AYM Norm Denetimi E.2006/118 K.2009/107

R.G. Tarih-Sayı :19.03.2010-27526

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR

1- Danıştay Onuncu Dairesi (Esas Sayısı: 2006/118)

2- Danıştay Onuncu Dairesi (Esas Sayısı: 2007/48)

İTİRAZLARIN KONUSU

4.3.2004 günlü, 5105 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle 21.5.1986 günlü, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'a eklenen Ek Madde 9'un birinci, beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarının Anayasanın 7., 9., 36., 123., 125. ve 155. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Özerk Spor Federasyonları Çerçeve Statüsü'yle bir basketbol oyuncusunun transferi konusundaki Başbakanlık Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Tahkim Kurulu kararının iptalleri istemiyle açılan davalarda itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Danıştay Onuncu Dairesi iptalleri için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları

İtiraz konusu yasa kurallarını da içeren 5105 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna eklenen ek madde 9 şöyledir:

'Ek Madde 9 - (Ek:4/3/2004-5105/2 md.)

Federasyonlara, talepte bulunmaları durumunda Merkez Danışma Kurulunun uygun görüşü, Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanın teklifi ve Başbakanın onayı ile idarî ve malî özerklik verilebilir. Federasyonun kuruluşuna ilişkin kararın, Resmî Gazetede yayımlanması ile tüzel kişilik kazanılır.

Özerk olan federasyonlar; organları genel kurulu tarafından seçimle göreve gelen, her türlü kararlarını kendi organları içerisinde alan, bütçesi genel kurul tarafından onaylanan ve ibra edilen federasyonlardır.

Özerklikte aşağıdaki kriterler göz önünde bulundurulur:

a) Faal sporcu sayısı.

b) Faal kulüp sayısı.

c) Spor dalının ülkemiz veya dünyadaki yaygınlığı ve gelişme potansiyeli.

d) Gelirlerinin giderlerini karşılayabilme yeterliliği.

e) Spor dalının olimpik olup olmadığı.

f) Federasyon veya bağlı kulüplerin tesis durumu.

Özerkliği onanan federasyon, hazırlayacağı ana statü ve buna bağlı talimatlara göre genel kurulunu ve yetkilendireceği diğer organlarının oluşumunu, görev ve yetkilerini belirler. Özerk federasyonlar, uluslararası federasyonların öngördüğü kurulları oluşturmak zorundadır.

Özerk federasyonların; genel kurullarının toplanması ve çalışmalarına ilişkin usul ve esaslar ile kimlerin oy kullanabileceği ve Tahkim Kurulu ile ilişkileri Genel Müdürlükçe düzenlenecek çerçeve statü ile belirlenir. Özerk federasyonlarca hazırlanacak ana statü, çerçeve statüye aykırı olamaz.

Özerk federasyonların ceza veya disiplin kurullarınca verilen kararlara karşı Genel Müdürlük bünyesinde oluşturulacak Tahkim Kuruluna itiraz edilebilir.

Tahkim Kurulu yedi asıl ve yedi yedek üyeden teşekkül eder. Üyelerin beşinin hukukçu, ikisinin ise spor alanında bilimsel çalışmalar yapmış veya sporda idareci, teknik adam ve benzeri görevlerde bulunmuş kariyer sahibi kişi olmaları şarttır. Üyeler Genel Müdürün teklifi ve Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanın onayı ile altı yıl için görevlendirilirler. Üyeler kendi aralarından bir başkan seçerler. Tahkim Kurulu tarafından verilen kararlar kesindir. Tahkim Kurulunun görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları yönetmelikle belirlenir.

Tahkim Kurulu, federasyon ile kulüpler; federasyon ile hakemler; federasyon ile teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile oyuncular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak ihtilaflar hakkında yönetim kurulunca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza kurulu kararlarını, ilgililerin itirazı üzerine inceleyerek kesin karara bağlar.

Özerk federasyonların gelirleri; katılım payı, tescil, vize, transfer, itiraz, ceza, yayın, sponsorluk, reklam, yardım, bağış ve benzeri gelirler ile federasyon bütçesinin öz gelirlerinin %15'ini geçmemek üzere Genel Müdürlük bütçesinden ayrılacak paydan oluşur.

Özerk federasyonların gelirleri ana statüsünde belirlenen usul ve esaslar dahilinde harcanır. Genel Müdürlük bütçesinden özerk federasyonlara, ilgili branşın alt yapısına ve eğitime ilişkin projelerinin desteklenmesi amacıyla gerektiğinde kaynak tahsis edilebilir. Özerk federasyonların tüm gelirleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.

Genel Müdürlük, özerk federasyonların talebi durumunda, kendisine ait spor tesislerinin işletilmesini, menkul ve gayrimenkullerini bedelsiz olarak kırkdokuz yıla kadar federasyonun faaliyetleri için tahsis edebilir. Söz konusu spor tesisleri ile menkul ve gayrimenkullerin tahsis amacı dışında kullanılması halinde, tahsis işlemi Genel Müdürlükçe iptal edilir.

Özerk federasyonların her türlü faaliyet ve işlemleri Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanlığın denetimine tâbidir. Bu denetim sonucunda görevi başında kalmasında sakınca görülen federasyon başkanı veya yönetim kurulu üyeleri hakkında karar almak üzere, Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakan, genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırır.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 7., 9., 36., 123., 125. ve 155. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

A- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılmalarıyla E. 2006/118 sayılı dosyada 5.9.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve

Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta

oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname

kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü

aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için

Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir

mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve

mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da

o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın

değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı

sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan

kurallardır.

Danıştay Onuncu Dairesi, 5105 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 21.5.1986 günlü, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna eklenen Ek Madde 9'un birinci ve beşinci fıkralarının iptalini istemiştir.

Bakılmakta olan dava, 14.7.2004 günlü, 25522 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Özerk Spor Federasyonları Çerçeve Statüsü'nün iptali istemine ilişkindir.

Ek madde 9'un birinci fıkrası, spor federasyonlarına idari ve mali özerkliğin ne şekilde verileceği ve ne zaman tüzel kişilik kazanacakları ile ilgili konuları içermektedir. Başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davanın konusu Çerçeve Statünün iptali istemine ilişkin olduğundan ek madde 9'un birinci fıkrası davada uygulanacak yasa kuralı değildir.

Ek madde 9'un beşinci fıkrasının ikinci tümcesine göre özerk federasyonlarca hazırlanacak ana statü, çerçeve statüye aykırı olamayacaktır. Başvuran Mahkemede görülmekte olan davada, özerk bir federasyon tarafından hazırlanmış ana statü dava konusu edilmediğinden beşinci fıkranın ikinci tümcesi davada uygulanacak kural değildir.

Bu nedenlerle Ek madde 9'un birinci fıkrası ile beşinci fıkrasının ikinci tümcesi mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak kural olmadığından bunlara ilişkin başvurunun mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, Şevket APALAK'ın karşı oyu ve oyçokluğu, kalan bölümlerin incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.

B- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılmalarıyla E. 2007/48 sayılı dosyada 17.5.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında da öncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.

Danıştay Onuncu Dairesi, 5105 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna eklenen Ek madde 9'un altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarının iptalini istemiştir.

Danıştay Onuncu Dairesinde bakılmakta olan dava, bir basketbol oyuncusunun transferi konusundaki Başbakanlık Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Tahkim Kurulu kararının iptaline ilişkindir.

İtiraza konu Ek madde 9'un altıncı fıkrasında özerk federasyonların ceza veya disiplin kurullarınca verilen kararlara karşı Genel Müdürlük bünyesinde oluşturulacak Tahkim Kurulu'na itiraz edilebileceği öngörülmektedir. Bakılmakta olan davada özerk federasyonların ceza veya disiplin kurulları tarafından verilmiş bir karara itiraz edilmesi söz konusu olmadığından bu fıkra davada uygulanacak yasa kuralı değildir. Bu durumda itiraz başvurusunun bu fıkraya yönelik kısmının Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine, Şevket APALAK'ın karşıoyu ve oyçokluğu, yedinci ve sekizinci fıkraların esaslarının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.

V- BİRLEŞTİRME KARARI

21.5.1986 günlü, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'a Yasa'nın 2. maddesiyle eklenen Ek Madde 9'un yedinci ve sekizinci fıkralarının iptallerine karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2007/48 sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2006/118 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2006/118 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmense, 2.7.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

5105 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'a eklenen Ek Madde 9'un;

1- Beşinci fıkrasının birinci tümcesine yönelik yürürlüğün durdurulması istemi 5.9.2006 tarihli, E.2006/118, K.2006/29 (Yürürlüğü Durdurma) sayılı,

2- Yedinci ve Sekizinci Fıkralarına yönelik yürürlüğün durdurulması istemi ise 17.5.2007 tarihli E.2007/48, K.2007/26 (Yürürlüğü Durdurma) sayılı kararlarla OYBİRLİĞİYLE REDDEDİLMİŞTİR.

VII- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Ek Madde 9'un Beşinci Fıkrasının Birinci Tümcesinin İncelenmesi

Başvuru kararında, özerk federasyonların genel idare içinde yer

alan Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne verilen bazı görevlerin daha verimli

şekilde yürütülmesi amacıyla kamu hukuku alanında faaliyet göstermek üzere,

hizmet yönünden yerinden yönetim ilkesine göre kurulan, hizmetle sınırlı olmak

üzere kamusal yetki kullanan ve idarenin bütünlüğü ilkesi uyarınca merkezi

idarenin vesayet denetimine tabi birer kamu kurumu olduklarının anlaşıldığı,

Anayasa'da yasayla düzenlenmesi öngörülen konularda yürütme organına genel ve

sınırları belirsiz yetki verilemeyeceği, kamu tüzel kişiliğinin kuruluşunu

sağlayacak olan yasada idareye düzenleme yapma yetkisinin idarenin yasallığı

ilkesi çerçevesinde sınırlayıcı ve tamamlayıcı yetki olması gerektiği, bu

nedenle kuralın Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

Beşinci fıkranın iptali istenen birinci tümcesinde, özerk federasyonların genel kurullarının toplanması ve çalışmalarına ilişkin usul ve esaslar ile kimlerin oy kullanabileceği ve Tahkim Kurulu ile ilişkilerinin Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce düzenlenecek çerçeve statü ile belirleneceği kurala bağlanmıştır.

Anayasa'nın 123. maddesinde idarenin, kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği, kuruluş ve görevlerinin merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanacağı ve kamu tüzelkişiliğinin ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulacağı belirtilmiştir.

3289 sayılı Yasanın Ek 9. maddesinin birinci fıkrasına göre, spor federasyonlarına, talepte bulunmaları durumunda Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Merkez Danışma Kurulunun uygun görüşü, bu Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanın teklifi ve Başbakanın onayı ile idarî ve malî özerklik verilebilmekte, Federasyonlar da, kuruluşlarına ilişkin kararın Resmî Gazetede yayımlanması ile tüzel kişilik kazanmaktadırlar.

Özerk spor federasyonları denetim bakımından merkezi idareye bağlıdırlar. Ek Madde 9'un son fıkrasına göre, bu federasyonların her türlü faaliyet ve işlemleri Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanlığın denetimine tâbidir. Bu denetim sonucunda görevi başında kalmasında sakınca görülen federasyon başkanı veya yönetim kurulu üyeleri hakkında karar almak üzere, Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakan, genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırabilir. Bunların Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından öngörülen çerçeve statüye uygun şekilde hazırlanması zorunlu olup, ceza veya disiplin kurullarınca verilen kararlara karşı Genel Müdürlük bünyesinde oluşturulacak Tahkim Kurulu'na itiraz edilebilir.

Ek madde 9'da 5340 sayılı Yasa ile yapılan değişiklik sonucunda Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü olimpik branşlarda, federasyonun bir önceki yıl gerçekleşen gelirlerinin %75'i kadar, olimpik olmayan federasyonlara ise, %50'si kadar yardımda bulunabilmektedir. Ayrıca Genel Müdürlük, bütçesinden özerk federasyonlara ilgili branşın alt yapısına ve eğitime ilişkin projelerinin desteklenmesi amacıyla gerektiğinde kaynak tahsis edebilmekte ve spor tesislerinin işletilmesini, menkul ve gayrimenkullerini bedelsiz olarak kırkdokuz yıla kadar federasyonların faaliyetlerine devredebilmektedir.

Yukarıda anılan özerk federasyonların kuruluşları, denetimleri, mali yapıları, ve kararlarına karşı merkezi idare içerisinde oluşturulan Tahkim Kurulu'na başvurulabilmesi gibi hususlar göz önünde bulundurulduğunda, bunların hizmet yerinden yönetim kuruluşları oldukları sonucuna varılmaktadır. Özerk federasyonların hizmet yerinden yönetim ilkesine göre kurulmaları nedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 123. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Anayasa'nın 123. maddesine aykırı bulunan kuralın ayrıca 7. madde yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Haşim KILIÇ ve Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşlere katılmamışlardır.

B- Ek Madde 9'un Yedinci Fıkrasının İncelenmesi

Başvuru kararında, Türk hukukunda tahkimin özel hukuk alanına özgü

bir uyuşmazlık çözme yolu olarak ortaya çıktığı, idarenin kamu hukukuna göre

taraf oldukları uyuşmazlıklarda tahkime gidebilmesinin tek istisnasının

Anayasa'nın 125. maddesi kapsamındaki imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleriyle

ilgili uyuşmazlıklar olduğu, bunun dışında idarenin kamu gücünü kullanarak

yaptığı işlemlerden doğan idari uyuşmazlıklar nedeniyle tahkim yoluna

gidilemeyeceği, oysa itiraz konusu yasa kuralı ile zorunlu tahkim usulünün

getirildiği, özerk federasyonların genel idare içinde yer alan Gençlik ve Spor

Genel Müdürlüğü'ne verilen bazı görevlerin daha verimli şekilde yürütülmesi

amacıyla kamu hukuku alanında faaliyet göstermek üzere hizmet yerinden yönetim

ilkesine göre kurulmuş, tıpkı kamu kurumu niteliğindeki meslek kurumlarına

benzeyen kamu tüzel kişileri oldukları anlaşıldığından, özerk federasyonların

işlemlerinin idari işlem niteliği taşıdığı ve idari yargının Anayasa ile

korunan görev alanıyla ilgili olduğunda kuşku bulunmadığı, bu nedenlerle

kuralın Anayasa'nın 9., 36., 125. ve 155. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

İtiraz konusu yedinci fıkrada, 'Tahkim Kurulu yedi asıl ve yedi yedek üyeden teşekkül eder. Üyelerin beşinin hukukçu, ikisinin ise spor alanında bilimsel çalışmalar yapmış veya sporda idareci, teknik adam ve benzeri görevlerde bulunmuş kariyer sahibi kişi olmaları şarttır. Üyeler Genel Müdürün teklifi ve Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanın onayı ile altı yıl için görevlendirilirler. Üyeler kendi aralarından bir başkan seçerler. Tahkim Kurulu tarafından verilen kararlar kesindir. Tahkim Kurulunun görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları yönetmelikle belirlenir.' denilmiştir.

Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında 'Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.' denilmiş, 125. maddesinin birinci fıkrasında ise idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesinin öngörülebileceği, milletlerarası tahkime ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebileceği belirtilmiştir.

Tahkim genel olarak öğretide, hukuki uyuşmazlıkların, söz konusu uyuşmazlığa taraf olmayan bağımsız kişi veya kişiler tarafından çözümlenerek karara bağlanması olarak tanımlanmaktadır. Anayasa'nın 125. maddesindeki tahkim yolu, kamu idarelerinin tamamen dışında bağımsız kişilerden oluşan ve yasalarla belirlenmiş hukuki uyuşmazlıkları kesin olarak karara bağlayan bir çeşit özel yargı yoludur. Tahkim kurullarının verdiği kararlar mahkemeler tarafından verilen kararlar gibi uygulanabilme niteliğine sahiptir.

İtiraz konusu fıkrayla düzenlenen 'Tahkim Kurulu' ise Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulmakta ve üyeleri Gençlik ve Spor Genel Müdürünün teklifi ve Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanın onayı ile altı yıl için görevlendirilmektedirler. Bu nedenle, idare içerisinde oluşturulan bu Kurulun, hukuki uyuşmazlıkların tarafların isteği üzerine, bağımsız kişi veya kişiler tarafından çözümlenerek karara bağlandığı ulusal ve uluslar arası tahkim kurulları ile ilgisinin olmadığı açıktır.

Yasakoyucu, uyuşmazlıkların yargı mercilerine götürülmesinden

önceki aşamalarda çözümlenebilmesi amacıyla kimi kurullar, müesseseler veya

başvuru yolları öngörebilir. Bu durum yasakoyucunun genel kural koyma

yetkisinden kaynaklanmakta olup, anılan yolları öngörüp öngörmemek takdir

yetkisi içerisindedir. Spor alanında ortaya çıkan uyuşmazlıkları idari olarak

çözümlemek üzere bir kurul oluşturulması, bu kurulun asıl ve yedek üyelerinin

sayısının, niteliklerinin belirlenmesi ve başkan seçme usulünün düzenlenmesi de

yasakoyucunun takdir yetkisi içerisindedir. Bu nedenle fıkranın birinci,

ikinci, üçüncü ve dördüncü tümceleri Anayasa'ya aykırı olmadığından bu

tümcelere yönelik iptal isteminin reddi gerekir.

