AYM Norm Denetimi E.2008/103 K.2010/118

Devlet MemurlarıKanunu'nun 64. maddesinin son fıkrasında yer alan' ...72 nci madde gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet Memurlarından...'ibaresinin Anayasa'nın 10.maddesineaykırılığı savıyla iptaline karar verilmesi istemidir.

I-OLAY

Kalkınmadabirinci derecede öncelikli yörede bulunan bir okula, eş durumu nedeniyle naklen atanan öğretmenin, bu yörede geçirdiği iki yılın karşılığında aylık derecesinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere kendisine ayrıca bir kademe ilerlemesi verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada,itirazkonusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali istemiyle başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun iptali istenilen ibareyi de içeren 64. maddesişöyledir:

'Devlet memurunun kademede ilerlemesi için aşağıdaki şartların bulunması lazımdır:

A) Bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması,

B) O yıl içinde olumlu sicil almış bulunması,

C) Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması,

(Ek fıkra: 29/01/1984 - KHK 243/9 md.)Devlet memurlarından 6 yıllık sicil notu ortalaması 90 ve daha yukarı olanların aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır.

(Ek fıkra: 09/04/1990-KHK-418/4 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi'nin 05/02/1992 tarih ve E.1990/22, K.1992/6 Sayılı Kararı ile; Yeniden düzenlenen fıkra: 18/05/1994 - KHK-527/ 4 md.)Ancak,72 nci madde gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet Memurlarındankalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara (Erzurum ve Artvin İl'leri dahil) bu yörelerde fiilen çalışmak suretiyle başarılı geçirilen her iki yılın karşılığında aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere ayrıca bir kademe ilerlemesi daha verilir. Yıllık izinde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır. İki yıldan az süreler dikkate alınmaz.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralı

Başvuru kararında Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 27.11.2008 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, belirli bir bölgede belirli bir süre daimi

olarak görev yapma zorunluluğu üzerinde durulmaksızın,kamu personel rejiminin, çalışanlarınistek ve iradeleri dışındabelirlenen,özel hukuk sisteminden bağımsız bir statürejimi olduğu, bu nedenlekamu görevlilerinin atama ve

nakillerinin, zorunlu hizmete tabi olarak res'en atama usulünün yanında, eş

durumu, eğitim, sağlık vb.sebeplere bağlı

olarak da gerçekleştirilebildiği, ancak hangi sebebe dayalı olarak yapılırsa

yapılsın, atama işleminin ilgilinin isteğidışında idarenin tek yanlı tasarrufu ile gerçekleştiğine işaret

edilerek, kalkınmadabirinci derecede öncelikli yörelerde bulunanyerlere, 657 sayılı Kanun'un 72. maddesi

gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevleatanan Devlet memurları ile aynı yerlere özür

durumuna veya farklı sebeplere bağlı olarak atananDevlet memurlarının,atama işleminin

hukuksal niteliği bakımından aynı hukuksal konumda oldukları belirtilmiş, bu

nedenle debölgeler arasındaki gelişmişlik düzeyi farklılığından kaynaklanan

mahzurların giderilmesini amaçlayan 'kalkınmada öncelikli yöreler'uygulaması kapsamındatanınan

ayrıcalıklardan birisi olan 657 sayılı Kanun'un 64. maddesinin son fıkrasındaki

uygulamadan, bu bölgelereözür durumuna veya

farklı sebeplere bağlı olarak atanmış bulunanDevlet memurlarının da yararlanması gerektiği vurgulanarak, buna engel

olduğu değerlendirilenitiraz konusu

kuralın Anayasanın10. maddesinde

ifade edilen'eşitlik' ilkesine

aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun

64. maddesinin itiraz konusu kuralı da içeren son fıkrasına göre,

kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde bulunan yerlere aynı Kanun'un

72. maddesi gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak

sürekli görevle atanan Devlet memurlarına, bu yörelerde fiilen çalışmak

suretiyle başarılı olarak geçirdikleri her iki yılın karşılığında ve aylık

derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere normal kademe ilerlemesi

haklarına ilave olarak bir kademe ilerlemesi daha uygulanacaktır. Kural

uyarınca söz konusu kademe ilerlemesi, kalkınmada 1. derecede öncelikli yörelerde

görev yapan tüm Devlet memurlarına değil, bu yörelerde bulunan yerlere 657

sayılı Kanun'un 72. maddesi gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere

mecburi olarak sürekli görevle atananlara uygulanacaktır. Yani, bir Devlet

memurunun atandığı/görev yaptığı yer kalkınmada 1. derecede öncelikli bir

yörede bulunsa bile, buraya belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak

sürekli görevle atanmamış ise bu haktan yararlanamayacaktır.

Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ile eylemli değil

hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan

kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere

yasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu

ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar

uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Durum ve

konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları

gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı

kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş

olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar içinse yasalarla değişik kurallar

konulamaz.

Yasa koyucu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesinde,

kurumlardaki yer değiştirme suretiyle atanmaların hizmetlerin gereklerine,

özelliklerine, Türkiye'nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları

yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illerinin gruplandırılması suretiyle

tespit edilecek olan bölgeleri arasında adil ve dengeli bir sistem içinde

yapılacağını, yer değiştirme ile ilgili atama esaslarının Devlet Personel

Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirleneceğini, kurumların,

atamaya tabi olacak personeli için, bu yönetmelik esaslarına göre Devlet

Personel Başkanlığının görüşünü almak suretiyle bir personel ve atama planı

hazırlayacaklarını öngörmek suretiyle konuya ilişkin çerçeveyi çizmiş, temel

ilke ve esasları belirlemiş, ülke çapında sunulması gereken kamu hizmetlerinin

ülkenin her tarafında sunulmasını temin etmek bakımından, bunları sunacak olan

personelin temininde çekilebilecek olan güçlükleri de gözeterek (yargı denetimi

saklı kalmak kaydıyla), değişen, gelişen ve çeşitlenen nedenlere bağlı olarak,

hangi kamu görevlilerinin hangi bölgelere hangi koşullarla atanabileceklerini

belirleme konusunda idareye takdir yetkisi vermiştir. Devlet Personel

Başkanlığı ile diğer kamu idareleri tarafından bu yetki kapsamında hazırlanan

atama ve yer değiştirme düzenlemelerinde de belirli bölgelerde belirli

sürelerle mecburi olarak sürekli görevle kimlerin atanacakları konusunda

değişik hükümlere yer verilmiştir.

Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde bulunan yerlere 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet memurları ile aynı yerlere başka nedenlere bağlı olarak atanan ve o yerlerde belirli bir süre görev yapma zorunluluğu bulunmayan Devlet memurları, aynı hukuksal konumda bulunmadıklarından bunlara farklı kurallar uygulanması eşitlik ilkesine aykırı değildir.

Açıklanan nedenle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamıştır.

KILIÇ

Başkanvekili

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Fettah

OTO

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

KARŞI OY GEREKÇESİ

Anayasa'nın 41. maddesine göre, aile Türk toplumunun temeli olup,

Devlet ailenin huzur ve refahının sağlanması için gerekli tedbirleri almak

durumundadır. Davaya konu somut olayda, öğretmen olan eş, kalkınmada 1.

derecede öncelikli yörede görev yapan eşiyle birlikte görev yapmak üzere aynı

bölgeye atanmıştır. Ne var ki, iptale konu 657 sayılı Kanun'un 64. maddesinin

son fıkrasında öngörülen 'bir kademe ilerlemesi' verilmesinin amacı, bu bölgede

ifa edilecek görevin diğer bölgelere nazaran güçlüğü ve meşakkatidir. Eşine

bağlı şekilde bu görev bölgesine atanan diğer eş de aynı güçlük ve meşakkatle

karşı karşıya olacağına göre, eşlerden yalnız birine bir kademe ilerlemesi

verilip diğerinin bu imkândan yoksun bırakılması sonucunu yaratan dava konusu

kural Anayasa'nın 2., 10. ve 41. maddelerine açıkça aykırı düşmektedir.

Açıklanan nedenle, kuralın iptali gerektiği kanısında olduğumdan, Sayın çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyorum.

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR