurumları tarafından her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik verilen eğitimler, Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca onaylanan öğretim programına,

Göre gerçekleştirilir.94Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 94

95Açıklamalı Kanun-İçtihat Programından 95(Akip)alınmıştır.

3- Ek Madde 11

Gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerinin plânlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulmuştur.

Kurul; bir başkan ve altı üyeden oluşur. Kurul başkan ve üyeleri; Millî Eğitim Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı ve deniz ticaret odaları ile denizcilik eğitimi veren kamu ve özel öğretim kurumlarının hukuk veya denizcilik alanlarında tecrübeli, en az lisans düzeyinde eğitim almış mensuplarından Denizcilik Müsteşarı tarafından önerilen adaylar arasından Denizcilik Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan tarafından seçilir.

Kurul tarafından denetlenecek özel kuruluşlar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca, denetim için denetimin niteliğine göre belirlenecek ücret bütçeye gelir yazılmak üzere Denizcilik Müsteşarlığının saymanlık hizmetini yapan saymanlık hesabına yatırılır. Kurul tarafından yapılacak harcamalar ile kurul üyeleri ve denetçilerin ücretleri bu amaçla bütçeye konulan ödenekten karşılanır.

Başkan ve kurul üyelerine, ayda dörtten fazla olmamak üzere her toplantı günü için (3000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar üzerinden toplantı ücreti ödenir.

Kurul başkan ve üyelerinin seçimi, görev süreleri ve görevlerinin sona ermesi, denetleme görevini yerine getireceklerin seçimi, görev ve yetkileri, denetlemenin esas ve usûlleri, denetleme ücretleri ve diğer giderler, malî hususlarda Maliye Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Denizcilik Müsteşarlığınca hazırlanarak yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirlenir.

Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarının tâbi oldukları mevzuata göre denetimi ile özel öğretim kurumlarının, Millî Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine ilişkin hükümler saklıdır.

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Anayasa'nın 2.,6.,7., 8.,10., 11.,130.,131.,132. ve 138. maddelerine dayanılmıştır.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ,, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Fettah OTO ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılmalarıyla 18.5.2005 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine, yürürlüğü durdurma talebinin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

1- Ek Madde 9' un (b) Bendinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Anayasanın, yükseköğretim kurumlarının

hangileri olduğunun, bu kurumların kuruluş ve yöntemlerine ilişkin esasların

130. ve 132. maddelerinde gösterildiği, iptali istenilen kuralda yüksek öğretim

düzeyi ayrık tutulmadığı için, yüksek öğretim düzeyindeki gemi adamları

eğitiminin de özel ve tüzel kişilerce açılacak özel öğretim kurumları

tarafından verilebilmesine olanak tanındığı; yargı kararı ile özel kurs yoluyla

lisans düzeyinde eğitim verilemeyeceği hüküm altına alınmış olduğu halde yeniden

düzenleme yapılmasının verilmiş bir yargı kararını yasama erki kullanarak

değiştirmek anlamını taşıdığı; Yüksek Öğretim Kurumu Kapsamında kurulan ve

eğitim veren bir yüksekokul veya üniversiteden mezun olanlarla, idareden izin

almak suretiyle açılan bir özel kurstan veya öğretim kurumundan mezun olanların

yeterlik ve ehliyet bakımından aynı konuma yerleştirilmiş olacakları; ülkemizde

örgün öğretim kurumlarının her yıl 800 ün üzerinde mezun verdiği, özel öğretim

kurumlarınca da eğitim verilmesine yönelik bu düzenlemenin ülke ihtiyaçlarına

aykırı olduğu, istihdam ve eşgüdüm sorunlarına yol açacağı, söz konusu

düzenlemenin bir kamu yararını karşılamak amacından ziyade mahkeme kararlarını

etkisizleştirmek amacına yönelik olduğu; hukuk devletinde tüm devlet erkinin

nihai amacının kamu yararı olduğu belirtilerek söz konusu düzenlemenin

Anayasa'nın 2.,10, 11.,130.,132. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

Gemiadamlarının eğitimi, Ek madde 9'un (a) bendinde, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve yaygın öğretim kurumları, Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumları; maddenin (b) bendinde de “kuruluş amaçları gemiadamlarına eğitim vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Milli Eğitim Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim kurumları” aracılığı ile yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.

Anayasa'nın 130. maddesinde öngörülen ilkelerle, üniversite kurulurken yasa koyucuya kesin buyruklar verilmesine karşın, her türlü eğitim ve öğretiminin, üniversite ve yükseköğretim kurumları tarafından verileceğine ilişkin herhangi bir Anayasa hükmü bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 138.maddesinin son fıkrasında “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez”; madde gerekçesinde de “mahkeme kararlarına uyulmak zorunludur” denilmektedir.

Yasa koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapmak yetkisine sahip olup, düzenlemenin kamu yararına, başka bir anlatımla ülke koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi ve takdiri de yasa koyucuyu aittir.

Hukuk devletinde yasaların kamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Yasa koyucunun bir ihtiyaç olarak gördüğü gemiadamlarının yetiştirilmesi ve eğitimi için Milli Eğitim Bakanlığı'nın izniyle gerçek ve tüzel kişiler tarafından özel öğretim kurumları açılması için yapılan bu düzenlemenin kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır.

Öte yandan Anayasa'nın 138.maddesinde öngörülen mahkeme kararlarının bağlayıcılığı ilkesi, yasa koyucunun Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine uygun olması koşuluyla genel düzenleme yetkisini ortadan kaldırmaz.

Ek madde 9'un (b) fıkrasında yer alan “özel öğretim kurumları” Anayasa'nın 130. ve 131. maddelerinde yer alan ve 1547 sayılı Yasa ile düzenlenen yükseköğretimden farklı eğitim veren kurumlardır. Gemiadamları yetiştiren, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumları kendi mevzuatına göre eğitim vermeye devam edeceklerinden iptali istenilen düzenleme Anayasa'nın 130. ve 132. maddesinde yer alan “yüksek öğretim faaliyeti” ile ilgili değildir.

Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., ve 138. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kural'ın Anayasa'nın 10.,11.,130 ve 132.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ile Şevket APALAK bu görüşlere katılmamışlardır.

2- Ek Madde 10'un İncelenmesi

a- Birinci Fıkranın İlk Tümcesi

Dava dilekçesinde, gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmeleri hususlarına ilişkin esas ve ilkeleri gösteren asli bir düzenleme yapılmadığı, yürütmenin Anayasada gösterilen ayrık haller dışında asli düzenleme yetkisinin olmadığı, bu yetkinin Anayasa'nın 7. maddesine göre yasama organına ait olduğu ve devredilemeyeceği; yüksek öğretime girişin ve devamın kanunla düzenleneceği, yükseköğretim kurumlarının öğretim ve eğitiminin planlanması, düzenlenmesi, yönlendirilmesi gibi hususların Yüksek Öğretim Kurulunun yetkilerinden olduğu, iptali istenilen hükümle bu hususların idareye bırakılmasının Anayasa'nın 2.,6.,7.,8.,11., 130. ve 131. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Gemiadamlarının eğitimine ilişkin Ek madde 10'un birinci fıkrasının ilk tümcesinde, gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esasların, Denizcilik Müsteşarlığının hazırlayacağı yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

5310 sayılı Yasanın genel gerekçesinde de belirtildiği gibi gemiadamlarının eğitiminin, esas itibarıyla üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarının kendi mevzuatına göre gerçekleştirileceği, iptali istenilen maddede sözü edilen eğitimin, Ek madde 9'un (b) bendinde yer alan özel öğretim kurumları ile ilgili olduğu açıktır.

Öte yandan, Gemiadamlarının eğitim, staj ve sınav aşamalarını başarıyla geçmelerinden sonra hak ettikleri yeterlik seviyesinde belgelendirilmeleri gerekmektedir. Yasa'nın Ek madde 10'un birinci fıkrasının 2. tümcesi hükmüne göre sınavlar, Gemiadamları Sınavları Merkezi (GASM) tarafından yapılacak, Gemiadamları Yönetmeliğinin 48.,49. ve 51. maddelerine göre de sınavlarda başarılı olanlara, GASM tarafından “GASM sınav başarı belgesi” düzenlenerek, GASM kütük defterine kayıt edilecek ve “Gemiadamı Yeterlik Belgesi” ile “Gemiadamı Cüzdanı” verilecektir.

İptali istenilen kuralda sözü edilen “sınav” ibaresinden GASM tarafından yapılan sınavı, “belgelendirilmeleri” ibaresinden de sınav sonunda hak edenlere, idare tarafından düzenlenen belgelerin verilmesinin anlaşılması gerekmektedir.

Dava konusu düzenleme ile özel öğretim kurumlarınca verilecek eğitim standartları ile gemiadamı olabilmek için Gemiadamları Sınavları Merkezi tarafından yapılan sınavlar ve bu sınavlar sonunda verilecek belgelerle ilgili düzenlemeler yönetmelik hükümlerine bırakılmıştır.

Türkiye'nin de taraf olduğu Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşme (STCW )'nin 1. maddesinde, tarafların Sözleşme ile onun tamamlayıcı bir parçası olan ekinin hükümlerini uygulamak zorunda oldukları, Sözleşmeye yapılan her yollamanın aynı zamanda ekine yapılmış sayılacağı, tarafların denizde can ve mal güvenliği ile deniz çevresinin korunması bakımından, gemiadamlarının görevlerine uygun nitelikte olmalarını temin için sözleşmenin tüm olarak uygulanmasını sağlamak üzere bütün kanun, kararname, emir ve yönetmelikleri çıkarmak ve gereken tüm önlemleri almak ile yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır.

5310 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde, Sözleşmede, “ eğitimlerin kurslar yoluyla da verilmesi öngörüldüğü için…” denilmekte ise de, Sözleşme Hükümlerinde gemiadamlarının hangi eğitim sistemi içinde eğitileceğine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Her devlet kendi eğitim sistemi içinde kurslar, özel ya da resmi öğretim kurumları vasıtasıyla gemiadamı yetiştirebilir. Ancak verilecek eğitimin standartları en az Sözleşmede gösterilen düzeylerde olacaktır.

Anayasa'nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk Milleti adına

Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez” denilmektedir. Buna

göre, yasa koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeye

yetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı yönetimin düzenlemesine

bırakmaması gerekir. Yasa ile yetkilendirme Anayasa'nın öngördüğü biçimde yasa

ile düzenleme anlamına gelmez. Yasa koyucu gerektiğinde sınırlarını belirlemek

koşuluyla bazı konuların düzenlenmesini idareye bırakabilir. Bu bağlamda, sık

sık değişik önlemler alınmasına veya bunların kaldırılmasına gerek görülen,

teknik veya benzeri alanlarda temel kurallar saptandıktan sonra ayrıntıların

düzenlenmesinin idareye verilmesi, yasama yetkisinin devri olarak

nitelendirilemez.

Anayasa'nın 90.maddesinin beşinci fıkrasında, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmaların kanun hükmünde olduğu kabul edilmiştir.

5310 sayılı Yasayla değişik 491 sayılı KHK' de düzenleme olmamakla birlikte, yönetmeliğe dayanak olarak alınan ve taraf olduğumuz STCW-95 Sözleşmesi yasa hükmünde olduğundan ve gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin temel kuralları da içerdiğinden bu konuda yasama yetkisinin devredildiğinden söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., 7. ve 8. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6.,11.,130. ve 131. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER ile Şevket APALAK bu görüşlere katılmamışlardır.

b- Üçüncü Fıkra

Dava dilekçesinde, idarenin Anayasada gösterilen ayrık haller dışında asli bir düzenleme yetkisinin olmadığı, asli düzenleme yetkisinin yasama organına ait olduğu ve devredilemeyeceği ; oysa söz konusu üçüncü fıkra ile yürütme organına asli düzenleme yetkisi verildiği, böyle bir yetkilendirmenin Anayasa'nın 2.,6.,7.,8. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Yasa'nın Ek madde 10'un üçüncü fıkrasında, Gemiadamları Sınavları Merkezi'nin oluşturulması, görevleri ve merkezle ilgili her türlü faaliyet, sınavda görev alacak kişiler ile alınacak ücretler ve diğer mali konulara ilişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

Taraf olduğumuz STCW Sözleşmesinde, sınav ve belgelendirmede Sözleşmeye taraf devletler serbest bırakılmış olmakla birlikte, bu alandaki asgari standardların neler olacağı öneriler şeklinde tarafların bilgisine sunmuştur. Ancak Sözleşmede Gemiadamları Sınav Merkezinin oluşturulması, görevleri, görev süreleri, sınavda görev alacak kişiler ve diğer konularda yönetmeliğe esas teşkil edecek çerçeve hükümlere yer verilmemiştir.

Öte yandan mali konulara ilişkin usul ve esasların çerçevesi çizilmeden bu hususların düzenlenmesi ilgili kuruluşlarca çıkarılacak yönetmeliğe bırakılmıştır.

Anayasa'nın 7. maddesinde, “ Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez” denilmektedir. Buna göre , yasa koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütmeye yetki vermemesi, sınırsız, belirsiz bir alanı, yönetimin düzenlemesine bırakmaması gerekir.

Yürütmenin tüzük ve yönetmelik çıkarmak gibi klasik düzenleme yetkisi, yönetimin yasallığı ilkesi çerçevesinde sınırlı ve tamamlayıcı bir yetki durumundadır. Bu bakımdan Anayasada öngörülen ayrık durumlar dışında yasa ile yetkili kılınsa bile çerçevesi ve sınırları yasada belirtilmeden yürütme organına düzenleme yetkisi verilemez.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2.,7. ve 8. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 2., 7. ve 8. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edildiğinden,

Anayasanın 6. ve 11 maddeleri yönünden inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

3. Dördüncü Fıkranın (b) Bendi

Dava dilekçesinde, “ her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik verilen eğitimler ” ibaresinin, yükseköğretimi de içerdiği; özel öğretim kurumları-kurslar tarafından, Denizcilik Müsteşarlığının uygun gördüğü ve Milli Eğitim Bakanlığınca onaylanan öğretim programları çerçevesinde, yüksek öğretim düzeyinde gemiadamı eğitimi yapılmasına imkan tanındığı, özel öğretim kurumlarına her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik eğitim verme yetkisi tanınmasının, yükseköğretim kurumlarından eğitim alanlarla özel kurslardan eğitim alanları yeterlik belgesi almak bakımından aynı konuma getirdiği, bu durumun Anayasa'nın 2., 10., 11., 130. ve 132. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür

Yasa'nın Ek madde 10'un dördüncü fıkrasının (b) bendinde, özel öğretim kurumları tarafından her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik verilen eğitimlerin, Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü alınarak Milli Eğitim Bakanlığınca onaylanan öğretim programına göre gerçekleştirileceği hüküm altına alınmıştır.

Madde hükmü ile herhangi bir ayrım yapılmadan özel öğretim kurumlarına her seviyede yeterlik belgesi alınabilmesine yönelik eğitim verme olanağı tanınmaktadır. Her seviyedeki yeterlik belgesi ibaresi, Yönetmeliğin 5. maddesinde gösterilen tüm yeterlik derecelerini örneğin, uzakyol kaptanı, uzakyol vardiya mühendisi/makinisti yada baş mühendisi/makinisti kapsamakta olup, kurs eğitimi almış olan kişi ile lisans eğitimi almış olan kişiye aynı belge verilecektir.

28.3.1983 gün ve 2809 sayılı Yüksek Öğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu'nun amacının, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanmasını düzenlemek olduğu (m.1); bu kanunun yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanması ile ilgili kurum ve kuruluşları kapsadığı (m.2); üniversitenin, fakülte, enstitü, yüksekokul…meslek yüksek okulu gibi birimlerden oluştuğu ve bu maddede belirtilen fakülte, yüksekokul ve diğerlerinin işleyişinin, 2547 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarıca Yüksek Öğretim Kurulunca düzenleneceği (m.3) hüküm altına alınmıştır.