Ek 9. maddenin yedinci fıkrasının beşinci tümcesinde Tahkim Kurulu tarafından verilen kararların kesin olduğu belirtilmiştir.

Anayasa'nın hak arama özgürlüğüne ilişkin 36. maddesiyle güvence

altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, bir temel hak niteliği

taşımasının ötesinde, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde

yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden

birini oluşturmaktadır. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı

kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme

karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en

etkili ve güvenceli yolu, yargı mercileri önünde dava hakkını

kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması adil

yargılamanın ön koşulunu oluşturur. Öte yandan, Anayasa'nın 125. maddesinde

belirtilen idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olması

ilkesine göre, idari işlemlere karşı yargı yolu, Anayasa'da belirtilen kimi

ayrık durumlar dışında yasalarla sınırlandırılamaz.

İptali istenen tümceyle idari bir merci olan tahkim kurulu tarafından verilen kararlara karşı yargı yolu kapatılmış ve bu kurul tarafından verilen kararların kesin olduğu belirtilmiştir. Yasakoyucu, taraflara görevli ve yetkili mahkemeye başvurmadan önce aralarındaki uyuşmazlığı kısa sürede çözmek üzere idari bir kurula başvurma yükümlülüğünü getirebilir ise de, bu kurulun kararlarının kesin olması Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen hak arama özgürlüğüne ve 125. maddesinde belirtilen idarenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargı denetimine tabi olduğu ilkesine aykırı görülmüştür. Tümcenin iptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Tahkim Kurulu tarafından verilen kararların kesin olduğunu belirten kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu görüşüne katılmamıştır.

Ek madde 9'un yedinci fıkrasının altıncı tümcesine gelince;

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık incelemesi yapabileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi yönünden de inceleme yapılmıştır.

Anayasa'nın 123. maddesine göre idarenin Yasayla düzenlenmesi gerekmektedir. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Tahkim Kurulu idare içerisinde yer almaktadır. Herhangi bir kamu idaresinin yasa ile düzenlenmiş olduğunun kabul edilebilmesi için söz konusu idarenin ad olarak yasada belirtilmesi yeterli değildir. Böyle bir düzenlemede temel ilkelerin ortaya konulması, çerçevenin çizilmesi, sınırsız, belirsiz ve geniş bir alanın yürütmenin düzenlemesine bırakılmaması gerekmektedir.

Tahkim Kurulunun görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarının yasa ile belirlenmesi gerekirken, yedinci fıkranın altıncı tümcesi ile bu konuların düzenlenmesi Yönetmeliğe bırakılmıştır. Bu nedenle Kural Anayasa'nın 123. maddesine aykırı görülmüştür. İptali gerekir.

Yedinci fıkranın Anayasa'nın 9. ve 155. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

C- Ek Madde 9'un Sekizinci Fıkrasının İncelenmesi

Başvuru kararında,Yedinci fıkra için ileri sürülen gerekçelerle bu fıkranın da Anayasa'nın 9., 36., 125. ve 155. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Yukarıda yedinci fıkranın incelenmesinde belirtilen gerekçelerle, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Tahkim Kurulunun federasyon ile kulüpler; federasyon ile hakemler; federasyon ile teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile oyuncular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak ihtilaflar hakkında yönetim kurulunca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza kurulu kararlarını ilgililerin itirazı üzerine inceleyerek karara bağlamasında Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir.

Ancak, Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen hak arama özgürlüğü ve 125. maddesinde belirtilen idarenin eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olması ilkesi göz önünde bulundurulduğunda Tahkim Kurulunun itirazları kesin olarak karara bağlaması Anayasa'ya aykırı görülmüştür. Bu nedenle fıkrada geçen '' kesin '' sözcüğünün iptali gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 9. ve 155. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamıştır.

VIII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun

hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların

hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten

kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği

tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı

günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 53. maddesinin dördüncü

fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise,

Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu

düzenini tehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyette görmesi halinde

yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.

