AYM Norm Denetimi E.2009/44 K.2011/27

Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha OKAY ile Kemal

KILIÇDAROĞLU

İPTAL DAVASININ KONUSU

29.4.2009 günlü, 5893 sayılı Posta Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta Kanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkranın, Anayasa'nın 2., 20., 22., 90. ve 128. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralı

İptal konusu kuralı da içeren 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta Kanunu'nun 10. maddesi şöyledir:

' Ulaştırma sözleşmeleri:

Madde 10- P.T.T. İdaresi posta ulaştırmalarını düzenlemek için gerçek ve tüzelkişilerle ve taşıma ortaklıklariyle sözleşmeler yapabilir.

(Ek fıkra: 29/4/2009 ' 5893/1 md.) PTT İdaresi postaların ayrım ve dağıtım işlerini ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürebilir.'

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 20., 22., 90. ve 128. maddelerine dayanılmış; 47. maddesi ise ilgili görülmüştür.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE, 2.7.2009 gününde karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerden olan

haberleşme hürriyetini PTT araçları aracılığıyla serbestçe haberleşme olarak

tanımladığı, herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini

isteme hakkına sahip olduğu, Türkiye tarafından da onaylanan İnsan Hakları ve

Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi'nin 8. maddesinde

haberleşme hakkının kullanılmasına ancak bir kamu otoritesince müdahale

edilebileceğinin öngörüldüğü ve bunun belirli şartlara bağlandığı, iptali

istenilen kural ile hizmet alımı suretiyle kamu otoritesi dışında üçüncü

kişiler ile taşeron şirketlerin müdahalesinin yolunun açıldığı, posta

hizmetlerinin niteliği gereği Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca memurlar ve

diğer kamu görevlilerince yerine getirilmesinin gerektiği, asli ve sürekli kamu

görevlerinin hizmet satın alınması yoluyla gördürülmesinin dolaylı bir

özelleştirme olduğu belirtilerek iptal konusu kuralın Anayasa'nın 2., 20., 22.,

90. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanun hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de karar verebileceğinden, iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncü fıkrası yönünden de inceleme yapılmıştır.

Posta Kanunu'nun 1. maddesinde açık ve kapalı mektupları,

kartları, gazetelerle belli zamanlarda çıkan dergileri, kitapları, her türlü

basılmış kağıtları, küçük paketleri, değer konulmuş mektupları ve kutuları,

değer konulmuş veya değer konulmamış posta kolilerini ve tebliğ kağıtlarını

kabul etmek, taşımak ve dağıtmak PTT idaresinin görevleri arasında sayılmış; 2.

maddesinde açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde yazı

bulunan kartların kabul edilmesinin, taşınmasının ve dağıtılmasının PTT

idaresinin tekeli altında olduğu belirtilmiştir. Dava konusu kuralda ise PTT

idaresinin kabul etmek, taşımak ve dağıtmakla görevli olduğu postaların ayrım

ve dağıtım işlerinin ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebileceği

öngörülmüştür.

Anayasa'nın 2. maddesinde 'Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.'; 128. maddesinin birinci fıkrasında 'Devletin kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür' denilmiştir.

233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi olarak 22.2.2000 gün ve 23972 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ana Statü ile teşkil olunan Türkiye Cumhuriyeti Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir kamu iktisadi kuruluşudur. Ana Statü'nün 20. maddesinde kuruluş, müessese ve bağlı ortaklık personelinin istihdam şekilleri konusunda 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin eki (1) sayılı cetvelde

kadro unvanları gösterilen personel, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi

kamu iktisadi teşebbüsleri ile bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre

yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri yürütmekle görevli personel

grubunu oluşturmaktadır. Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların, Devlet tarafından

tahsis edilen kamu sermayesinin kârlı, verimli ve ekonominin kurallarına uygun

bir şekilde kullanılmasında bulunduğu teşkilat, hiyerarşik kademe ve görev

unvanı itibariyle kuruluşun çalışmalarını doğrudan doğruya etkileyebilecek

karar alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme görev ve

yetkisi, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı cetvelde kadro

unvanları gösterilen personel tarafından yerine getirilmektedir. Söz konusu

Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı cetvelde yer alan kadrolar, genel

müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları,

müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş

yardımcıları başta olmak üzere üst düzey yönetici ve denetleyici konumunda

bulunan personele ait kadrolardan oluşmaktadır.

Açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde yazı

bulunan kartların kabul edilmesinin, taşınmasının ve dağıtılmasının PTT

idaresinin tekeli altında bulunması nedeniyle ertelenemeyeceğinden ve başka bir

kurum tarafından yerine getirilemeyeceğinden dolayı posta hizmetinin kamu

hizmeti olduğu açıktır. Buna karşılık 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin

yukarıda anılan hükümleri göz önüne alındığında, posta hizmetlerinin

etkili, verimli ve düzenli bir şekilde sunumunu doğrudan etkileyecek karar

alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme görev ve yetkisini

içermeyen postaların ayrım ve dağıtım işlerinin, Devletin genel idare

esaslarına göre yürütmesi gereken bir kamu hizmeti şeklinde nitelendirilmesi

olanaklı değildir.

Öte yandan, Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncü fıkrasında 'Devlet, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişileri tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri ile gerçek veya tüzelkişilere yaptırılabileceği veya devredilebileceği kanunla belirlenir.' denilmiştir. Böylece kamu hizmetlerinden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri ile üçüncü kişilere yaptırılabileceği veya bunlara devredilebileceği konusunda yasama organı yetkili kılınmıştır.

PTT idaresinin tekeli altında olan hizmetler başka bir kurum

tarafından yerine getirilemeyeceğinden ülke sınırları içinde coğrafi

konumlardan bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir olması, önceden

belirlenmiş kalitede ve makul bir bedel karşılığında asgari standartta

sunulması gerekmektedir. Posta hizmet talebinin hizmette etkinlik ve verimlilik

sağlayarak, değişen şartlara ve ihtiyaca göre hizmet sunumunu yapmak Devlet

için bir kamusal görev ise de bunun karşılanması için Devletin genel idare

esaslarına göre yürütülmesi zorunlu olmayan postaların ayrım ve dağıtım

işlerinin ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebilmesinin Anayasa'nın 47.

maddesinin dördüncü fıkrası karşısında yasakoyucunun takdir yetkisi içinde

bulunduğunun kabulü gerekir.

Diğer yandan, Anayasa'nın 20. maddesi ile özel hayatın gizliliği ve korunması güvence altına alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasında herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu ve özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı; ikinci fıkrasında ise özel hayatın gizliliğine ilişkin hakkın sınırlandırılma koşulları belirtilmiştir.

Anayasa'nın 22. maddesinde herkesin haberleşme hürriyetine sahip olup haberleşmenin gizliliğinin esas olduğu, maddede sayılan durumlar dışında herhangi bir nedenle bu hürriyetin engellenemeyeceği öngörülmüştür.

Posta Kanunu'nun 'Posta Gizliliği' başlıklı 16. maddesinde kendilerine posta servisinde bir iş verilmiş olanların, posta münasebetlerini açığa vurmalarının, kapalı mektupları açmalarının, içlerinde ne olduğunu araştırmalarının, haberleşme kağıtlarındaki yazılar hakkında üçüncü kişilere bilgi vermelerinin ya da her hangi birinin bunları yapmasına meydan bırakmalarının yasak olduğu belirtilmiş; bu yasağa uymayanların eylemleri ise Türk Ceza Kanunu'nda suç olarak tanımlanmıştır.

Özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliği, her türlü yasa

dışı müdahaleye karşı Anayasa ve diğer yasalarla güvence altına alınmıştır. Bu

güvence, postaların ayrım ve dağıtım işlerini ihale yolu ile alan üçüncü

şahısların yasa dışı müdahalelerini de kapsamaktadır. Dolayısıyla Kural'ın,

güvence altına alınan özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliğini

zedeleyen ya da güvence altına alınan bu haklara yasa dışı müdahale etmeme

yükümlülüğü altında bulunanların sorumluluklarını ortadan kaldıran bir yönü

bulunmamaktadır. Ayrıca PTT idaresinin, hizmetin düzenli, istikrarlı ve güvenli

bir biçimde yürütülmesini sağlamak bakımından sorumluluğu ile denetim ve

gözetim yetkisinin devam edeceği açıktır.

Belirtilen nedenlerle iptal konusu kural, Anayasa'nın 2., 20., 22., 47. ve 128. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

İptal konusu kuralın Anayasa'nın 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

V-YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

29.4.2009 günlü, 5893 sayılı Posta Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta Kanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkrasına yönelik iptal istemi, 26.1.2011 günlü, E. 2009/44, K. 2011/27 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkraya ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 26.1.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

KILIÇ

Başkanvekili

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Fettah

OTO

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye Celal · Mümtaz AKINCI