AYM Norm Denetimi E.2009/92 K.2010/11

2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (c) fıkrasının, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

3.11.1983 günlü, 83/7312 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulan

Petrol Arama ve Petrolle İlgili Faaliyetleri Düzenleme Fonu, 12.5.2000 günlü, 2000/675

sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1.1.2001 tarihi itibariyle tasfiye esasları

da saptanarak yürürlükten kaldırılmıştır. Bunun üzerine Türkiye'de petrol arama

faaliyetinde bulunan davacı şirket Mart-Haziran 2003 ve bundan sonraki dönemler

için yükümlü olduğu ek hasılatını yatırmamış, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü

28.7.2003 günlü, 11317 sayılı yazısı ile 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe

Kanunu'nun 25. maddesinin (c) fıkrasındaki hüküm uyarınca anılan şirketten

tasfiye edilen fona ilişkin yükümlülüğünü yerine getirmesini istemiştir.

Şirketin yaptığı itiraz yine aynı gerekçeyle Enerji ve Tabii Kaynaklar

Bakanlığı tarafından reddedilmiştir. Şirket tarafından redde ilişkin işlemin

iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 8. Daire tarafından verilen iptal kararı,

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından bozulmuştur. Bozma kararı

sonrasında Danıştay 8. Daire tarafından itiraz konusu kuralın, Anayasa'ya

aykırılığı savıyla iptali için başvurulmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 'Fonlara ilişkin hükümler' başlıklı 25. maddesinin itiraz konusu (c) fıkrası şöyledir:

'c)Tasfiye edilen fonların her türlü gelirleri, tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde, bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere göre tahsil edilmeye devam olunur ve genel bütçeye gelir kaydedilir.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince,Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımıyla 22.12.2009 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru dilekçesinde; itiraz konusu kuralın bütçe ile ilgili olmayan ve diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenleme olduğu, dolayısıyla diğer yasaların konusu olan bu düzenlemenin Bütçe Yasası ile yapılmış olmasının Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkileri belirtilirken bütçe yasa tasarısını görüşmek ve kabul etmek dışında diğer yasaları koymak, değiştirmek ve kaldırmak biçiminde bir ayırım yapılmıştır. Bütçe yasalarını öteki yasalardan ayrı tutan bu kural karşısında, herhangi bir yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesi veya herhangi bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesi ve kaldırılması olanaksızdır.

Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasaların Türkiye Büyük Millet

Meclisi'nde teklif, görüşme usul ve esasları ile yayımlanması düzenlenirken

bütçe yasalarının görüşme usul ve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir.

Bu maddeyle bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul

edilmiş, genel kurulda üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde

bulunmaları önlenmiş ve Anayasa'nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanı'na bütçe

yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisi

tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde bütçede değişiklik

yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde

kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir.

Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenen bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak, diğer yasalar ile düzenlenmesi gereken bir konunun, bütçe yasası ile düzenlenmesi, değiştirilmesi veya kaldırılması olanaksızdır.

Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, 'Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.' denilmektedir. Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla 'bütçe ile ilgili hükümler' ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.

Bir yasa kuralının bütçeden harcamayı ya da bütçeye gelir

sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde 'bütçe ile ilgili

hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada değişik türde gidere neden

olabilecek kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin eğitim,

savunma, sağlık, yargı, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarına

ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu

konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına

hükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin

yapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, Yasa koyucunun başka

amaçla ve bütçeninkinden tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesi gereken

yasama işlemleridir. 'Bütçe ile ilgili hüküm' sözcüklerine dayanılarak, gider

ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile

düzenlemek Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar yönünden

uygulanamaz duruma düşürür.

Anayasa'nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında, bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe yasalarını bütçeyle ilgili olmayan kurallardan uzak tutmak ve kendi yapısı içinde bütünleştirmektir.

İtiraz konusu kuralda, tasfiye edilen fonların her türlü gelirlerinin, tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde, bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere göre tahsil edilmeye devam olunacağı ve genel bütçeye gelir kaydedileceği öngörülmektedir.

Fon uygulamalarının kamu malî disiplinini bozucu etkisinin ortadan kaldırılması, maliye politikalarının etkinliğinin artırılması ve fonların belirli bir malî disipline kavuşturulması amacıyla 1992 yılından itibaren T.C. Merkez Bankası nezdinde Müşterek Fon Hesabı açılarak tüm fonların gelirlerinin bu hesaba kaydedilmesine başlanılmıştır. 1993 yılında ise fonların büyük bir kısmı bütçe kapsamına alınmıştır.

Ekonomik İstikrar ve Enflasyonla Mücadele Programı çerçevesinde

Devletin gelir ve giderlerinde birliğin ve şeffaflığın sağlanması amacıyla 2000

ve 2001 yılları içerisinde bazı fonların tasfiyesine ilişkin 23.5.2000 günlü,

4568 sayılı 'Bazı Fonların Tasfiyesine İlişkin Kanun', 21.2.2001 günlü, 4629

sayılı 'Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanun' ile 20.6.2001 günlü, 4684

sayılı 'Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair

Kanun' yürürlüğe girmiştir. 4568 sayılı Kanun'un 6. maddesinin son fıkrası,

4629 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin D fıkrası ve 4684 sayılı Kanun'un

Geçici 3. maddesinin (j) fıkrası gereğince, tasfiye edilen fonlarla ilgili

olarak gerekli her türlü düzenlemeyi yapmaya ilgisine göre Maliye Bakanı,

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu

Bakanlar yetkili kılınmıştır. Ayrıca 4629 sayılı Yasa'nın Geçici 1. maddesinin

(A) fıkrasının (c) bendi, tasfiye edilen fonların gelirlerinin tahsili ve

bütçeye gelir ve ödenek kaydedilmesine ilişkin düzenlemeleri içermektedir.

Diğer yasalarla yapılması gereken düzenlemelerin bütçe yasası dışındaki yasalarla yapılması zorunludur. 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (c) fıkrasında, tasfiye edilen fonların her türlü gelirlerinin, tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde, bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere göre tahsil edilmeye devam olunacağı ve genel bütçeye gelir kaydedileceği öngörülerek diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenleme Bütçe Yasası ile yapılmıştır.

Bu nedenlerle diğer yasaların konusu olan bu düzenlemenin Bütçe Yasası ile yapılmış olması, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıdır. Kuralın iptali gerekir.

VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 25. maddesinin (c) fıkrasınailişkinyürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından reddine, 14.1.2010 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.

KILIÇ

Başkanvekili

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

Üye

Serruh

KALELİ

Üye Zehra · Ayla PERKTAŞ