İptal edilen Yasa kurallarının doğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını bozucu nitelikte görüldüğünde gerekli yasal düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

KILIÇ

Başkanvekili

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Mustafa

YILDIRIM

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

KARŞIOY GEREKÇESİ

1- Anayasa'nın 'Gençliğin Korunması' başlıklı 58. maddesinde 'Devlet, istiklal ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müspet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılâpları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır'' denilmekte; 'Sporun geliştirilmesi' başlıklı 59. maddesinde ise 'Devlet, her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır, sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. Devlet başarılı sporcuyu korur.' hükmü öngörülmektedir. Esasen bu iki madde Anayasa'da 'Gençlik ve Spor' üst başlığı ile düzenlenmiş bulunmaktadır.

Yine Anayasa'nın 123. maddesinde 'İdare, kuruluş ve görevleriyle

bir bütündür ve kanunla düzenlenir'' denilmekte ve maddenin gerekçesinde de

''Maddede idarenin kuruluş ve görevleri bakımından bir bütün olduğu ilkesi

getirilmek suretiyle, Türkiye Cumhuriyeti'nin ülkesi ve milliyetiyle bölünmez

bütünlüğünün de bir sonucu olarak, idarenin yerine getirdiği çeşitli

görevleriyle bu görevleri yerine getiren kuruluşlar arasında birlik

sağlanmaktadır. Dolayısıyla, nitelikleri gereği bazı ayrı tüzel kişiler eliyle

görülmek yoluna gidilse de, idarenin bütünlüğü ilkesinin gereği olarak bunlar

denetime bağlı kalacaklardır. Ayrıca, bu tür kamu tüzel kişileri için, Anayasa

ve kanunlarda özel hüküm bulunmayan durumlarda, Anayasa'nın idareye ilişkin

genel ilke ve hükümleri uygulanacaktır'' şeklinde açıklama yer almaktadır.

Anayasa'nın 128. maddesinde de 'Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür'' hükmü öngörülmektedir.

21.5.1986 tarih ve 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün

Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un bir bütün halinde incelenmesi ve

özellikle 4, 18, 19, 20, 30, 31 ve Ek 1. maddelerinin birlikte

değerlendirilmesinde; Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'nün bir hizmet yönünden

yerinden yönetim kuruluşu olup, genel idare kapsamı içinde bulunduğu, ancak bu

Genel Müdürlüğün 'Ana Hizmet Birimleri' arasında gösterilen 'Spor Federasyonu

Başkanlıkları'nın klâsik bir Devlet Dairesi statüsünde olmayıp, federasyon

başkanlarının seçimle göreve gelip fahri olarak bu görevi sürdürdükleri, spor

federasyonlarının sıkı denetimine tabi spor kulüplerinin Dernekler Kanunu'na

göre teşekkül ettikleri, spor federasyonlarının kurulları ile buralarda görev

alacak kişilerin de karma bir yapı gösterip, bunların büyük çoğunluğunun kamu

görevlisi statüsünde olmadığı, dolayısıyla itiraz konusu 3289 sayılı Kanun'un

Ek 9. maddesinin beşinci fıkrasının 1. tümcesinde ifadesini bulan 'özerk

federasyonların' klâsik bir devlet dairesi (genel idare birimi) olarak

nitelendirilmesine imkân olamayacağı, esasen Anayasa'nın 58. ve 59.

maddelerinin Devlet'e yüklediği yükümün yasal bazda bir yansımasından ibaret

olan bu düzenleme biçimi dolayısıyla, gerçekte özel hukuk alanına dahil oldukları

aşikar olan bu oluşumların bir hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu olarak

değerlendirilebilmeleri imkânı olmadığı açıktır.

2- Özerk federasyonların ifa ettikleri görev ve buralarda

görevlendirilen kişilerin statü ve konumları birlikte değerlendirildiğinde;

ortada Anayasa'nın 128. maddesinin birinci fıkrasında ifadesini bulan 'genel

idare esaslarına göre kamu hizmetlerini yürütmekle yükümlü bir Devlet

kuruluşu'nun bulunmadığı kuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesi'nin konuya ilişkin

kararlarından da aynı sonucu çıkarmak mümkündür. Anayasa Mahkemesi bir

kararında ''Anayasa'nın 125. maddesinin dördüncü fıkrasında geçen 'esaslar'

sözcüğü ile 128. maddesinin birinci fıkrasında geçen 'genel idare esasları'

deyimi, kamu görevinin anayasal dayanağıdır' Önemi ve değeri nedeniyle Devletin

başlıca görevleri 'genel idare esasları'na göre yürütülmektedir. 'Genel

idare esasları'na göre yürütülen kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve

sürekli görevlerde kadro esastır. Bu hizmetlerin yapısal ve işlevsel

özellikleri, onu diğer hizmetlerden ayırır. Bu görevlerde bulunan kimseler,

yasaların güvencesi altındadır. Anayasa'nın 128. maddesinde genel idare

esaslarına göre yürütülen kamu hizmetlerine ilişkin asli ve sürekli görevlerin

ancak memurlar ve diğer kamu görevlileri tarafından yerine getirileceği

belirtilmiştir. Bu görevlerin kadroya bağlanması dışında, merkezi idare

ile statüer bir ilişki içinde olması ve kamu gücünün kullanılması biçiminde

özellikleri görülmektedir'' şeklinde konuya açıklık getirmiştir. (Any.

Mah.nin 9.2.1993 tarih ve E.1992/44, K.1993/7 sayılı kararı; AMKD., Sayı:29,

s.273-275)

Yine Anayasa Mahkemesi, 3182 sayılı Bankalar Kanununda Değişiklik

Yapılmasına Dair 23.5.1987 tarih ve 3332 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinin

iptali istemiyle açılan davaya ilişkin kararında, Devlet Yatırım Bankası'nda

çalışanların statü ve özlük hakları konusunda Bakanlar Kurulu'nun yetkili

kılınmasına ilişkin kuralla ilgili olarak şu değerlendirmeyi yapmıştır:

''İddianın yerinde olup olmadığına karar verebilmek için sözkonusu Banka

personelinin niteliğini belirtmek gerekir. Bilindiği gibi kamu

bankaları tıpkı bankacılık sektöründe faaliyet gösteren özel sektör

bankaları gibi kredi ve mevduat işlemlerine dönük faaliyette bulunmakta ve özel

sektör bankaları ile yoğun bir rekabet içinde çalışmaktadır. Adı geçen sektörde

özel işletmecilik esasları hâkimdir. Bu nedenle, banka personelinin

hizmetini 'genel idare esaslarına göre' yürütülen kamu hizmetlerinden saymaya

imkân yoktur. Dolayısıyla, adı geçen Banka personelinin nitelikleri,

atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri

ve diğer özlük işlerinin Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenecek

ilkeler çerçevesinde düzenlenmesinde Anayasa'nın 128. maddesine

herhangi bir aykırılık yoktur'' (Any.Mah.nin 21.1.1988 tarih ve E.1987/11,

K.1988/2 sayılı kararı; AMKD., Sayı:24, s.30)

Bu iki karar çerçevesinde yapılan değerlendirme ışığında da;

Anayasa'nın 58. ve 59. maddelerinin somutlaştırılması çerçevesinde bir hizmet

yönünden yerinden yönetim kuruluşu olarak teşkilatlandırılan Gençlik ve Spor

Genel Müdürlüğü'nün murakabesine tâbi 'özerk federasyonlar'ın ifa ettikleri

hizmetin 'Devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu' bir

kamu hizmeti şeklinde nitelendirilebilmesi mümkün olmadığı gibi; bu

federasyonlarda görevlendirilen kişileri Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında

memur veya diğer kamu görevlisi olarak kabul etmeye de imkân yoktur.

Dolayısıyla, özerk federasyonların 3289 sayılı Kanun çerçevesindeki statüleri

göz önüne alındığında; yapıları, idareyle ilişkileri ve yerine getirdikleri

görevlerin niteliği, bunların bir kamu kurumu olarak kabulüne ve ifa ettikleri

hizmeti kamu hizmeti saymaya imkân tanımamaktadır. Bu durumda, itiraz konusu Ek

9. maddesinin beşinci fıkrasının 1. tümcesinin Anayasa'nın 7., 123. ve 128.

maddelerine aykırılığı söz konusu değildir ve özerk federasyonların

işlevlerinin Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'nce düzenlenecek 'Çerçeve statü'

ile belirlenmesinde Anayasal bir sorun bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, kuralın iptali isteminin reddi gerektiği sonucuna vardığımızdan; iptale ilişkin çoğunluk kararına katılamıyoruz.