Anayasa'nın 130. maddesinde, “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; orta öğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kurulur.

Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelik olmamak şartı ili vakıflar tarafından, Devletin gözetim ve denetimine tabi yükseköğretim kurumları kurulabilir.” denilmekte;

Anayasa'nın 131. maddesinde de, “Yüksek öğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yüksek Öğretim Kurulu kurulur” hükmü yer almaktadır.

Anayasa'nın 130. ve 131. maddelerinde yer alan bu düzenlemelere

uygun olarak, lisans düzeyinde denizcilik eğitimlerinin fakülte ve yüksekokul

düzeyinde belli üniversitelerde verilebileceğine dair yasal düzenlemeler

bulunmasına karşın özel kurslarla aynı düzeyde yeterlilik belgesi verilebilecek

denizci yetiştirilmesi yolunun açılması örgün eğitim sistemi içinde verilen bir

mesleki yeterliliği, fakülte ve yüksek okullar dışında özel kurs seviyesine

indirgemek ve aynı düzeyde eğitim verilmiş gibi belgelendirmek sonucunu ortaya

çıkarmaktadır. Her seviyedeki yeterlik belgesine yönelik eğitim verilmesi

yolunun açılması, lisans düzeyinde eğitimin üniversite dışında da

verilebileceği ve yüksek öğretimin gerekli olmadığı gibi bir sonucu

doğuracağından yükseköğretimin özüne aykırıdır. Yüksek öğretimi planlamak,

düzenlemek yönetmek maksadı ile kurulan, Yükseköğretim Kurulu'nu dışarıda

bırakarak , yüksek öğretim düzeyinde eğitim verilmesi yolunun açılmasına olanak

sağlayan düzenleme, Anayasa'nın 130. ve 131. maddesine aykırıdır..

Belirtilen nedenlerle, dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 130. ve 131 maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Anayasa'nın 2., 130. ve 131. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilen kuralın Anayasa'nın 10. ve 11. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.

Konunun, Anayasa'nın 132. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

3- Ek Madde 11'in İncelenmesi

a- Birinci Fıkra

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 131. maddesiyle yükseköğretim

kurumlarının öğretim ve eğitimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek

görev ve yetkilerinin Yükseköğretim Kurulu'na verildiği, 5310 sayılı Kanun ile

her düzeyde yeterlik belgesine yönelik eğitimin özel eğitim kurumlarınca

verilebilmesine imkan tanındığı, her düzeyde yeterlik belgesine yönelik eğitim

kavramının yükseköğretim düzeyini de içereceği, yükseköğretim düzeyinde

yeterlik belgesine yönelik eğitim verilmesine imkan tanınmasının, Anayasa'nın

130.,132. ve 10. maddelerine aykırılık oluşturacağı, bu tür yükseköğretim

düzeyinde yeterlik belgesine yönelik eğitim veren kurumların denetiminin

Anayasa'nın 131. maddesine uygun ayrık bir düzenleme yapılmaksızın Denizcilik

Eğitimi Denetleme Kuruluna verilmesinin Anayasaya aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

Yasa'nın Ek madde 11'in birinci fıkrasıyla Denizcilik Müsteşarlığı bünyesinde, gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulmuştur.

Söz konusu düzenlemeyle, Ek madde 9 daki farklı eğitim sistemi dikkate alınmadan Denizcilik Müsteşarlığı bünyesinde oluşturulan Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu' na, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullar ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumlarında yapılan eğitim ve öğretimi de denetlemek görevi verilmiş; böylelikle anılan Kurul hem eğitim ve öğretim hem de sınav ve belgelendirme konularında yetkili kılınmıştır.

Anayasa'nın 130.maddesine göre, üniversiteler, kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip olup, kamu yararı için bilgi üreten, bilgiyi ileten ve yayan özerk öğretim ve araştırma kurumlarıdır.

Anayasa'nın 131. maddesinin birinci fıkrasında, “Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak,düzenlemek,yönetmek,denetlemek,yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.” ;

Anayasa'nın 132.maddesinde, “ Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumları özel kanunlarının hükümlerine tabidir” denilmektedir.

Buna göre Yüksek Öğretim Kurulunun görev ve yetkisi içinde olan bir denetim ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin özel kanunları gereğince öngörülen denetimin dışında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu'na ayrıca bir denetim yetkisi verilmesi Anayasa'nın 131. ve 132. maddelerine aykırılık oluşturur. Bu nedenle kuralda yer alan “kamu veya” sözcüğünün iptali gerekir.

Ek madde 9'un (b) bendinde düzenlenen özel öğretim kurumları tarafından verilen eğitim ve öğretimi denetlemek ile sınav ve belgelendirmeye ilişkin denetleme görevinin, Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu'na verilmesi, sistem içinde olağan olup Anayasa'ya aykırı değildir.

Kuralın “kamu veya” sözcüğü dışında kalan kısmına ilişkin bu görüşe Tülay TUĞCU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ve A.Necmi ÖZLER katılmamıştır.

Anayasa'nın 131. ve 132. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilen kuralın Anayasa'nın 2., 11. ve 130. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.

Konunun, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

b- Beşinci Fıkra

Dava dilekçesinde, yönetmelikle düzenlenecek alanla ilgili temel unsur, ilke ve esasları gösterilmeden yürütmeye düzenleme yetkisi verilmesinin Anayasa'nın 2.,6.,7.,8. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İptali istenilen Ek madde 11'in beşinci fıkrasında, Kurul başkan ve üyelerinin seçimi, görev süreleri ve görevlerinin sona ermesi, denetleme görevini yerine getireceklerin seçimi, görev ve yetkileri, denetlemenin esas ve usulleri, denetleme ücretleri ve diğer giderlerle, mali hususların Maliye Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Denizcilik Müsteşarlığınca hazırlanarak yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmüştür.

Maddenin ikinci fıkrasında , Kurulun bir başkan ve altı üyeden

oluşacağı, kurul üyelerinin Milli eğitim Bakanlığı, Denizcilik Müsteşarlığı ve

deniz ticaret odaları ile denizcilik eğitimi veren kamu ve özel öğretim

kurumlarının hukuk veya denizcilik alanlarında tecrübeli, en az lisans

düzeyinde eğitim almış mensuplarından Denizcilik Müsteşarı tarafından önerilen

adaylar arasından Denizcilik Müsteşarlığının bağlı olduğu bakan tarafından

seçileceği; üçüncü fıkrasında, denetim için denetimin niteliğine göre

belirlenecek ücretin bütçeye gelir yazılmak üzere saymanlık hesabına

yatırılacağı, kurul tarafından yapılacak harcamalar ile kurul üyeleri ve

denetçilerin ücretlerinin bu amaçla bütçeye konulan ödenekten karşılanacağı;

dördüncü fıkrasında ise, başkan ve kurul üyelerine , ayda dörtten fazla olmamak

üzere her toplantı günü için toplantı ücreti ödeneceği belirlenmiştir.

İkinci fıkrada başkan ve üyelerin seçilmesine ilişkin düzenleme olmasına karşın başkanın nasıl seçileceği veya atanacağı, hangi kurumdan kaç üye seçileceği, başkan ve üyelerinin görev süreleri ve görevlerinin sona ermesi konusunda düzenleme olmadığı gibi ek 11. maddede sözü edilen denetleme görevini yerine getireceklerin yani denetçilerin seçimi, görev ve yetkileri, denetlemenin esas ve usulleri, denetleme ücretleri ve diğer giderlere ilişkin bir düzenleme yapılmamış, tüm bu hususlar iptali istenilen beşinci fıkra hükmü ile yönetmeliğe bırakılmıştır.

Öte yandan,İptali isteminin konusu olmayan üçüncü fıkrada sözü

edilen ve kimlerden nasıl alınacağı açıkça belirtilmemiş olan ücretin bütçeye

gelir kaydedileceği , kurul tarafından yapılan harcamalar ile kurul üyeleri ile

denetçilerin ücretlerinin bu iş için ayrılan ödenekten karşılanacağı

belirtilmiştir. Buna göre, Denizcilik Müsteşarlığı bütçesinden ödenecek

denetleme ücretinin hangi ölçüt esas alınarak ne miktarda ödeneceği yasa ile

belirlenmeden, bütçeye gelir kaydedilen bir tutar üzerinden ödenmesi; yine

kurul tarafından yapılacak harcamalar yada diğer giderlerin ödenmesine ilişkin

usul ve yöntemler, ödenecek ücretin esasları yasa ile belirlenmesi gerekirken

kuralla yönetmeliğe bırakılmıştır.

Bu durumda hiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızın idareye geniş yetkiler verilerek, yasama yetkisinin devrine yol açan düzenleme Anayasa'nın 2., 7. ve 8. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Anayasa'nın 2.,7. ve 8. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilen kuralın Anayasa'nın 6. ve 11. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.

3. Altıncı Fıkranın, “…ile özel öğretim kurumlarının, Milli Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine…” bölümü

Dava dilekçesinde, Ek maddeler 9 ve 10'un hükümleriyle yükseköğretim düzeyinde eğitim verilmesine imkan tanınan özel öğretim kurumlarının Anayasa'nın 130. ve 132. maddelerindeki esaslar dışında kurulabilmesine olanak tanınması kadar, bu düzeyde eğitim yerlerinin denetiminin, Anayasa'nın 131. maddesine rağmen Milli Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığı tarafından yapılmasına izin verilmesinin Anayasa'nın 131. maddesine aykırı olduğu; üniversite özerkliğine müdahale niteliğini taşıyacağı için 130. maddesiyle çelişeceği; Anayasa'nın herhangi bir maddesine aykırı olan düzenlemenin Anayasa'nın 2. ve 11. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Yasa'nın Ek madde 9'un (b) bendiyle, gemiadamlarının eğitiminin “özel öğretim kurumları” tarafından da verilebileceği, Ek madde 11'in birinci fıkrası kuralıyla da bu kurum ve kuruluşların denetlenmesi, denetleme faaliyetinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi görevi, Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu'na verilmiş, aynı maddenin altıncı fıkrasının ikinci tümcesi ile de, özel öğretim kurumlarının, Milli Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine ilişkin hükümler saklı tutulmuştur.

Bu durumda gemiadamı yetiştiren özel öğretim kurumları, Milli Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca denetlenebilecektir.

Gemiadamlarının yetiştirilmesine ilişkin Ek madde 9 ile öngörülen eğitim türleri arasında, eğitime başlama, eğitim süresi, eğitimin nitelikleri ve eğitim sonunda elde edinilen kazanımlar (diploma ve belgeler) açısından farklar bulunduğu gibi bu iki tür eğitim veren kurumların eğitim sistemi içindeki konumları da farklıdır.

Açıklanan nedenlerle söz konusu denetimler işin niteliğinden kaynaklanmakta olup, Anayasa'nın 2., 11.,130. ve 131. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

V- KARARIN YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

Anayasa'nın 153.maddesi ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesi uyarınca, yasa, kanun hükmünde kararname veya TBMM İçtüzüğü ya da bunların belirli madde veya hükümleri iptal kararının Resmi Gazete'de yayımlandığı gün yürürlükten kalkar. Ancak, Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun doldurulması için iptal kararının yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir.

İptal edilen fıkralar ile bent ve ibare nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını olumsuz yönde etkileyecek nitelikte görüldüğünden yeni düzenleme yapması için yasama organına süre tanımak amacıyla iptal kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak üç ay sonra yürürlüğe girmesi uygun bulunmuştur.

VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

2.3.2005 günlü, 5310 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede değişiklik yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle 10.8.1993 günlü, 491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının kuruluş ve görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen:

A-1- Ek madde 10'un, üçüncü fıkrasına ve dördüncü fıkrasının (b) bendine,

2-Ek madde 11'in, birinci fıkrasında yer alan “… kamu veya…” ibaresine ve beşinci fıkrasına,

İlişkin iptal hükümlerinin süre verilerek yürürlüğe girmesinin ertelenmesi nedeniyle bu fıkralar ile bent ve sözcüklere yönelik yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE,

B-1- Ek madde 9'un (b) bendine,

2- Ek madde 10'un birinci fıkrasının ilk tümcesine,

3- Ek madde 11'in;

a- Birinci fıkrasının “… kamu veya…” sözcükleri dışında kalan bölümüne,

b- Altıncı fıkrasının “…ile özel öğretim kurumlarının, Milli Eğitim Bakanlığı ve Denizcilik Müsteşarlığınca ilgili oldukları mevzuat hükümlerine göre denetimine…” bölümüne,

yönelik iptal istemleri, 21.3.2007 günlü, E.2005/44, K.2007/31 sayılı kararla reddedildiğinden, bu bend, tümce ve bölümlere ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE,

21.3.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

TUĞCU

Başkanvekili

Haşim

KILIÇ

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

KARŞIOY

YAZISI

491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa'yla eklenen EK 11. maddenin

iptali istenilen ilk fıkrası ile, “Gemi adamlarına ilişkin eğitim, öğretim,

sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek;

denetleme faaliyetlerinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi

işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi

Denetleme Kurulu oluşturulmuştur”. Bu maddede de yükseköğretim düzeyi ayrık

tutulmamış ve oluşturulan denetleme kuruluna her seviyedeki kurum ve

kuruluşları denetlemek yetkisi verilmiştir. Verilen bu yetki, kamuya ait yüksek

öğretim kurumları yanında 5310 sayılı yasa kapsamında olup yüksek öğretim

seviyesinde eğitim veren özel kuruluşları da kapsamaktadır

Anayasa'nın 131. maddesi uyarınca yüksek öğretim kurumlarının denetlenmesi görev ve yetkisi Yükseköğretim Kurulu'na verildiğinden, bu düzeyde eğitim veren kurumların denetiminin Yükseköğretim Kurulu dışında bir kurula verilmesi Anayasanın 131. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Fıkradaki “… kamu veya…” ibaresinin iptali ile yüksek öğretim seviyesinde eğitim veren özel kuruluşlar konusundaki Anayasa'ya aykırılık giderilmemiş olduğundan fıkranın kalan bölümünün de iptali gerekmektedir.

Açıklanan gerekçelerle, yukarıda belirtilen kuralların Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine ilişkin çoğunluk kararına katılmadım.

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

KARŞIOY

GEREKÇESİ

1- 5310 Sayılı Denizcilik Müşteşarlığının Kuruluş ve Görevleri

Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un Ek 9.

maddesinin (a) bendinde, gemiadamlarının eğitiminin, üniversitelere bağlı

fakülte ve yüksek okullar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim

okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı

öğretim kurumları; dava konusu (b) bendinde de kuruluş amaçları gemiadamlarına

eğitim vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Millî

Eğitim Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel

öğretim kurumları tarafından verileceği hükme bağlanmıştır. Görüldüğü gibi,

Madde'nin (a) bendinde gemiadamlarına eğitim verecek öğretim kurumları

sayılarak belirtildiği halde (b) bendindeki özel öğretim kurumlarının hangileri

olduğu gösterilmemiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde sözü edilen hukuk devletinde, idarenin tüm işlem ve eylemlerinin hukuka uygun olması ve yargı denetimine bağlı tutulabilmesi, etkili bir yargı denetiminin sağlanabilmesi için de yasaların açık, anlaşılabilir hükümler içermesi belirsizliklere yol açmaması gerekir.

Dava konusu Kural'ın gemiadamları eğitimi verecek özel öğretim

kurumlarının türüne yer vermeyerek neden olduğu belirsizliğin yanı sıra eğitimin

derecesini de göstermeyerek her seviyede, bu bağlamda fakülte ve yüksek okul

mezunlarının alabildiği yeterlik belgesine yönelik eğitim verebilecek kurumlar

açılmasına da olanak sağladığı açıktır. Nitekim Ek Madde 10'un dördüncü

fıkrasının (b) bendinde “özel öğretim kurumları tarafından her seviyedeki

yeterlik belgesine yönelik verilen eğitimler”den söz edilerek bu husus

doğrulanmaktadır. Oysa, fakülte ve yüksek okulların verebileceği eğitimin

sağlayabileceği belgelere yönelik eğitimin özel eğitim kurumu adı altında

kurslar ve benzeri eğitim kurumlarında verilmesi olanaklı değildir. Bu tür

eğitimin, Anayasa'nın 130. maddesinde belirtilen esaslara göre ancak

yükseköğretim kurumları tarafından verilebileceği kuşkusuzdur.

Bu nedenlerle Kural, Anayasa'nın 2 ve 130. maddelerine aykırıdır.

2- 5310 sayılı Yasa'nın Ek 10. maddesinin birinci fıkrasında, gemiadamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esasların, Millî Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmekte, ancak yönetmelikle düzenlenecek hususlara ilişkin ana ilkeler belirlenmeyerek bu konudaki yasama yetkisi yürütmeye devredilmektedir.

Anayasa'nın 7. maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olup, bu yetki devredilemeyeceğinden yasa koyucunun düzenleme yaptığı bir alanda çerçeveyi çizip ilkeleri belirlemeden idareyi yetkilendirmesi olanaklı değildir. Bu nedenle Kural, Anayasa'nın 7. maddesiyle uyum içinde değildir.

Öte yandan, Anayasa'nın 90. maddesinin beşinci fıkrasında usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğunun ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağının öngörülmesi, yasa koyucuyu uluslar arası anlaşmaları yaşama geçirme yükümlüğünden kurtarmayacağından yasa koyucunun yürürlüğe konulan andlaşmalara uygun düzenlemeler yaparak bu konuda idarenin görev alanını belirlemesi gerekir. İdarenin kanuniliği ilkesi de böyle bir düzenlemeyi zorunlu kılmaktadır.

3- 5310 sayılı Yasa'nın Ek 11. maddesinin ilk fıkrası ile,

gemiadamlarına ilişkin eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme yapan kamu veya

özel kurum ve kuruluşları denetlemek; denetleme faaliyetlerinin plânlanması,

yürütülmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik

Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi Denetleme Kurulu oluşturulması

öngörülmektedir. Bu Kural'ın “kamu veya” sözcüklerinin iptaline karar verilmiş

ise de kalan bölümü yönünden de Denetleme Kurulu'nun yetki sınırlarının özellikle

denetimi yapılacak kurum ve kuruluşlar yönünden belirtilmemiş ve denetime esas

olacak ölçütlerin gösterilmemiş olması, yasa ile düzenlenmesi gereken bu

hususlarda Denetleme Kurulu'nun yetkili kılınması sonucunu doğurmaktadır. Bu

durumda, Kural, Anayasa'nın 7. maddesi ile bağdaşmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, 5310 sayılı Yasa ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen yukarıda belirtilen kuralların iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.

Başkan

Tülay

TUĞCU

KARŞIOY

YAZISI

1- 491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa ile eklenen EK 9. maddenin

(a) bendinde, gemi adamlarının eğitiminin “Üniversitelere bağlı fakülte ve

yüksek okullar ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı orta öğretim okulları ve

yaygın eğitim kurumları”, (b) bendinde “Kuruluş amaçları gemi adamlarına eğitim

vermek olan ve Denizcilik Müsteşarlığının uygun görüşü üzerine Milli Eğitim

Bakanlığının izni ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim

kurumları” tarafından verileceği belirtilmiştir. Maddenin (a) bendinde yüksek

öğretim kurumları yer aldığı ve (b) bendinde de yüksek öğretim düzeyi ayrık

tutulmadığı için bu düzenleme ile yüksek öğretim düzeyindeki gemi adamı

eğitiminin de özel ve tüzel kişilerce açılacak özel eğitim kurumları tarafından

verilebilmesine olanak tanındığı anlaşılmaktadır. Çoğunluk kararında, iptali

istenilen (b) bendinin genel nitelikte bir düzenleme olduğu ve yüksek öğretim

düzeyini kapsamadığı kabul edilmiş ise de, 5310 sayılı yasa bütün olarak

incelendiğinde gerçek ve tüzel kişiler tarafından verilecek eğitimin yüksek

öğretim düzeyini de kapsadığı görülmektedir. Nitekim, anılan KHK'ye aynı yasa

ile eklenen EK 10. maddenin oybirliği ile iptal edilen (b) bendindeki “…her

seviyedeki yeterlik belgesine…” ibaresi de bu yorumu doğrulamaktadır.

Anayasa'nın 130. maddesinde yüksek öğretim kurumlarının kuruluşu ve tabi olacağı esaslar düzenlenmiş, 132. maddesinde de yüksek öğretim kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar gösterilmiştir. Bu sisteme göre, 130. maddede belirtilen vakıflar dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarında yüksek öğretim düzeyinde eğitim verilmesinin Anayasa'nın 130. maddesine aykırı olacağı açıktır. Bu nedenle, EK 9. maddenin (b) bendinin iptali gerekir.

2- EK 10. maddenin birinci fıkrasının iptali istenilen ilk

tümcesinde, “Gemi adamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine

ilişkin usul ve esaslar, Milli Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Denizcilik

Müsteşarlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.” denilmektedir.

Yönetmelikle belirlenecek hususlar, doğal olarak EK 9. madde çerçevesinde

verilecek eğitimi kapsayacaktır. Burada da yüksek öğretim düzeyi ayrık

tutulmadığı için yönetmelikle düzenlenecek konular yüksek öğretim düzeyi ile de

ilgili olacaktır. Yüksek öğretim kurumlarının öğretiminin ve eğitiminin

planlanması, düzenlenmesi ve yönetilmesi Anayasa'nın 131. maddesine göre

Yükseköğretim Kurulu'nun yetkisinde olduğundan iptali istenilen cümle ile

yüksek öğretim düzeyinde eğitim alacak gemi adamlarının eğitimine ilişkin usul

ve esasların belirlenmesinin Denizcilik Müsteşarlığınca çıkarılacak yönetmeliğe

bırakılması Anayasa'nın 131. maddesine aykırıdır. Bu nedenle kuralın iptali

gerekir.

3- 491 sayılı KHK'ye 5310 sayılı Yasa'yla eklenen EK 11. maddenin

iptali istenilen ilk fıkrası ile, “Gemi adamlarına ilişkin eğitim, öğretim,

sınav ve belgelendirme yapan kamu veya özel kurum ve kuruluşları denetlemek;

denetleme faaliyetlerinin planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi

işlemlerini gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığında Denizcilik Eğitimi

Denetleme Kurulu oluşturulmuştur”. Bu maddede de yükseköğretim düzeyi ayrık

tutulmamış ve oluşturulan denetleme kuruluna her seviyedeki kurum ve

kuruluşları denetlemek yetkisi verilmiştir. Verilen bu yetki, kamuya ait yüksek

öğretim kurumları yanında 5310 sayılı yasa kapsamında olup yüksek öğretim

seviyesinde eğitim veren özel kuruluşları da kapsamaktadır

Anayasa'nın 131. maddesi uyarınca yüksek öğretim kurumlarının denetlenmesi görev ve yetkisi Yükseköğretim Kurulu'na verildiğinden, bu düzeyde eğitim veren kurumların denetiminin Yükseköğretim Kurulu dışında bir kurula verilmesi Anayasanın 131. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Fıkradaki “… kamu veya…” ibaresinin iptali ile yüksek öğretim seviyesinde eğitim veren özel kuruluşlar konusundaki Anayasa'ya aykırılık giderilmemiş olduğundan fıkranın kalan bölümünün de iptali gerekmektedir.

Açıklanan gerekçelerle, yukarıda belirtilen kuralların Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine ilişkin çoğunluk kararına katılmadık.

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

AZLIK

OYU

A- 5310 sayılı Yasa ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen 9. maddenin (b) bendi yönünden:

Anayasa'nın 2. maddesinde vurgulanan hukuk devleti'nin açıklık ve belirginlik ilkeleriyle somutluk ve yaşamsallık kazanacağında duraksama yoktur.

Öte yandan Anayasa'nın 130. maddesinde, ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerdeki eğitim-öğretim kurumlarının üniversiteler olduğu vurgulanmaktadır.

Bir bölümü uyuşmazlığa konu ek 9. maddenin (a) bendinde gemi adamlarını eğitecek kurumlar fakülte ve yüksekokullar, ortaöğretim okulları ve yaygın eğitim kurumları ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı öğretim kurumları olarak sayılmıştır.

Maddenin (b) bendi ise gemi adamlarına eğitim verecek olan özel öğretim kurumlarından söz edilmektedir.

Yasal kuralın bu düzenleniş biçimi karşısında, (a) bendinde resmi okulların derece ve düzeysel nitelikleri belirli bir biçimde sayılırken, (b) bendinde ise hangi öğretim okulu oldukları ve düzeyi belirtilmeden özel öğretim kurumlarından söz edilmiştir. Böylece bir yandan belirsizliğe neden olunurken, bir yandan da üniversite dışında lisans eğitimini amaçlayacak özel öğretim kurumu açılabilmesi sonucuna etken olunmuştur. Kuralın bu durumuyla Anayasa'nın sözü edilen maddeleriyle uyuşması olanaksızdır.

B- Anılan Yasa'nın Ek 10. maddesinin birinci fıkrasının ilk tümcesi:

Ek 9. maddenin ortaöğretim ve lisans eğitimini kapsayan niteliği kuralın anlamının belirlenmesinde göz önünde tutulmalıdır.

Bu açıdan Anayasa'nın 130 ve 131. maddelerinde değinilen yükseköğretimle ilgili ilkeler ve bu konuların yasayla düzenleneceği ve Yükseköğretim Kurulu'nca yürütüleceği yolundaki vurgular karşısında, gemi adamlarının eğitimi, sınavları ve belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirlenmesi ve yükseköğretim üst kurulları dışında genel idareye bırakılması yoluna gidilmesine Anayasa'ya uyarlık yoktur.

Açıklanan nedenlere yukarıda belirtilen kuralların iptalleri gerekeceği oyuyla karara karşıyım.

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Şevket

APALAK