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

KARŞIOY GEREKÇESİ

1-İtiraz konusu Ek 9. maddenin yedinci ve sekizinci fıkralarında, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulacak 'Tahkim Kurulu' düzenlenmekte ve bu Kurul'un özerk federasyonların ceza veya disiplin kurullarınca verilen kararlara karşı yapılacak itirazları 'kesin olarak' karara bağlayacağı hüküm altına alınmaktadır.

Türk hukukunda 'Tahkim' özel hukuk alanına özgü bir uyuşmazlık çözme yolu olarak ortaya çıkmış; Anayasa'nın 125. maddesinde yapılan değişiklikle de kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde, bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesine imkân tanınmıştır.

Tahkim Kurulu'nun kanunda öngörülen yapısı ve ifa ettiği işlev

itibariyle, yukarıda yapılan genel açıklamalar çerçevesinde bu Kurul'un bir

kamu idaresi olarak nitelendirilebilmesi mümkün olmadığı için, Kurul'un

kararlarını 'idari işlem' kabul etmeye de imkân yoktur. Artık tüm spor

branşları uluslararası camiada örgütlenmiş ve neredeyse bu konularda küresel

kural ve normlar egemen olmuş bulunmaktadır. Spor müsabakaları ve sportif

faaliyetlerin kendine özgü kurallarının bulunuşu, bunların yürüyen ve süregelen

özellikleri, zamana yayılan ve uzun bir sürece dayalı bir yargısal denetime

elverişli olmayan, çok kısa sürede çözüm gerektiren yapıları dikkate

alındığından; bu faaliyetler nedeniyle oluşabilecek ihtilafların 'kamu hukuku'

ya da 'salt özel hukuk' alanlarına girdiği ve bunlara has yargısal denetime

tâbi tutulmaları gerektiği tezi çok sağlam argümanlara dayanmayacaktır. Şu halde,

kendine özgü bir hukuki durum teşkil eden sportif faaliyetler dolayısıyla

doğabilecek ihtilaflara, kendine özgü bir çözüm mekanizmasının (tahkim)

öngörülmesinde Anayasal bir engel bulunmamaktadır. Esasen, neredeyse tüm

uluslararası spor dallarındaki ihtilaflarında tahkim usulü benimsenmiş ve

uygulanagelmektedir. Anayasa'nın 58. ve 59. maddelerindeki özel düzenlemeleri

dikkate alan yasakoyucunun, sporun kendine özgü özelliğini dikkate alarak,

uyuşmazlıklarda 'tahkim' usulünü öngörmesi Anayasa'ya aykırı değildir.

2-Tahkim Kurulu kararlarının 'kesin' olduğuna ilişkin kuralların

da Anayasa'ya aykırı bir yanı yoktur. Anayasa'nın 58. ve 59. maddelerindeki

düzenlemeler, sporun belirtilen özelliği ve evrenselliği ve bu konudaki

uluslararası sözleşmeler ile bunların öngördüğü kurallar dikkate alındığında;

kurallarda belirtilen yargı kısıntısının Anayasa'nın 36. maddesiyle ters

düştüğü de söylenemez. Herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahip olduğunu öngören ve 'hak arama hürriyeti' başlığı

altında düzenlenen Anayasal düzenlemenin davanın somutunda uygulanabilmesi

için, ortada özel ya da kamu hukuku alanına giren bir hukuki uyuşmazlığın

sözkonusu olması gerekir. Oysa yukarıda açıklandığı üzere, 'spor'un kendine

özgü konumu, olağan hukuk yolları yerine bu alana has çözüm yollarının

bulunmasını gerektirmektedir. Nitekim uluslararası spor camiası da bu çözüm

yollarını olağan mahkemeler dışında, spor tahkim kurulları ve spor tahkim

mahkemelerinde bulmuştur.

Dolayısıyla, özerk federasyonların sporla ilgili uyuşmazlıklar nedeniyle verdikleri kararların Tahkim Kurulu'nda görüşülerek 'kesin' olarak sonuçlandırılması, âlelade bir hukuki ihtilafın çözümü mahiyetinde değerlendirilemez. Bu hukuki yaklaşımın ışığında, sportif ihtilafların Tahkim Kurulu'nda kesin karara bağlanmasında Anayasa'nın 36. maddesine aykırı bir yön yoktur.

Açıklanan nedenlerle, bu yöndeki kuralların iptali isteminin reddi gerektiği kanısında olduğundan, çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılamıyorum.

Başkan

Haşim

KILIÇ

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR