AYM Norm Denetimi E.2011/20 K.2013/41

ile M. Akif HAMZAÇEBİ

İPTAL DAVASININ KONUSU

11.12.2010 günlü, 6087 sayılı Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu'nun;

1- 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının;

a- (h) bendinde yer alan ''geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan'' ibaresinin,

b- (l) bendinde yer alan ''geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan'' ibaresinin,

2- 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin,

3- 14. maddesinin;

a- (2) numaralı fıkrasında yer alan ''Üçüncü Daire Başkanının gözetiminde'' ibaresinin,

b- (5) numaralı fıkrasının,

4- 17. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendinin birinci cümlesinin,

5- 25. maddesinin (1) numaralı fıkrasının,

6- 29. maddesinin (5) numaralı fıkrasının;

a- Birinci cümlesinde yer alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' ibaresinin,

b- İkinci cümlesinin,

7- 30. maddesinin (5) numaralı fıkrasının;

a- Birinci cümlesinde yer alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' ibaresinin,

b- İkinci cümlesinin,

8- 31. maddesinin (4) numaralı fıkrasının,

9- 36. maddesinin (10) numaralı fıkrasının,

10- 38. maddesinin;

a- (4) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin,

b- (10) numaralı fıkrasının,

11- Geçici 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının,

12- Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının,

13- 48. maddesinin (1) numaralı fıkrasının,

Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 9., 10., 36., 37., 67., 140. ve 159. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralları

11.12.2010 günlü, 6087 sayılı Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu'nun;

1- Dava konusu kuralları da içeren 2. maddesi şöyledir:

'Tanımlar

MADDE 2- (1) Bu Kanunun uygulanmasında;

a) Bakan: Adalet Bakanını,

b) Bakanlık: Adalet Bakanlığını,

c) Başkan: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanını,

ç) Başkanvekili: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanvekilini,

d) Daire: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun birinci, ikinci ve üçüncü dairelerinden her birini,

e) Daire başkanı: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun birinci, ikinci ve üçüncü daire başkanlarından her birini,

f) Genel Kurul: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Kurulunu,

g) Genel Sekreter: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Sekreterini,

ğ) Genel Sekreterlik: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Sekreterliğini,

h) Hâkim: 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununda tanımlanan hâkim ile geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan hâkimi,

ı) Kurul: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunu,

i) Kurul müfettişi: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Teftiş Kurulu Başkanlığında görev yapan Başkan, başkan yardımcıları, başmüfettiş ve müfettişleri,

j) Kurulun seçimle gelen üyesi: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun, Adalet Bakanı ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı dışındaki asıl üyelerinden her birini,

k) Kurul üyesi: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun asıl üyelerinden her birini,

l) Savcı: 2802 sayılı Kanunda tanımlanan savcı ile geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan savcıyı,

m) Teftiş Kurulu: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Teftiş Kurulunu,

n) Teftiş Kurulu Başkanı: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Teftiş Kurulu Başkanını,

o) Tetkik hâkimi: Kurulda görev yapan hâkim ve savcıları,

ifade eder.'

2- Dava konusu kuralı da içeren 3. maddesi şöyledir:

'Kuruluş ve Kurulun bağımsızlığı

MADDE 3- (1) Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu yirmiiki asıl ve oniki yedek üyeden oluşur.

(2) Kurul üç daire hâlinde çalışır.

(3) Kurulun Başkanı, Bakandır.

(4) Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabiî üyesidir. Müsteşar bulunmadığı zaman kendisine vekâlet etmekte olan, Kurul toplantılarına katılır.

(5) Kurul; Bakan, Adalet Bakanlığı Müsteşarı, Cumhurbaşkanınca seçilecek dört asıl, Yargıtaydan seçilecek üç asıl ve üç yedek, Danıştaydan seçilecek iki asıl ve iki yedek, Türkiye Adalet Akademisinden seçilecek bir asıl ve bir yedek, birinci sınıf olan adlî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek yedi asıl ve dört yedek ile birinci sınıf olan idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek üç asıl ve iki yedek üyeden oluşur.

(6) Kurul, görevlerini yerine getirirken ve yetkilerini kullanırken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, Kurula emir ve talimat veremez.

(7) Kurul, mahkemelerin bağımsızlığı ile hâkimlik ve savcılık teminatı esaslarını gözeterek adalet, tarafsızlık, doğruluk ve dürüstlük, tutarlılık, eşitlik, ehliyet ve liyakat ilkeleri çerçevesinde görev yapar.'

3- Dava konusu kuralları da içeren 14. maddesi şöyledir:

'Teftiş Kurulunun oluşumu ve görevleri

MADDE 14- (1) Teftiş Kurulu; Teftiş Kurulu Başkanı, iki başkan yardımcısı ile yeteri kadar Kurul başmüfettişi ve müfettişi ile bürolardan oluşur.

(2) Teftiş Kurulu, Üçüncü Daire Başkanının gözetiminde Kurul adına görev yapar.

(3) Kurul müfettişleri, görevlerini yerine getirirken Teftiş Kurulu Başkanına; Teftiş Kurulu Başkanı ise Kurula karşı sorumludur.

(4) Teftiş Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır:

a) Adlî ve idarî yargı hâkim ve savcılarının görevlerini kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetlemek; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hâl ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırmak ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemlerini yapmak.

b) Görev alanına giren konularda, uygulamada ortaya çıkan mevzuat yetersizliği ve aksaklıklar ile ilgili hususlarda gerekli inceleme ve araştırmaları yaparak alınması gerekli kanunî ve idarî tedbirler konusunda Kurula teklifte bulunmak.

c) Kanun, tüzük ve yönetmeliklerde gösterilen veya Kurul tarafından verilen benzeri görevleri yapmak.

(5) Mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapan Teftiş Kurulu ve Kurul müfettişlerinin çalışma yöntemleri ile denetim, araştırma, inceleme ve soruşturmaların yapılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.'

4- Dava konusu kuralı da içeren 17. maddesi şöyledir:

'Kurul müfettişlerinin görev ve yetkileri

MADDE 17- (1) Kurul müfettişlerinin görev ve yetkileri şunlardır:

a) Hâkim ve savcıların görevlerini kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetlemek.

b) Hâkim ve savcıların görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hâl ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma yapmak.

(2) Kurul müfettişleri bu görevlerini yerine getirirken;

a) Yapacakları araştırma, inceleme ve soruşturmalarda, lüzum gördükleri kimseleri yeminle dinleyebilir, gerektiğinde istinabe yoluna başvurabilir, sübut delilleri ile gereken bilgileri kamu kurum, kurul ve kuruluşlarından doğrudan toplayabilir.

b) Yapacakları inceleme ve soruşturmalarda bu Kanunda verilen yetkilere ilave olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununa göre işlem yapabilir; kanunlarda kendilerine ve Cumhuriyet savcısına, soruşturmanın yürütülmesiyle ilgili tanınan tüm yetkileri kullanabilir. 5271 sayılı Kanunda gecikmesinde sakınca bulunan hâllere ilişkin olmak üzere Cumhuriyet savcısına tanınan yetkiler bu hükmün dışındadır.

(3) Kurul müfettişlerince yapılacak denetim, araştırma, inceleme ve soruşturmalarda ilgili kuruluş ve kişiler istenecek her türlü bilgi ve belgeyi vermekle yükümlüdürler.

(4) Kurul müfettişleri, denetimlerde, yargı yetkisine ve yargısal takdire giren konulara karışamazlar, tavsiye ve telkinde bulunamazlar.'

5- Dava konusu kural olan 25. maddesi şöyledir:

'Propaganda yasağı

MADDE 25- (1) Adaylar, kesin aday listesinin ilânından oy verme süresinin bitimine kadar propaganda yapamazlar. Ancak;

a) Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde özgeçmişlerini bu iş için tahsis edilmiş bir internet sitesinde yayımlayabilirler.

b) Kendilerini tanıtan ve mesleki konularla ilgili düşüncelerini açıklayan mektup, elektronik posta ve kısa mesaj gönderebilirler.

c) Kapalı yer toplantısı yapabilirler.'

6- Dava konusu kuralları da içeren 29. maddesi şöyledir:

'Genel Kurul toplantı ve karar yeter sayısı

MADDE 29- (1) Genel Kurul, her yılın ocak ayının onuncu işgünü kendiliğinden toplanarak, yıllık olağan toplantı günlerini tespit eder.

(2) Başkan, gereken hâllerde Genel Kurulu olağanüstü toplantıya çağırabilir. Üye tam sayısının salt çoğunluğunun, görüşülecek konuyu da belirten yazılı talebi üzerine Başkan, Genel Kurulu olağanüstü toplantıya çağırır.

(3) Genel Kurul, en az onbeş üyeyle toplanır ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla karar alır.

(4) Genel Kurul toplantı gündemi, Başkan tarafından, Başkanvekilinin de görüşü alınmak suretiyle, işin önemine, ivedi veya süreli oluşuna göre düzenlenir. Gündem, toplantının yapılacağı gün ve saati, Kurulda görüşülecek işleri ve sırasını gösterir. Tamamlanmayan gündem maddeleri bir sonraki gündemde öncelikle görüşülür.

(5) Gündemde değişiklik yapılması; ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde Başkan veya üyelerden birinin talebi üzerine Genel Kurul kararı ile olur. İvedi ve süreli olmayan talepler bu suretle ele alınamaz. Gündemdeki işlerden birinin sırasından önce ya da sonra görüşülmesi, ertelenmesi veya gündemden çıkarılması aynı usule tâbidir.'

7- Dava konusu kuralları da içeren 30. maddesi şöyledir:

'Dairelerin toplantı ve karar yeter sayısı

MADDE 30- (1) Daireler, daire başkanının çağrısı üzerine her yılın ocak ayında toplanarak yıllık olağan toplantı günlerini tespit eder.

(2) Daire başkanı, gereken hâllerde daireyi olağanüstü toplantıya çağırabilir. Üye tam sayısının salt çoğunluğunun, görüşülecek konuyu da belirten yazılı talebi üzerine daire başkanı, daireyi olağanüstü toplantıya çağırır.

(3) Daireler, en az beş üyeyle toplanır ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla karar alır.

(4) Dairelerin toplantı gündemi, daire başkanı tarafından işin önemine, ivedi veya süreli oluşuna göre düzenlenir. Gündem, toplantının yapılacağı gün ve saati, görüşülecek işleri ve sırasını gösterir. Tamamlanmayan gündem maddeleri bir sonraki gündemde öncelikle görüşülür.

(5) Gündemde değişiklik yapılması; ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde daire başkanı veya üyelerden birinin talebi üzerine daire kararı ile olur. İvedi ve süreli olmayan talepler bu suretle ele alınamaz. Gündemdeki işlerden birinin sırasından önce ya da sonra görüşülmesi, ertelenmesi veya gündemden çıkarılması aynı usule tâbidir.'

8- Dava konusu kuralı da içeren 31. maddesi şöyledir:

'Oylama

MADDE 31- (1) Genel Kurulda ve dairelerde görüşmeler tamamlandıktan sonra oylamaya geçilir. Aksine hüküm bulunmayan veya karar alınmayan durumlarda oylama açık yapılır.

(2) Genel Kurulun seçim işlerinde oylama gizli yapılır.

(3) Önce usule ilişkin hususlar oylanır. Usul konusunda azınlıkta kalanlar esas hakkında oylamaya katılmak zorundadır. Kurul veya daire başkanı yaş itibarıyla en genç üyeden başlayarak oyları toplar ve en sonunda kendi oyunu kullanır. Oylamalarda çekimser oy kullanılamaz.

(4) Disiplin işlemlerinde oyların dağılması hâlinde ilgilinin en fazla aleyhinde olan oy çoğunluk meydana gelinceye kadar kendisine en yakın olan oya ilave edilir.

(5) Oylamanın sonucu oturum başkanı tarafından tespit edilir ve açıklanır.'

9- Dava konusu kuralı da içeren 36. maddesi şöyledir:

'Üyelerin disiplin soruşturma ve kovuşturması işlemleri

MADDE 36- (1) Kurulun seçimle gelen üyelerinin, disiplin suçu oluşturan eylemleri sebebiyle, haklarında yürütülecek disiplin soruşturması ve kovuşturması, bu Kanun hükümleri uyarınca Genel Kurul tarafından yapılır.

(2) Kurulun seçimle gelen üyeleri hakkında yapılan ihbar ve şikâyetlerde, Başkan, işi Genel Kurula götürmeden önce daire başkanlarından birine ön inceleme yaptırabilir. Görevlendirilen bu daire başkanı, incelemesini yaptıktan sonra, durumu bir raporla Başkana bildirir.

(3) Başkan, ihbar veya şikâyeti doğrudan ya da inceleme yaptırdıktan sonra Genel Kurula sunar. Yapılan görüşme sonucunda; soruşturma açılmasına yer olmadığına ya da soruşturma açılmasına karar verilir. Soruşturma açılmasına karar verilmesi hâlinde, üyeler arasından, gizli oyla, üç kişilik bir soruşturma kurulu seçilir. Soruşturma kuruluna, en yüksek oyu alan, oyların eşitliği hâlinde ise yaşça büyük olan başkanlık eder.

(4) Soruşturma kurulu, konu ile ilgili bilgileri toplar ve sübut delillerini tespit eder, lüzum gördüğü kimseleri yeminle dinler, ilgiliye isnat olunan hâl ve hareketi bildirerek savunmasını alır. İlgili savunmasının istendiği andan itibaren, bizzat veya vekili aracılığıyla soruşturma evrakını incelemeye yetkilidir.

(5) Soruşturma kurulu, yaptığı soruşturmayı, elde ettiği bilgi ve delilleri gösteren ve bunlara göre disiplin cezası verilmesine yer olup olmadığı hakkındaki kanaatini belirten bir rapor hazırlayarak, rapor ve eklerini Genel Kurula verir.

(6) Soruşturma sonucu ilgiliye yazılı olarak bildirilir ve yedi günden az olmamak üzere tayin edilen süre içinde Genel Kurul huzurunda kovuşturma aşamasına ilişkin olarak, bizzat veya vekili aracılığıyla sözlü ya da yazılı savunmasını vermeye davet edilir.

(7) Genel Kurul, disiplin kovuşturması kapsamında, hazırlanmış olan disiplin soruşturması dosyası ve raporunu inceler, ilgili yazılı savunma vermişse bu savunmayı okur, sözlü savunma yapmak istemişse sözlü savunmasını dinler; tüm evrak kapsamını gözönüne alarak;

a) Gerekirse soruşturmanın genişletilmesine veya derinleştirilmesine,

b) İsnat olunan hâl ve hareketi sabit görmezse dosyanın işlemden kaldırılmasına,

c) İsnat olunan hâl ve hareketi sabit görürse eyleme uyan disiplin cezasına,

karar verir.

(8) Ceza yönünden soruşturma veya kovuşturma başlatılmış olması, ayrıca disiplin soruşturması yapılmasına ve disiplin cezası verilmesine engel olmaz.

(9) Disiplin soruşturmasını gerektiren eylemlerin işlenmesinden itibaren üç yıl geçmişse disiplin soruşturması açılamaz. Disiplin cezasını gerektiren eylemin işlendiği tarihten itibaren beş yıl geçmişse disiplin cezası verilemez. Disiplin cezasını gerektiren eylem, aynı zamanda bir suç teşkil eder ve bu suç için kanunda daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüş olur ve ceza soruşturması veya kovuşturması da açılır ise, bu fıkrada belirtilen süre yerine bu süreler uygulanır. Genel Kurulca kovuşturma sonucunun beklenmesine karar verilenler hakkında ise, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren iki yıl geçmekle ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

(10) Kurulun seçimle gelen üyelerinin, Kurul üyesi olmadan önceki eylemlerinden dolayı disiplin soruşturma veya kovuşturmaları Kurul tarafından, bulunduğu aşamadan itibaren, bu Kanundaki usul çerçevesinde, ilgililerin özel kanunlarındaki hükümleri esas alınmak suretiyle karara bağlanır.'

10- Dava konusu kuralları da içeren 38. maddesi şöyledir:

'Üyelerin adlî suçlarıyla ilgili soruşturma ve kovuşturma usulü

MADDE 38- (1) Kurulun seçimle gelen üyelerinin görevleriyle ilgili suçları ile kişisel suçları hakkındaki soruşturma ve kovuşturma izni işlemleri Genel Kurul tarafından, kovuşturma açılması kararı ve kovuşturma mercilerinin belirlenmesi ise gösterilen yetkili merciler tarafından bu Kanun hükümleri uyarınca yapılır.

(2) Kurulun seçimle gelen üyeleri hakkında yapılan ihbar ve şikâyetlerde Başkan, işi Genel Kurula götürmeden önce daire başkanlarından birine ön inceleme yaptırabilir. Görevlendirilen bu daire başkanı, incelemesini yaptıktan sonra, durumu bir raporla Başkana bildirir.

(3) Başkan suç ihbar veya şikâyetini doğrudan ya da inceleme yaptırdıktan sonra Genel Kurula sunar. Yapılan görüşme sonucunda; soruşturma açılmasına yer olmadığına ya da soruşturma açılmasına karar verilir. Soruşturma açılmasına karar verilmesi hâlinde, üyeler arasından, gizli oyla, üç kişilik bir soruşturma kurulu seçilir. Soruşturma kuruluna, en yüksek oyu alan, oyların eşitliği hâlinde ise yaşça büyük olan başkanlık eder.

(4) Soruşturma kurulu, 5271 sayılı Kanuna göre işlem yapar ve kanunların Cumhuriyet savcısına tanıdığı bütün yetkileri kullanır. Soruşturma sırasında hâkim kararı alınması gereken hususlarda ilgililer hakkında isnat edilen suçun niteliğine göre belirlenmiş bulunan kovuşturma mercilerine başvurur.

(5) Soruşturma kurulu, soruşturmayı tamamladıktan sonra kovuşturma açılmasına yer olup olmadığı hakkındaki kanaatini belirten bir rapor hazırlayarak, rapor ve eklerini Genel Kurula verir.

(6) Genel Kurul, dosyayı inceledikten ve varsa eksiklikleri tamamlattıktan sonra, kovuşturma yapılmasına gerek görmediği takdirde evrakın işlemden kaldırılmasına karar verir; aksi hâlde kovuşturma yapılmasına izin verir.

(7) Kovuşturma yapılmasına ilişkin verilen iznin kesinleşmesi üzerine dosya;

a) Görevle ilgili suçlarda Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesine,

b) Kişisel suçlarda Yargıtay Ceza Genel Kuruluna,

kamu davası açılmak üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.

(8) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı iddianamesini düzenleyerek

evrakı, Yargıtayın görevli ceza dairesine verir. Yargıtayın görevli ceza

dairesi tarafından iddianamenin bir örneği 5271 sayılı Kanun hükümleri

gereğince, ilgiliye tebliğ olunur. Bu tebliğ üzerine ilgili, on gün içinde

delil toplanmasını ister veya kabul edilebilir istekte bulunursa bu husus göz

önünde tutulur ve gerekirse soruşturma daire tarafından derinleştirilir.

Yapılan bu işlemler sonucunda, kovuşturma açılmasına veya kovuşturma açılmasına

yer olmadığına dair karar verilir. Kovuşturma açılmasına dair karar verilmesi

durumunda evrak hemen bu Kanunda belirlenen kovuşturma mercilerine gönderilir.

Kovuşturma açılmasına yer olmadığına dair karara karşı, kararı veren ceza

dairesinin numara olarak kendisini izleyen ceza dairesine; kararı son numaralı

ceza dairesi vermişse birinci ceza dairesine usulünce itiraz edilebilir.

(9) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde soruşturma genel hükümlere göre yürütülür ve durum hemen Kurula bildirilir. Soruşturma sonucunda dosya, düzenlenen fezleke ile birlikte Kurula gönderilir.

(10) Kurulun seçimle gelen üyelerinin, Kurul üyesi olmadan önceki suç teşkil eden eylemlerinden dolayı soruşturma yapılması ve kovuşturma izni verilmesi işlemleri, bulunduğu aşamadan itibaren Genel Kurul tarafından bu Kanun hükümlerine göre yürütülür.'

11- Dava konusu kuralı da içeren geçici 2. maddesi şöyledir:

'Mali ve sosyal haklar ile emeklilik

GEÇİCİ MADDE 2- (1) İlgili kanunlarda gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar, adalet müfettişlerine tanınan tüm malî ve sosyal haklardan Kurul müfettişleri de faydalanır.

(2) 7/5/2010 tarihli ve 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunla değiştirilen Anayasanın 159 uncu maddesi uyarınca oluşturulan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun seçimle gelen üyelerinden, 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında bulunanların, emeklilik hak ve yükümlülükleri; 2802 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi kapsamına giren Yargıtay daire başkanı esas alınarak tespit olunur.'

12- Dava konusu kuralı da içeren geçici 3. maddesi şöyledir:

'Hakkında meslekten çıkarma kararı verilmiş olanların durumu

GEÇİCİ MADDE 3- (1) 2461 sayılı Kanun ile kurulan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, haklarında meslekten çıkarma cezası verilen hâkim ve savcıların, bu cezanın kaldırılması için idarî dava açmadan önce, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış gün içinde Kurula başvurmaları gerekir.

(2) Genel Kurul, usulüne uygun yapılan başvurular üzerine, dosya üzerinden yapacağı inceleme sonunda, talep halinde, başvuranın bizzat veya vekili aracılığıyla yazılı ya da sözlü savunmasını da almak suretiyle, başvurunun kabulüne veya reddine karar verir.

(3) Başvurunun kabulü halinde;

a) Önceki kararın kaldırılmasına,

b) Hâkimlik ve savcılık mesleğine kabulde aranan niteliklerin kaybedilmemiş olması şartıyla ilgilinin hâkimlik ve savcılık mesleğine tekrar atanmasına,

c) Önceden verilmiş olan meslekten çıkarma cezasına konu eylem sebebiyle başka bir disiplin cezası verilmesine gerek gördüğünde eyleme uyan disiplin cezasına,

karar verir.

(4) İkinci ve üçüncü fıkralar uyarınca verilen kararlara karşı, Başkan veya ilgili, tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde, Genel Kuruldan yeniden inceleme talebinde bulunabilirler. Yeniden inceleme talebi üzerine verilen kararlar kesindir.

(5) İkinci fıkra uyarınca verilen başvurunun reddine ilişkin kesinleşen kararların iptali talebiyle ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya başvurulabilir. Bu dava, acele işlerden sayılır. Üçüncü fıkra uyarınca verilen kararlar yargı denetimi dışındadır.'

13- Dava konusu kural olan 48. maddesi şöyledir:

'Yürütme

MADDE 48- (1) Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 9., 10., 36., 37., 67., 140. ve 159. maddelerine dayanılmıştır.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla;

1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE,

3- Yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, Fettah OTO'nun 'Yürürlüğün durdurulması isteminin öncelikle görüşülmesi' gerektiği yolundaki karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

24.2.2011 gününde karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Metin EFE tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Kanun'un 2. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (h) ve (l) Bentlerinde Yer Alan ''geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan'' İbarelerinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, hâkim ve savcıların adli ve idari yargıda

yargılama faaliyetlerini yürüttükleri gibi geçici yetki veya herhangi bir

görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta da görev yapabildikleri, oysa

Anayasa'nın 159. maddesinde böyle bir ayrıma yer verilmediği, geçici yetki veya

görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta çalışanların Anayasa'nın 140.

maddesinde 'hakim ve savcı olup da adalet hizmetindeki idari görevlerde

çalışanlar' denilmek suretiyle fiilen hâkimlik ve savcılık yapanlardan

ayrıldığı, Anayasa'nın 159. maddesinde, bu meslekten sayılanlar arasında geçici

yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka kurum veya kuruluşta görev

yapanlar gibi bir ayrım yapılmadığı ve dolayısıyla dava konusu kurallarla

Anayasa'nın 159. maddesinde yapılan sınırlı tanımın genişletildiği belirtilerek

kuralların, Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle dava konusu kural Anayasa'nın 140. maddesi yönünden de incelenmiştir.

2802 sayılı Kanun'un 'Tanımlar' başlıklı 3. maddesinde

hâkim ile savcının 2802 sayılı Kanun uygulamasında kimleri kapsadığı

belirtilmiştir. Buna göre, hâkimin; adli yargıda, mahkeme başkan ve üyelerini,

hâkimleri, Yargıtay tetkik hâkimleri ile Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve

ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan hâkimleri; idari yargıda,

mahkeme başkan ve üyelerini, hâkimleri, Danıştay tetkik hâkimleri ile Adalet

Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan

hâkimleri; savcının ise adli yargıda, il ve ilçe Cumhuriyet başsavcılarını, Cumhuriyet

başsavcı vekillerini, Cumhuriyet savcılarını, Yargıtay Cumhuriyet savcıları ile

Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde

çalışan savcıları; idari yargıda, Danıştay savcıları ile Adalet Bakanlığı

merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında idari görevlerde çalışan savcıları

kapsadığı ifade edilmiştir.

Kanun'un dava konusu kuralları da içeren 2. maddesinde, Kanun'da geçen bazı kavramların Kanun'un uygulanmasında ne anlama geldiği ifade edilmiştir. Buna göre, anılan maddenin dava konusu kuralın yer aldığı (h) bendinde hâkimin, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nda tanımlanan hâkim ile geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan hâkimi; dava konusu kuralın yer aldığı (l) bendinde ise savcının, 2802 sayılı Kanun'da tanımlanan savcı ile geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan savcıyı ifade ettiği belirtilmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.

Anayasa'nın 'Hakimlik ve Savcılık Mesleği' başlıklı

140. maddesinin beşinci fıkrasında, 'Hâkimler ve savcılar, kanunda

belirtilenlerden başka, resmi ve özel hiçbir görev alamazlar.' denilmiştir.

Buna paralel olarak 2802 sayılı Kanun'un 48. maddesinin dördüncü fıkrasında,

hâkim ve savcıların, kanunlarda belirlenenlerden başka, resmî ve özel hiçbir

görev alamayacakları kural altına alınmıştır. Bu bağlamda, bir hâkim veya

savcının geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya

kuruluşta görevlendirilebilmesi için öncelikle hâkim veya savcının

görevlendirileceği kurum veya kuruluşun kanununda açıkça görevlendirme

yapılabileceğine dair bir düzenlemenin bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla,

bir hâkim veya savcının görevlendirileceği kurum veya kuruluşun kanununda

görevlendirme yapılabileceğine dair bir düzenleme yoksa hâkim veya savcının

geçici yetki veya görevlendirme ile o kurum veya kuruluşta

görevlendirilebilmesi mümkün değildir. Bu şekilde geçici yetki veya herhangi

bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görevlendirilen hâkim veya

savcının ise kadroları ile ilişikleri devam etmekte ve hâkim ve savcı statüleri

korunmaktadır. Nitekim, bu hâkim ve savcıların özlük işlemleri 2802 sayılı

Kanun'a göre yapılıp Anayasa'da teminat altına alınan güvencelerden de

yararlanmaktadırlar. Bu nedenle, Anayasa'nın 140. maddesinin beşinci fıkrası

gereğince ancak bir kanunun açık hükmüne göre geçici yetki veya herhangi bir

görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görevlendirilebilen hâkim ve

savcının, 2802 sayılı Kanun'da tanımlanan hâkim ve savcı tanımının içerisinde

yer almadığı söylenemez.

Diğer taraftan, Anayasa'nın 140. maddesinin yedinci fıkrasında, 'Hâkim

ve savcı olup da adalet hizmetindeki idari görevlerde çalışanlar, hâkimler ve

savcılar hakkındaki hükümlere tabidirler. Bunlar, hâkimler ve savcılara ait

esaslar dairesinde sınıflandırılır ve derecelendirilirler, hâkimlere ve

savcılara tanınan her türlü haklardan yararlanırlar.' denilmiştir. Anılan

fıkrada yer alan 'adalet hizmeti'ibaresinden, yalnızca Adalet

Bakanlığı nezdinde yürütülen adalet hizmetleri kastedilmediği ve diğer kurum

veya kuruluşlarda da kanunla belirlenmiş alanlarda adalet hizmetinin sunulacağı

açıktır. Dolayısıyla, adalet hizmetinin gerektirdiği hallerde ve kanunun açıkça

verdiği yetkiye dayanarak geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka

bir kurum veya kuruluşta görevlendirilen hâkim ve savcının anılan Anayasa

kuralı karşısında hâkimlere ve savcılara tanınan her türlü haklardan da

yararlanacaklarında kuşku bulunmamaktadır.

Kanun'un dava konusu kuralların da yer aldığı madde gerekçesinde ise konuyla ilgili olarak, gereksiz tekrarlardan kaçınmak ve tereddütlere meydan vermemek amacıyla Kanun'da sıkça kullanılan bazı kavramların ne anlama geldiğinin açıklandığı belirtilmiştir. Buna göre, geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görevlendirilen hâkim ve savcının, yukarıda belirtilen kanun ve Anayasa kuralları gözetildiğinde hâkim ve savcı tanımı içerisinde yer aldıkları ve dava konusu kurallarla Anayasa'ya aykırı olarak hâkim ve savcı tanımının genişletildiği söylenemez.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 2. ve 140. maddelerine aykırı değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir.

Kuralların, Anayasa'nın 159. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

Bu görüşe Mehmet ERTEN katılmamıştır.

B- Kanun'un 3. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Adalet Bakanlığı Müsteşarı'nın Hakimler ve

Savcılar Yüksek Kurulunun doğal üyesi olduğu, Anayasa'da seçimle gelen üyeler

için yedek üyelik sisteminin öngörüldüğü hâlde doğal üyeler için yedek üye

sisteminin veya vekâlet müessesesinin öngörülmediği, dolayısıyla mahkemelerin

bağımsızlığı ve tarafsızlığı teminatına göre görev yapan Kurul üyelerinin

Anayasa'da öngörülmeyen şekilde vekâlet müessesesi ile görev yapmasının

Anayasa'ya uygun düşmediği, hiç kimsenin veya organın kaynağını Anayasa'dan

almayan bir devlet yetkisini kullanamayacağı, Anayasa'da öngörülmediği hâlde

Kurul'un doğal üyesi olan Müsteşar için yasama organınca vekâlet müessesinin

kabul edilemeyeceği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 6. ve 159. maddelerine

aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un dava konusu kuralı da içeren 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, Adalet Bakanlığı Müsteşarı'nın Kurulun tabii üyesi olduğu, Müsteşar'ın bulunmadığı zaman kendisine vekâlet etmekte olanın Kurul toplantılarına katılacağı belirtilmiştir.

Kanun'un konuyla ilgili olarak madde gerekçesinde, 'Anayasanın

159 uncu maddesinde, Müsteşarın üyeliğiyle ilgili hükümde, 5982 sayılı Kanunla

bir değişiklik yapılmamıştır. Yine 2461 sayılı Hakimler ve Savcılar Yüksek

Kurulu Kanununun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasında da 'Müsteşar bulunmadığı

zaman kendisine vekâlet etmekte olan Kurula katılır' hükmü yer almaktadır.

Hukukun genel ilkesi gereğince vekil, asılın bütün yetkilerine sahiptir. Bu bağlamda,

asıl bulunmadığı zamanlarda, vekil, asıla ait bütün hak ve yetkileri

kullanacaktır. Bu ilkeye göre, Müsteşar görevi başında bulunmadığı zaman ona

vekâlet edenin, Müsteşarın yetkilerini kullanacağı ve görevlerini yerine

getireceği konusunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte

söz konusu hüküm, görevi başında bulunan Müsteşara, Kurul toplantılarına

kendisi katılmayarak yerine uygun göreceği bir yardımcısının katılmasını

sağlama imkânı tanımamaktadır. Bu durum, sadece, Müsteşarın hastalık, yurt

dışında olma, izin, rapor ve benzeri sebeplerle görevi başında olmadığı

hallerle sınırlıdır. Ayrıca benzer bir düzenleme 4954 sayılı Türkiye Adalet

Akademisi Kanununun 15 inci maddesinin son fıkrasında da yer almaktadır. Söz

konusu hüküm maddede yer almasa bile yukarıda açıklanan gerekçelerle,

uygulamanın aynı şekilde olması gerektiği konusunda bir tereddüt bulunmamakla

birlikte yürürlükteki 2461 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde yer alan bu

yöndeki hükmün, Tasarıda yer almamasının farklı yorumların yapılmasına sebep

olabileceği düşüncesiyle, yürürlükteki hüküm Tasarıda tekrarlanmıştır.' denilmiştir.

Anayasa'nın 'Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu' başlıklı 159. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde, Adalet Bakanlığı Müsteşarı'nın Kurulun tabii üyesi olduğu belirtilmiştir.

Anayasa'nın 159. maddesinde, Adalet Bakanlığı Müsteşarı'nın

Kurulun tabii üyesi olduğu belirtilirken Müşteşar'ın, kişi olarak değil makam

olarak anlaşılması gerektiği açıktır. Müsteşarlık, idare hukuku genel ilkeleri

gereğince, 'kamu hizmetlerinin devamlılığı ilkesi'ne göre yürütülmesi

gereken bir görevdir. Dolayısıyla, müsteşarın görevi başında bulunmadığı

durumlarda bu makama, asaleten atama yapılıncaya ya da müsteşarın kanunen

görevine dönünceye kadar usulüne göre vekâlet edilebilir. Bu vekilin ise

vekâlet ettiği müsteşarlık görevinin yetki ve sınırları içinde kalmak kaydı ile

asılın tüm hak ve yetkilerine sahip olacağı açık olup bu husus vekâlet

kurumunun doğal bir sonucudur. Bu nedenle, vekil ya da asıl, hukuken bu makamı

kim temsil ediyorsa Kurul toplantılarına katılacak olan kişi, makamı hukuken

temsil eden kişidir. Kaldı ki, Anayasa'nın 159. maddesinde bu durumu yasaklayan

bir kural da bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, Anayasa'nın 159. maddesinin birinci fıkrasında, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapacağı; Kanun'un 'Kuruluş ve Kurulun Bağımsızlığı' başlıklı 3. maddesinin (7) numaralı fıkrasında, Kurulun, mahkemelerin bağımsızlığı ile hâkimlik ve savcılık teminatı esaslarını gözeterek görev yapacağı belirtilmiştir. Söz konusu kurallar gözetildiğinde asılın hak ve yetkilerine sahip olan vekilin de bu teminatlara göre görev yapacağı açıktır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 159. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Bu görüşe Osman Alifeyyaz PAKSÜT katılmamıştır.

Kuralın, Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

C- Kanun'un 14. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan ''Üçüncü Daire Başkanının gözetiminde'' İbaresinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kurul müfettişlerinin yapacağı işlerin

Anayasa'nın 159. maddesinde özel olarak düzenlendiği, Kurulun mahkemelerin

bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulup görev yapmasına bağlı

olarak Kurul müfettişlerinin de anayasal teminat altına alındığı, bu teminatın

kanunla değiştirilmesinin olanaklı olmadığı, Anayasa'nın 159. maddesiyle Kurul

müfettişlerine verilen denetim, inceleme ve soruşturma yetkisinin başlamasıyla

ilgili olarak ilgili dairenin teklifi ve Kurul Başkanı'nın oluru ile mümkün

olması durumunun müfettişlerin ilgili daire ya da Kurul Başkanı ile görev

bağlantısı olduğu anlamına gelmeyeceği, gözetimin eşgüdüm ya da

bilgilendirmeden öte bir ilişkiyi ve bağımlılığı tanımladığı, gözetim yapan

kişi ya da dairenin gözetim altındakilerin üzerinde yönlendirme ve denetim

yetkisine sahip olacağı, Kurul müfettişleri için Anayasa'da Kurul dışında

Bakan, Daire Başkanı, Kurul üyesi ya da herhangi bir Daireye bağımlılık ya da

gözetimin öngörülmediği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 159. maddesine aykırı

olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Teftiş Kurulunun Oluşumu ve Görevleri' başlıklı 14. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, Teftiş Kurulunun, Teftiş Kurulu Başkanı, iki başkan yardımcısı ile yeteri kadar Kurul başmüfettişi ve müfettişi ile bürolardan oluşacağı; (3) numaralı fıkrasında, Kurul müfettişlerinin, görevlerini yerine getirirken Teftiş Kurulu Başkanı'na, Teftiş Kurulu Başkanı'nın ise Kurula karşı sorumlu olduğu; dava konusu kuralın da yer aldığı (2) numaralı fıkrasında ise Teftiş Kurulunun, Üçüncü Daire Başkanı'nın gözetiminde Kurul adına görev yapacağı belirtilmiştir.

Anayasa'nın 159. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, 'Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemleri, ilgili dairenin teklifi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanının oluru ile Kurul müfettişlerine yaptırılır. Soruşturma ve inceleme işlemleri, hakkında soruşturma ve inceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırılabilir.' denilmiştir.

Kurula bağlı olarak kurulan Teftiş Kurulunun da mahkemelerin

bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapacağı açıktır.

Nitekim, Kanun'un 14. maddesinin (5) numaralı fıkrasında, Teftiş Kurulu ile

müfettişlerinin mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre

görev yapacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla, Teftiş Kurulu ile müfettişlerinin,

müfettiş olarak kanaatlerinin etkilenmesi, yönlendirilmesi ya da denetlenmesi

söz konusu olamaz. Ancak, Teftiş Kurulunun verimli şekilde işlemesi ya da kurum

içi koordinasyonun sağlanması amacıyla alınması gereken bir takım idari

tedbirler için yetki verilmesinde mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik

teminatı esaslarına göre görev yapan Teftiş Kurulu ile müfettişlerinin

bağımsızlıklarını ya da tarafsızlıklarını engelleyen bir yön bulunmadığı gibi

bu yetkilerin Teftiş Kurulu ile müfettişlerinin müfettiş olarak kanaatlerinin

etkilenmesi, yönlendirilmesi ya da denetlenmesi olarak nitelendirilemez. Buna

göre, dava konusu kuralla, Üçüncü Daire Başkanı'na verilen gözetim yetkisinin,

Teftiş Kurulunun verimli şekilde işlemesi amacıyla alınması gereken bir takım

idari tedbirler için verildiği açık olduğundan kuralda, Anayasa'ya aykırılık

bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 159. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

D- Kanun'un 14. Maddesinin (5) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 140. maddesinde, hâkim ve savcılar

hakkında disiplin kovuşturması açılması ve disiplin cezası verilmesi,

görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı

soruşturma yapılması ve yargılanmalarına karar verilmesi hususunun mahkemelerin

bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenleneceğinin

belirtildiği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre

görev yapan Teftiş Kurulu ve Kurul müfettişlerinin çalışma yöntemleri ile

denetim, araştırma, inceleme ve soruşturmaların yapılmasına ilişkin usul ve

esasların da yönetmeliğe bırakılmaksızın kanunla düzenlenmesinin gerektiği,

Anayasa'nın 7. maddesi gereğince kanun koyucunun, temel ilkeleri koymadan,

çerçeveyi çizmeden yürütme erkine yetki vermemesi gerektiği, dava konusu

kuralla sınırsız ve belirsiz bir alanın idarenin düzenlemesine bırakıldığı

belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 7. ve 140. maddelerine aykırı olduğu

ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Teftiş Kurulunun Oluşumu ve Görevleri' başlıklı 14. maddesinin dava konusu (5) numaralı fıkrasında, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapan Teftiş Kurulu ve Kurul müfettişlerinin çalışma yöntemleri ile denetim, araştırma, inceleme ve soruşturmaların yapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.

Anayasa'nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği öngörülmüştür. Buna göre, kanun ile düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme organına, genel, sınırsız, esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenleme yetkisi verilmesi, yasama yetkisinin devri anlamına geleceğinden Anayasa'nın 7. maddesine aykırı düşer. Ancak, kanunda temel esasların ve çerçevenin belirlenmesi koşuluyla, uzmanlık ve teknik konulara ilişkin ayrıntıların düzenlenmesinin yürütmeye bırakılması Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz.

Kanun'un 'Kurulun Görevleri' başlıklı 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde, hâkim ve savcıların görevlerini alt bentlerde belirtilen hâkim ve savcılar hariç olmak üzere; kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelere (hâkimler için idari nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetlemek; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hâl ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırmak ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemlerini yürütmek, Kurulun görevleri arasında sayılmıştır.

Kanun'un 'Başkanlık, Görev ve Yetkiler' başlıklı 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (ç) bendinde, ilgili dairenin teklifi üzerine, hâkim ve savcılar hakkında denetim, araştırma, inceleme ve soruşturma işlemlerine olur verilmesi hususunun Kurul Başkanı'nın görev ve yetkisinde olduğu belirtilmiştir.

Kanun'un 14. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendinde, adli

ve idari yargı hâkim ve savcılarının görevlerini kanun, tüzük, yönetmelik ve

genelgelere (hâkimler için idari nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp

yapmadıklarını denetlemenin; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç

işleyip işlemediklerini, hâl ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup

uymadığını araştırmak ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma

işlemlerini yapmanın Teftiş Kurulunun; 'Kurul Müfettişlerinin Görev ve

Yetkileri' başlıklı 17. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise hâkim

ve savcıların görevlerini kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelere uygun olarak

yapıp yapmadıklarını denetlemek ve hâkim ve savcıların görevlerinden dolayı

veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hâl ve eylemlerinin sıfat

ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında

inceleme ve soruşturma yapmanın Kurul müfettişlerinin görev ve yetkileri

arasında olduğu kurala bağlanmıştır.

Diğer taraftan, anılan 17. maddenin (2) numaralı fıkrasının (b) bendinde, Kurul müfettişlerinin görevlerini yerine getirirken yapacakları inceleme ve soruşturmalarda Kanun'da verilen yetkilere ilave olarak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre işlem yapabilecekleri; kanunlarda kendilerine ve Cumhuriyet savcısına, soruşturmanın yürütülmesiyle ilgili tanınan tüm yetkileri kullanabilecekleri belirtilmiş ancak, 5271 sayılı Kanun'da gecikmesinde sakınca bulunan hâllere ilişkin olmak üzere Cumhuriyet savcısına tanınan yetkilerin bu hükmün dışında olduğu öngörülmüştür.

Teftiş Kurulu ile müfettişlerinin görev ve yetkileri Kanun'da açıkça düzenlenmiştir. Dolayısıyla, Teftiş Kurulu ile müfettişlerinin çalışma yöntemleri ile denetime ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi hususu, idari işleyişle ilgili olup teknik ayrıntıları içerdiği ve yasama yetkisinin devri niteliğinde olmadığı açıktır.

Ayrıca, Kanun'da belirtilen hâkim ve savcılar hakkında araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma yapılması usulü ile mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapan Teftiş Kurulu ve müfettişlerinin görev ve yetkileri de Kanun'da açıkça düzenlenmiş ve güvence altına alınmıştır. Bu konudaki açık düzenlemeler karşısında, Teftiş Kurulu ve Kurul müfettişleri tarafından yapılacak araştırma, inceleme ve soruşturmaların yapılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi hususu da teknik ayrıntıları içerdiği ve yasama yetkisinin devri niteliğinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 7. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 140. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

E- Kanun'un 17. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının (b) Bendinin Birinci Cümlesinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 159. maddesinde Kurul

müfettişlerine verilen denetleme, inceleme ve soruşturma görevleriyle 5271

sayılı Kanun'a göre işlem yapma ve Cumhuriyet savcısına tanınan tüm yetkileri

kullanmanın birbiriyle karıştırılmaması gerektiği, Anayasa'nın 159. maddesinde

belirtilen denetleme, inceleme ve soruşturma yetkisinin tamamıyla idari

nitelikte olup yargısal nitelikte olmadığı, Kurul müfettişlerinin hâkim ve

savcılar arasından atanıyor olmasının onların müfettişlikleri döneminde

yargısal nitelikli görev yapıp yetki kullanmalarını gerektirmeyeceği, dava

konusu kuralla, Cumhuriyet savcısı yetkisinin Anayasa'ya aykırı olarak idari

işlem yetkisi kullanan Kurul müfettişlerine devredildiği, Kurula bağlı müfettişler

tarafından yapılacak inceleme ve soruşturmayla bağımsız Cumhuriyet savcıları

tarafından yapılacak işlemlerin birbirinden ayrılmasının gerektiği belirtilerek

kuralın, Anayasa'nın 2., 9., 36., 37. ve 140. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle dava konusu kural Anayasa'nın 159. maddesi yönünden de incelenmiştir.

Kanun'un 'Kurul Müfettişlerinin Görev ve Yetkileri' başlıklı 17. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, hâkim ve savcıların görevlerini kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelere (hâkimler için idari nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetlemek ve hâkim ve savcıların görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hâl ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma yapmanın, Kurul müfettişlerinin görev ve yetkileri arasında olduğu kurala bağlanmıştır.

Maddenin (2) numaralı fıkrasının dava konusu kuralın da yer aldığı (b) bendinde, Kurul müfettişlerinin görevlerini yerine getirirken yapacakları inceleme ve soruşturmalarda Kanun'da verilen yetkilere ilave olarak 5271 sayılı Kanun'a göre işlem yapabilecekleri; kanunlarda kendilerine ve Cumhuriyet savcısına, soruşturmanın yürütülmesiyle ilgili tanınan tüm yetkileri kullanabilecekleri belirtilmiş ancak, 5271 sayılı Kanun'da gecikmesinde sakınca bulunan hâllere ilişkin olmak üzere Cumhuriyet savcısına tanınan yetkilerin bu hükmün dışında olduğu öngörülmüştür.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatını göz önünde bulunduran, kişi güvenliğini sağlayarak her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu sürdüren devlettir.

Anayasa'nın 159. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, 'Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemleri, ilgili dairenin teklifi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanının oluru ile Kurul müfettişlerine yaptırılır. Soruşturma ve inceleme işlemleri, hakkında soruşturma ve inceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırılabilir.' denilmiştir.

Hâkim ve savcıların görevleri sırasında işledikleri iddia edilen suçlar ile kişisel suçları yönünden genel hükümlerden farklı soruşturma ve kovuşturma usulüne tabi tutulmaları, yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile çelişmemektedir.

5271 sayılı Kanun'da veya diğer özel kanunlarda Cumhuriyet

savcılarına verilen yetkiler, Cumhuriyet savcılarının etkin bir soruşturma

yapabilmelerini sağlamak için verilmiştir. Kurul müfettişlerinin de etkin ve

teknik anlamda bir soruşturma yapabilmeleri, bu müfettişlerin 5271 sayılı

Kanun'da Cumhuriyet savcılarına tanınan yetkileri kullanmalarına bağlıdır. Bu

yetkiler ise Anayasa'da yer alan hukuk devleti ve adil yargılanma hakkı

çerçevesinde suçun ve suçlunun belirlenmesi ve mahkeme önüne çıkarılması

amacıyla verilmiş yetkilerdir. Dolayısıyla, bu yetkilerin teknik anlamda

Cumhuriyet savcıları ile aynı görevi yapacak olan Kurul müfettişlerine de

verilmesi hususu, Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan ve adaletli bir hukuk

düzeni kurmayı amaçlayan hukuk devleti ilkesi ile çelişmediği gibi Anayasa'nın

159. maddesinin de bir gereğidir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 9., 36., 37. ve 140. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

F- Kanun'un 25. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, hangi alanda ve ne amaçla yapılırsa yapılsın,

seçim ile demokrasinin ayrılmaz bir bütün olduğu, seçme ve seçilme hakkının

demokratik devlet yönetiminin 'olmazsa olmaz' koşullarından olduğu,

Anayasa'nın hukuk devleti ilkesinin düzenlendiği 2. maddesinde, Cumhuriyetin

nitelikleri arasında 'demokratik hukuk devleti' sayılırken, seçme,

seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarını düzenleyen 67. maddesinde seçme

ve seçilme haklarının güvence altına alındığı, 67. maddenin seçme ve seçilme

hakkının şartlarını kanuna bırakmakla birlikte, seçilecek adayların propaganda

yapması konusunda herhangi bir sınırlama getirilmediği, Anayasa'nın 159.

maddesinde de böyle bir yasak ve sınırlamaya yer verilmediği, Anayasa'nın

geçici 19. maddesindeki yasağın, 5982 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği

tarihten itibaren otuz gün içinde yapılacak ilk seçimlere uygulandığı ve

uygulanmakla hükmünü tamamladığı, anayasa koyucunun, geçici maddede ilk seçimler

için getirdiği yasak ve sınırlamayı Anayasa'nın 159. maddesine taşımayarak bu

alandaki iradesini ortaya koyduğu, seçime girenleri propaganda hakkından yoksun

bırakmanın ve sınırlama getirmenin demokratik anlayışla bağdaşmadığı

belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 67. ve 159. maddesine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

Kanun'un 'Seçme ve Seçilme Hakkı' başlıklı 21. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde, birinci sınıf olup birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş her hâkim ve savcının Kurul asıl ve yedek üyeliğine seçilme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

Kanun'un dava konusu kural olan 'Propaganda Yasağı' başlıklı 25. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise adayların, kesin aday listesinin ilânından oy verme süresinin bitimine kadar propaganda yapamayacakları; ancak, Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde özgeçmişlerini bu iş için tahsis edilmiş bir internet sitesinde yayımlayabilecekleri, kendilerini tanıtan ve mesleki konularla ilgili düşüncelerini açıklayan mektup, elektronik posta ve kısa mesaj gönderebilecekleri ve kapalı yer toplantısı yapabilecekleri belirtilmiştir.

Hâkim ve savcılara tanınan yetki ve teminat, bir zümre ya da sınıf olarak imtiyaz tanımak anlamına gelmeyip, adalete en iyi şekilde ulaşmak için verilmektedir. Bunun için de, hâkimin ve savcının tarafsızlığını ve bağımsızlığını sağlayıcı mekanizmalar ya da güvenceler geliştirilmiş ve adil karar vermeleri sağlanmak istenmiştir.

Hâkim ve savcılar, bulundukları konum ile yapmış oldukları görevin

niteliği gereği, diğer kamu görevlilerinden farklıdır. Dolayısıyla, Kurul

üyeliğine aday olan hâkim ve savcıların yapmış oldukları görevin niteliği

gereği bu kişilerin gruplaşmamaları ya da siyasileşmemeleri için Kurula seçilme

hakları engellenmeden yapacakları propaganda hususunda bir takım düzenlemelere

tabi tutulmaları doğaldır. Zira, anılan kişilerin gruplaşma ya da siyasileşme

ihtimalinin bile yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığını zedeleyeceği açıktır.

Kaldı ki, dava konusu kuralla, Kurula aday olan hâkim ve savcılara, Yüksek

Seçim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde özgeçmişlerini

bu iş için tahsis edilmiş bir internet sitesinde yayımlayabilmeleri,

kendilerini tanıtan ve mesleki konularla ilgili düşüncelerini açıklayan mektup,

elektronik posta ve kısa mesaj gönderebilmeleri, kapalı yer toplantısı

yapabilmeleri imkânları verilmiş ve böylece seçilme hakkı ile dava konusu

kuralla getirilen propaganda yasağı arasında adil bir denge korunarak ölçülülük

ilkesi de ihlal edilmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 67. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

G- Kanun'un 29. Maddesinin (5) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' İbaresi ile İkinci Cümlesinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 159. maddesinde, Kurulun yönetimi

ve temsilinin Kurul Başkanı'na verilmekle birlikte, asıl olarak 'kurul

sistemi' getirildiği, gündemin, Genel Kurulun çalışması için en temel belge

ve program olduğu, Başkan'a ait yönetim ve temsil yetkisinin kanunla

genişletilmesinin, Başkan'ın Adalet Bakanı olduğu gözetildiğinde, 'mahkemelerin

bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre' çalışması gereken

Kurulun, Adalet Bakanı'nın ve buna bağlı olarak 'yürütme organının'

güdümüne girmesi sonucunu doğurduğu, Kurul çalışmalarının ortak irade

kullanımını gerektirdiği, ortak irade kullanımında, ortak iradenin çalışma

programı olan gündemin de ortak irade ile yapılması ya da hazırlanan gündemin

değiştirilmesinde ortak iradenin sınırlandırılmamasının gerektiği belirtilerek

kuralların, Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Genel Kurul Toplantı ve Karar Yeter Sayısı' başlıklı

29. maddesinin (4) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, Genel Kurul toplantı

gündeminin, Başkan tarafından, Başkanvekilinin de görüşü alınmak suretiyle,

işin önemine, ivedi veya süreli oluşuna göre düzenleneceği; dava konusu

kuralların da yer aldığı (5) numaralı fıkrasında ise gündemde değişiklik

yapılmasının, ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin

ortaya çıkması hâlinde Başkan veya üyelerden birinin talebi üzerine Genel Kurul

kararı ile olacağı, ivedi ve süreli olmayan taleplerin bu suretle ele

alınamayacağı, gündemdeki işlerden birinin sırasından önce ya da sonra

görüşülmesi, ertelenmesi veya gündemden çıkarılması hususunun aynı usule tâbi

olduğu belirtilmiştir.

Maddede sayılan tüm görev ve yetkiler, niteliği itibariyle bir kurumun düzenli, verimli ve uyum içinde çalışması için, o kurumu temsil eden ve başkanlık yapan kişilere tanınan, yapılan görevin gereği olarak nitelendirilebilecek görev ve yetkilerdir.

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, idari organ niteliğini haizdir ve aldığı kararlar da yargı kararı olmayıp idari işlem niteliğindedir. Dolayısıyla, Genel Kurulun gündeminin belirlenmesi de idari nitelikte bir iş olup bu görevin Başkan tarafından yerine getirilmesi, dava dilekçesinde ileri sürüldüğü gibi Anayasa ve Kanunla mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapacağı teminat altına alınmış olan Kurulun, yürütme organının güdümüne girmesi ve Kurul iradesinin sınırlandırılması sonucunu doğurmaz. Aksine bu kurallar, Kurulun uyum içerisinde hızlı ve verimli çalışmasına katkı sağlar.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir.

H- Kanun'un 30. Maddesinin (5) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' İbaresi ile İkinci Cümlesinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kanun'un 29. maddesinin (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' ibaresi ile ikinci cümlesine ilişkin belirtilen gerekçelerle kuralların, Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Dairelerin Toplantı ve Karar Yeter Sayısı' başlıklı

30. maddesinin (4) fıkrasının birinci cümlesinde, dairelerin toplantı

gündeminin, daire başkanı tarafından işin önemine, ivedi veya süreli oluşuna

göre düzenleneceği; dava konusu kuralların da yer aldığı (5) numaralı

fıkrasında ise gündemde değişiklik yapılmasının ancak gündemin düzenlenmesinden

sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde daire başkanı veya

üyelerden birinin talebi üzerine daire kararı ile olacağı, ivedi ve süreli

olmayan taleplerin bu suretle ele alınamayacağı, gündemdeki işlerden birinin

sırasından önce ya da sonra görüşülmesi, ertelenmesi veya gündemden çıkarılması

hususunun aynı usule tâbi olduğu belirtilmiştir.

Kanun'un 29. maddesinin (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' ibaresi ile ikinci cümlesine ilişkin gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir.

I- Kanun'un 31. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, oylama iradesinin, kurul halinde çalışmada, çalışmaya katılan üyelerin kararına yansıması olduğu, dava konusu kural ile oy transferinin, ilgilinin lehine gibi gözükse de özünde oy kullanan üyelerin gerçek iradelerinin kanunla değiştirildiği, özgür oy iradesinin oylama sonucuna aynen yansıtılması gerektiği, bu iradeyi değiştirmenin oy hakkının özünü ve demokratik hukuk devletini zedelediği, oylamanın serbestliği ilkesi gereğince, oy kullanan iradenin oyunu her türlü etkiden uzak ve gizlilik içinde kullanılmasının tam olarak güvence altına alınması hâlinde gerçekleşebileceği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Genel Kurul Toplantı ve Karar Yeter Sayısı' başlıklı 29. maddesinin (3) numaralı fıkrasında, Genel Kurulun, en az onbeş üyeyle toplanıp üye tamsayısının salt çoğunluğuyla; Kanun'un 'Dairelerin Toplantı ve Karar Yeter Sayısı' başlıklı 30. maddesinin (3) numaralı fıkrasında ise dairelerin, en az beş üyeyle toplanıp üye tamsayısının salt çoğunluğuyla karar alacağı kurala bağlanmıştır.

Kanun'un 'Oylama' başlıklı 31. maddesinin dava konusu kural olan (4) numaralı fıkrasında, disiplin işlemlerinde oyların dağılması hâlinde ilgilinin en fazla aleyhinde olan oyun çoğunluk meydana gelinceye kadar kendisine en yakın olan oya ilave edileceği belirtilmiştir.

Anayasa'nın 159. maddesinin son fıkrasında, 'Kurul üyelerinin seçimi, dairelerin oluşumu ve işbölümü, Kurulun ve dairelerin görevleri, toplantı ve karar yeter sayıları, çalışma usul ve esasları, dairelerin karar ve işlemlerine karşı yapılacak itirazlar ve bunların incelenmesi usulü ile Genel Sekreterliğin kuruluş ve görevleri kanunla düzenlenir.' denilmiştir. Buna göre, anayasa koyucu, Kurulun ve dairelerin toplantı ve karar yeter sayısının belirlenmesi hususunu açıkça kanuna bıraktığı hâlde oyların dağılması hâlinde kararın hangi yönde verileceğine ilişkin bir düzenlemeye yer vermemiştir. Dolayısıyla, bu konuda kanunla bir düzenleme yapılmasının gerekliliği açıktır.

Yasama yetkisinin asliliği ve genelliği ilkesi gereğince kanun koyucu bu alandaki boşluğu dava konusu kural ile düzenlemiştir. Anayasa'da düzenlenmemiş bir alanın kanun koyucunun takdirine bırakıldığı, Anayasa'nın temel ilkeleri ile yasaklayıcı hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla, bu konudaki tercihin kanun koyucunun takdiri kapsamında kaldığı kabul edilmelidir.

Anayasa'da düzenlenmediği için uygulamada belirsizliğe yol açacak bir alanın, öngörülebilir ve uygulanabilir şekilde kanunla düzenlenmesi, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin gereğidir. Bu nedenle, Anayasa'da yer verilmeyen disiplin işlemlerinde oyların dağılması hâlinde ortaya çıkan belirsizliği kanun koyucunun kanunla düzenlemesi hukuk devletine aykırılık oluşturmaz.

Diğer taraftan, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapan Kurul üyelerinin kendi iradeleri ile oylarını kullanacakları açıktır. Zira kural, oylama sonucunda meydana gelen sonuçla ilgili bir düzenleme olup Kurul üyesinin oyunu ne şekilde kullanacağı ile ilgili bir düzenleme niteliğinde de değildir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

J- Kanun'un 36. Maddesinin (10) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kurulun, anayasal konumu ve özelliği göz önünde

bulundurulduğunda, Kurul üyelerinin kendine özgü soruşturma ve kovuşturma usulüne

tabi olmalarının olağan olduğu, bu güvencenin, mahkemelerin bağımsızlığı ve

hâkimlik teminatı esaslarına göre kurularak görev yapan Kurulun, anayasal

güvencesine uygun olduğu, Kurulun seçimle gelen üyelerinin, Kurul üyesi olmadan

önceki eylemlerinden dolayı disiplin soruşturma ve kovuşturmalarının da

Kanun'daki özel yönteme tabi tutulduğu, böyle özel bir yöntemin, Kurul üyeliği

adaylığından Kurul üyeliği seçimine ve Kurul üyeliğindeki çalışma sorumluluğuna

kadar tüm süreçleri sübjektif olarak etkileyecek öneme ve etkiye sahip olduğu,

demokratik hukuk devletinin böylesine sübjektif koruma ve üstünlükleri kabul

etmeyeceği, Anayasa'da Kurul üyelerinin, üyelikten önceki eylemlerinden dolayı

özel bir koruma öngörmediği, Kurul üyesinin kendisini üyelikten önceki

eylemleri nedeniyle soruşturan, kovuşturan ve aklama durumunda olan diğer Kurul

üyeleriyle birlikte çalışacağı ve sübjektif baskı altında kalacağı, Kurul

üyeliği makamının kötüye kullanımına yol açacak her tür kural ve davranışın,

yargı bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esasını tehdit edeceği, önceki eylemi

Kurula taşınan üyenin, önyargıdan kurtulamayacağı ve diğer üyeleri de

etkileyeceği, ayrıca bu durumdan asıl etkilenenlerin Kurul kararına bağlı hâkim

ve savcılar olduğu, Kurulun iç işleyişindeki bağımsızlığın zedelenmemesinin

gerektiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 6. maddelerine aykırı olduğu

ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Üyelerin Disiplin Soruşturma ve Kovuşturması İşlemleri' başlıklı 36. maddesinin dava konusu (10) numaralı fıkrasında, Kurulun seçimle gelen üyelerinin, Kurul üyesi olmadan önceki eylemlerinden dolayı disiplin soruşturma veya kovuşturmaları Kurul tarafından bulunduğu aşamadan itibaren, Kanun'daki usul çerçevesinde, ilgililerin özel kanunlarındaki hükümler esas alınmak suretiyle karara bağlanacağı belirtilmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatını göz önünde bulunduran, kişi güvenliğini sağlayarak her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu sürdüren devlettir.

Dava konusu kuralın, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre çalışacağı Anayasa ve Kanunla teminat altına alınan Kurul üyelerinin anılan teminatlara uygun olarak görev yapmaları için kabul edildiği açıktır. Dolayısıyla, bu usulün tanınması, seçimle gelen Kurul üyelerine bir zümre ya da sınıf olarak imtiyaz tanımak anlamına gelmeyip yapılan görevin niteliğinden kaynaklanmaktadır. Buna göre, dava konusu kuralın hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

K- Kanun'un 38. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kanun'un 17. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendinin birinci cümlesine ilişkin gerekçelerle kuralın, Anayasa'nın 2., 9. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Üyelerin Adlî Suçlarıyla İlgili Soruşturma ve

Kovuşturma Usulü' başlıklı 38. maddesinin (1) numaralı

fıkrasında, Kurulun seçimle gelen üyelerinin görevleriyle ilgili suçları ile

kişisel suçları hakkındaki soruşturma ve kovuşturma izni işlemlerinin Genel

Kurul tarafından, kovuşturma açılması kararı ve kovuşturma mercilerinin

belirlenmesi ise gösterilen yetkili merciler tarafından Kanun hükümleri

uyarınca yapılacağı; (2) numaralı fıkrasında, Kurulun seçimle gelen üyeleri

hakkında yapılan ihbar ve şikâyetlerde Başkan'ın, işi Genel Kurula götürmeden

önce daire başkanlarından birine ön inceleme yaptırabileceği ve görevlendirilen

bu daire başkanının, incelemesini yaptıktan sonra, durumu bir raporla Başkan'a

bildireceği; (3) numaralı fıkrasında, Başkan'ın suç ihbar veya şikâyetini

doğrudan ya da inceleme yaptırdıktan sonra Genel Kurula sunacağı, yapılan

görüşme sonucunda, soruşturma açılmasına yer olmadığına ya da soruşturma

açılmasına karar verileceği, soruşturma açılmasına karar verilmesi hâlinde,

üyeler arasından, gizli oyla, üç kişilik bir soruşturma kurulu seçileceği,

soruşturma kuruluna, en yüksek oyu alan, oyların eşitliği hâlinde ise yaşça

büyük olanın başkanlık edeceği; dava konusu kuralın da yer aldığı (4) numaralı

fıkrasında ise soruşturma kurulunun, 5271 sayılı Kanun'a göre işlem yapıp

kanunların Cumhuriyet savcısına tanıdığı bütün yetkileri kullanacağı ve

soruşturma sırasında hâkim kararı alınması gereken hususlarda ilgililer

hakkında isnat edilen suçun niteliğine göre belirlenmiş bulunan kovuşturma

mercilerine başvuracağı belirtilmiştir.

Kanun'un 17. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendinin birinci cümlesine ilişkin gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 9. ve 36. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

L- Kanun'un 38. Maddesinin (10) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kanun'un 36. maddesinin (10) numaralı fıkrasına ilişkin gerekçelerle kuralın, Anayasa'nın 2. ve 6. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 38. maddesinin 'Üyelerin Adlî Suçlarıyla İlgili Soruşturma ve Kovuşturma Usulü' başlıklı 38. maddesinin (10) numaralı fıkrasında, Kurulun seçimle gelen üyelerinin, Kurul üyesi olmadan önceki suç teşkil eden eylemlerinden dolayı soruşturma yapılması ve kovuşturma izni verilmesi işlemlerinin, bulunduğu aşamadan itibaren Genel Kurul tarafından Kanun hükümlerine göre yürütüleceği belirtilmiştir.

Kanun'un 36. maddesinin (10) numaralı fıkrasına ilişkin gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

M- Kanun'un Geçici 2. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kurul üyeliği süresince, Yargıtay daire başkanı hakkındaki hükümlere tabi tutulan üyelerin, üyeliklerinin sona ermesine rağmen emekliliklerinde Yargıtay daire başkanının esas alınması nedeniyle kendilerine özel ve ayrıcalıklı bir emeklilik hakkı tanındığı, Kurul üyeliğinin tüm görev süresini kapsayan bir statü olmadığı, Kurul üyelerinden üyelikleri sona erip Kanun'da belirtilen şekilde eski görevlerine dönüp emekli olduktan sonra bağlanacak emekli aylıklarında, Yargıtay daire başkanının esas alınmasının imtiyazlı durumdan faydalanılması sonucunu ortaya çıkardığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 'Mali ve Sosyal Haklar ile Emeklilik' başlıklı geçici 2. maddesinin dava konusu (2) numaralı fıkrasında, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunla değiştirilen Anayasa'nın 159. maddesi uyarınca oluşturulan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun seçimle gelen üyelerinden, 5510 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi kapsamında bulunanların, emeklilik hak ve yükümlülüklerinin; 2802 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi kapsamına giren Yargıtay daire başkanı esas alınarak tespit olunacağı belirtilmiştir.

5510 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesinde, 5434 sayılı Türkiye

Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'na ilişkin geçiş hükümleri düzenlenmiş ve

5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte, 5434 sayılı Kanun'a göre

iştirakçi olanlar hakkında sosyal sigortalar bakımından bu Kanun hükümlerinin

uygulanmasına devam edileceği öngörülmüştür. Buna göre, 5510 sayılı Kanun'da

aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin

birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar ile önceden 5434 sayılı

Kanun'a tabi çalışmış olup da 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci

fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ve bunların

dul ve yetimleri hakkında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanacaktır.

2802 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesinde ise 5510 sayılı

Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup 5510

sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı

sayılanlardan, 2802 sayılı Kanun'un 103. maddesinde unvanları belirtilen kişilerin

emeklilik kesenek ve karşılıkları ile emekli aylıkları ve ikramiyelerinin

hesaplanmasında 5536 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önceki bu

hususlara dair hükümlerin uygulanmasına devam olunacağı belirtilmiştir. Buna

göre, ilk defa 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi

kapsamına giren 2802 sayılı Kanun'un 103. maddesinde unvanları belirtilen

kişiler kural kapsamında değildir. Dolayısıyla 5510 sayılı Kanun'un yürürlük

tarihi olan 1.10.2008 tarihinden önce iştirakçi olan anılan kişilerin, emekli

kesenek ve karşılıkları ile emekli aylık ve ikramiyeleri hesaplanırken 5536

sayılı Kanun'dan önceki mevzuat hükümleri uygulanacaktır.

Bu kurallara göre, 5982 sayılı Kanunla değiştirilen Anayasa'nın

159. maddesi uyarınca oluşturulan Kurulun seçimle gelen üyelerinin emeklilikle

ilgili hak ve yükümlülüklerinin, Yargıtay daire başkanı esas alınmak suretiyle

tespit edileceği benimsenmiş ve dava konusu kuralla, yapılan Anayasa

değişikliğinden sonra oluşan Kurulun seçimle gelen üyelerine de aynı haklar

tanınmıştır. Zira, Kanun'un 34. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, Kurulun

seçimle gelen üyelerinin, görevleri süresince, Yargıtay daire başkanı için

ilgili mevzuatta öngörülen tüm mali ve sosyal haklardan yararlanacakları,

sosyal güvenlik bakımından 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci

fıkrasının (c) bendi kapsamındaki hak ve yükümlülüklerinin, Yargıtay daire

başkanı esas alınarak tespit edileceği belirtilmiştir. Böylece, Kanun'un 34.

maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki kuralla seçimle gelen Kurul üyelerine

tanınan hak, 5982 sayılı Kanunla değiştirilen Anayasa'nın 159. maddesi uyarınca

oluşturulan Kurulun seçimle gelen üyelerine de tanınmıştır.

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, adli ve idari yargı hâkim ve

savcılarını mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme

ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler

hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklaştırma işlemlerini

yapar; Adalet Bakanlığının, bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin

değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlar; ayrıca, Anayasa ve

kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirir. Kurulun bu görevlerini

yerine getirmesi için Kurul üyelerinin bir takım hukuki, mali ve sosyal

güvencelere sahip olması gerektiği açıktır. Bu bağlamda, kanun koyucunun Kurul

üyelerinin yaptığı görevi gözeterek düzenleme yapması takdir yetkisi içindedir.

5982 sayılı Kanunla Anayasa'ya eklenen geçici 19. maddesinin beşinci fıkrasında da 'İlgili kanunlarda gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna seçilen asıl üyeler, Yargıtay daire başkanı için ilgili mevzuatında öngörülen tüm malî ve sosyal haklar ile emeklilik hakkından aynen yararlanırlar.' denilmektedir. Dava konusu kuralın anayasa koyucunun iradesiyle uyum içinde olduğunda kuşku bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

N- Kanun'un Geçici 3. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 159. maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki olaylara uygulanmasının hukuk devletinin bir gereği olduğu, Anayasa'da, bu değişikliğin önceki Anayasa maddesi kapsamında kalanlara uygulanacağına dair özel bir hükmün bulunmadığı, Anayasa hükmünün kanun ile değiştirilemeyeceği, dava konusu kuralla önceki Anayasa maddesi kapsamındakilerin yeni getirilen Anayasa maddesi kapsamına alındığı ve bunun da kanunla Anayasa maddesinin değiştirildiği anlamına geldiği, hiçbir organın kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisini kullanamayacağı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 6. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle dava konusu kural Anayasa'nın 159. maddesi yönünden de incelenmiştir.

Kanun'un geçici 3. maddesinin dava konusu (1) numaralı fıkrasında,

2461 sayılı Kanun ile kurulan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, haklarında

meslekten çıkarma cezası verilen hâkim ve savcıların, bu cezanın kaldırılması

için idari dava açmadan önce, 6087 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten

itibaren altmış gün içinde Kurula başvurmaları gerektiği; (2) numaralı fıkrasında,

Genel Kurulun, usulüne uygun yapılan başvurular üzerine, dosya üzerinden

yapacağı inceleme sonunda, talep hâlinde, başvuranın bizzat veya vekili

aracılığıyla yazılı ya da sözlü savunmasını da almak suretiyle, başvurunun

kabulüne veya reddine karar vereceği; (3) numaralı fıkrasında, başvurunun

kabulü hâlinde, önceki kararın kaldırılmasına veya hâkimlik ve savcılık

mesleğine kabulde aranan niteliklerin kaybedilmemiş olması şartıyla ilgilinin

hâkimlik ve savcılık mesleğine tekrar atanmasına yahut önceden verilmiş olan

meslekten çıkarma cezasına konu eylem sebebiyle başka bir disiplin cezası

verilmesine gerek görüldüğünde eyleme uyan disiplin cezasına karar verileceği;

(4) numaralı fıkrasında (2) ve (3) numaralı fıkralar uyarınca verilen kararlara

karşı, Başkan veya ilgilinin, tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde, Genel

Kuruldan yeniden inceleme talebinde bulunabileceği ve yeniden inceleme talebi

üzerine verilen kararların kesin olduğu; (5) numaralı fıkra uyarınca verilen

başvurunun reddine ilişkin kesinleşen kararların iptali talebiyle ilk derece

mahkemesi olarak Danıştaya başvurulabileceği, bu davanın acele işlerden

sayılacağı ve (3) numaralı fıkra uyarınca verilen kararların yargı denetimi

dışında olduğu belirtilmiştir.

Anayasa'nın 159. maddesinin onuncu fıkrasında, 'Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.' denilmiştir.

Kanun'un 'Yeniden İnceleme, İtiraz ve Yargı Yolu' başlıklı

33. maddesinin (5) numaralı fıkrasında da Genel Kurulun veya dairelerin,

meslekten çıkarma cezasına ilişkin kesinleşmiş kararlarına karşı yargı

mercilerine başvurulabileceği belirtilmiştir. Buna göre, anayasa koyucu, yeni

iradesi ile Anayasa'nın 159. maddesinde düzenleme yaparak Kurulun meslekten

çıkarma cezasına ilişkin kesinleşmiş kararlarına karşı yargı mercilerine

başvurulabileceğini kabul etmiştir. Kanun koyucu da bu hususu uygulama kanunu

olan 6087 sayılı Kanun'da aynı şekilde düzenlemiştir. Dava konusu kuralla

ise 2461 sayılı Kanun ile kurulan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca,

haklarında meslekten çıkarma cezası verilen hâkim ve savcılar yönünden anayasa

koyucunun yeni iradesine uygun olarak lehe düzenleme yapılmış ve anılan

kişilerin Kurula yeniden başvurarak durumlarının bir kez daha incelenmesi

imkânı getirilmiştir. Böylece, Kurul, yapacağı inceleme ile yeni bir işlem

tesis etmekte ve yeni bir karar vermektedir. Kurulun, eski kararın doğru

olduğuna dair yeni bir karar vermesi durumunda ise kişilere dava açma hakkı

tanınmaktadır. Dolayısıyla, dava konusu kuralın, Anayasa'nın 159. maddesi ile

çelişen bir yönü bulunmadığı gibi lehe düzenleme olması nedeniyle hukuk devleti

ilkesine de aykırılık teşkil etmemektedir.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Bu görüşe Osman Alifeyyaz PAKSÜT katılmamıştır.

Kuralın, Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

O- Kanun'un 48. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kanun'un yürütmesinin, yürütme organı içinde

yer alan Bakanlar Kuruluna bırakıldığı, oysa mahkemelerin bağımsızlığı ve

hâkimlik teminatına göre görev yapan Kurulun yürütme organı içinde görev

yapmadığı, Bakanlar Kuruluna Anayasa'da Hakimler ve Savcılar Kanunu'nu yürütmek

gibi bir yetki verilmediği, görevini yerine getirirken ve yetkilerini

kullanırken bağımsız olan, hiçbir makamdan, merciden veya kişiden emir ve

talimat almayan Kurul'un, davaya konu olan Kanun'un Bakanlar Kurulu tarafından

yürütülmesinin hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı, bu Kanun'un mahkemelerin

bağımsızlığı ve hâkimlik teminatına göre kurularak görev yapan ve yetki

kullanan Kurul tarafından yürütülmemesinin bağımsızlık ilkesini zedelediği

belirtilerek kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 159. maddelerine

aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un dava konusu kural olan 'Yürütme' başlıklı 48. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulunun yürüteceği belirtilmiştir.

Anayasa'nın 109. maddesinde, Bakanlar Kurulunun, Başbakan ve bakanlardan oluşacağı; 112. maddesinde ise Başbakan'ın, Bakanlar Kurulunun başkanı olarak, bakanlıklar arasında işbirliğini sağlayacağı ve hükümetin genel siyasetinin yürütülmesini gözeteceği, Bakanlar Kurulunun da bu siyasetin yürütülmesinden birlikte sorumlu olacağı öngörülmüştür. Buna göre, Bakanlar Kurulu, siyasi sorumluluk gereği meydana gelen aksaklıklar karşısında uygun gördüğü önlemleri almaya yetkilidir. Buna göre, siyasi olarak kanunları yürütmekle sorumlu olan organın Bakanlar Kurulu olması karşısında, Kurulun faaliyetleri ile ilgisi bulunmayan kuralın yargı bağımsızlığını zedeleyen bir yönü bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 6. ve 159. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

11.12.2010 günlü, 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu'nun;

A- 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının;

1- (h) bendinde yer alan ''geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan'' ibaresine,

2- (l) bendinde yer alan ''geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan'' ibaresine,

B- 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesine,

C- 14. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan ''Üçüncü Daire Başkanının gözetiminde''ibaresi ile (5) numaralı fıkrasına,

D- 17. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendinin birinci cümlesine,

E- 25. maddesinin (1) numaralı fıkrasına,

F- 29. maddesinin (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' ibaresi ile ikinci cümlesine,

G- 30. maddesinin (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ''ancak gündemin düzenlenmesinden sonra ivedi ve süreli işlerin ortaya çıkması hâlinde'' ibaresi ile ikinci cümlesine,

H- 31. maddesinin (4) numaralı fıkrasına,

I- 36. maddesinin (10) numaralı fıkrasına,

J- 38. maddesinin (4) numaralı fıkrasının birinci cümlesi ile (10) numaralı fıkrasına,

K- Geçici 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasına,

L- Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasına,

M- 48. maddesinin (1) numaralı fıkrasına,

yönelik iptal istemleri, 7.3.2013 günlü, E.2011/20, K. 2013/41 sayılı kararla reddedildiğinden, bu maddelere, fıkralara, ibarelere ve cümlelere ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 7.3.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

I- 36. maddesinin (10) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı

olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

J- 38. maddesinin;

1- (4) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin,

2- (10) numaralı fıkrasının,

Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal istemlerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

K- Geçici 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

L- Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

M- 48. maddesinin (1) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

7.3.2013 gününde karar verildi.

Başkan

Haşim KILIÇ

Başkanvekili

Serruh KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Erdal TERCAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

11.12.2010 günlü, 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu'nun 'Tanımlar'başlıklı 2. maddesinin;

h) bendinde: 'Hâkim: 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununda tanımlanan hâkim ile geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan hâkimi,',

l) bendinde :'Savcı: 2802 sayılı Kanunda tanımlanan savcı ile geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapan savcıyı,',

hükümleri yer almaktadır.

Maddenin (h) ve (l) bentlerinde koyu renk yazı ile gösterilen dava konusu kurallar, 2802 sayılı Kanun'da belirtilen hâkim ve savcı tanımına ek tanım getirmektedir. Getirilen bu tanım uyarınca, hâkim ve savcıların geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapmaları halinde bile, hâkim ve savcı sıfatlarının devam edeceği, onlar hakkındaki hükümlere tâbi olacakları ve hâkim ve savcılara tanınan haklardan yararlanacakları anlaşılmaktadır.

Anayasa'nın 'Hâkimlik ve savcılık mesleği' başlıklı 140. maddesinin birinci fıkrasında 'Hâkimler ve savcılar adlî ve idarî yargı hâkim ve savcıları olarak görev yaparlar. Bu görevler meslekten hâkim ve savcılar eliyle yürütülür.', beşinci fıkrasında 'Hâkimler ve savcılar, kanunda belirtilenlerden başka, resmî ve özel hiçbir görev alamazlar.', son fıkrasında da 'Hâkim ve savcı olup da adalet hizmetindeki idarî görevlerde çalışanlar, hâkimler ve savcılar hakkındaki hükümlere tâbidirler. Bunlar, hâkimler ve savcılara ait esaslar dairesinde sınıflandırılır ve derecelendirilirler, hâkimlere ve savcılara tanınan her türlü haklardan yararlanırlar.' denilmektedir.

Anayasa, sadece adli ve idari yargı görevini fiilen yapanların hâkim ve savcı mesleğinden sayılacaklarını, hâkim ve savcıların bu görevleri devam ederken kanunda belirtilenlerden başka resmi ve özel hiçbir görevi ek olarak alamayacaklarını, bunun tek istisnasının hâkim ve savcı olup da adalet hizmetindeki idarî görevlerde çalışanlar olduğunu ifade ederek kimlerin hâkimlik ve savcılık mesleğinden sayılmaları gerektiğinin sınırlarını duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirtmekte ve bu sınırlar dışındaki görevlendirmeleri hâkimlik ve savcılık mesleği bakımından dikkate almamaktadır.

Hak arama hürriyetinin ve adil yargılamanın temel güvencelerinden birini oluşturan hâkimlik ve savcılık mesleğinin önemini gözeten anayasa koyucu, bu meslekleri özel olarak Anayasa'da tanımlamak suretiyle kanuna bırakmamıştır.

Dava konusu kurallar ise hâkim ve savcı iken geçici yetki veya herhangi bir görevlendirmeyle başka bir kurum veya kuruluşta görev yapanları da yaptıkları görevin niteliği ne olursa olsun, hâkimlik ve savcılık mesleğinin kapsamı içinde kabul etmekte, böylece hâkimlik ve savcılık mesleğiyle ilgili Anayasa'da öngörülen kimlerin hâkim ve savcı sayılmaları gerektiğine ilişkin tanımın sınırlarını genişletmekte ve bu haliyle de Anayasa'nın 140. maddesine aykırılık oluşturmaktadır.

Açıklanan nedenle kuralların iptali gerekir.

Üye

Muammer TOPAL

Üye

Zühtü ARSLAN

KARŞIOY YAZISI

1. 6087 sayılı Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu'nun 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırılığı:

(4) numaralı fıkranın birinci cümlesinde Adalet Bakanlığı Müsteşarının Kurulun tabii üyesi olduğu belirtilmiş, ikinci cümlesinde ise'Müsteşar bulunmadığı zaman kendisine vekalet etmekte olan, Kurul toplantılarına katılır'denilmiştir.

İptal istemi, fıkranın ikinci cümlesine, yani müsteşarın tabii üyeliğinin müsteşara vekalet edenlere de teşmil edilmesine ilişkindir.

Yargı bağımsızlığı yönünden esasen sağlıksız bir düzenleme olan ancak Anayasa hükmü olması dolayısıyla iptali mümkün bulunmayan Adalet bakanlığı müsteşarının tabii üyeliğini daha alt seviyedeki Adalet Bakanlığı bürokratlarını da kapsayacak şekilde genişleten kuralın aşağıdaki nedenlerle Anayasaya aykırı olduğu görüşündeyim.

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HYK) Anayasa'nın 159. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin üçüncü fıkrasında Kurulun ne şekilde oluşacağı açıklanmış, dördüncü fıkrada seçimlerin zamanı, beşinci fıkrada asıl ve yedek üyelerin sıralanması esasları belirtilmiştir. Anayasa'nın bu düzenlemeleriyle Kurulun üyelikleri duraksamaya veya yoruma yer vermeyecek şekilde saptanmış, kanun koyucuya veya idareye, uygun gördükleri kişileri Kurul üyelerinden mazeretli olanların yerine Kurul çalışmalarına gönderme yetkisi verilmemiştir. Buna göre, Adalet Bakanlığı Müsteşarı Anayasa tarafından şahsen belirlenmiş bir üye olup, bunun yerine İdarece bir başkasının kurula gönderilmesi mümkün değildir.

Üyeleri Anayasa ve kanunlarla açıkça belirlenen kurul veya organlarda üyelerin bulunmadığı zaman yerine yine Anayasa veya kanunda öngörülmemişse vekalet müessesesinin uygulanmaması kamu hukukunda temel kuraldır. Buna göre, yüksek yargı organlarında, bağımsız veya özerk üst kurullarda üyenin bulunmaması halinde yerine vekilini göndermesi şeklinde bir uygulama söz konusu olamaz.

HSYK üyeliklerinde de İdare hukukunun vekalet kurumuna ilişkin

esaslarının geçerli olamayacağı açıktır. Bu durum HSYK'nın başkanı olan Adalet

Bakanı için de geçerlidir. Anayasanın 113. maddesine göre bir Bakanın izinli

veya özürlü olması halinde kendisine başka bir Bakanın vekalet etmesi

öngörülmüş ise de Anayasa koyucu aynı esasın HSYK için geçerli olmasını uygun

bulmamış, 159. maddenin yedinci fıkrasında Kurulun Başkanı olan Adalet

Bakanı'nın bulunmadığı durumlarda Kurula başkanlık etmek üzere Daire

Başkanlarından birinin Başkan vekili olarak seçilmesi esası getirilmiştir. Aynı

şekilde, özel bir yapısı bulunan ve üyeleri bizzat Anayasa tarafından

belirlenmiş olan Kurulda müsteşar yerine, kendisine Bakanlıktaki bürokratik

görevlerinde vekalet eden bir yardımcısının görev yapması mümkün değildir.

Anayasa'da Müsteşara vekalet konusunda açık bir düzenleme bulunmaması, bu

konuda yasa koyucuya takdir hakkı verildiği anlamına gelmez. Zira anayasa ilke

olarak HSYK'da yedek üyelik kurumunu benimsemiştir. Kaldı ki Müsteşarın bazı

toplantılara katılamaması, görev yaptığı Dairenin çalışmalarını engellemeyecek

veya karar almasını etkilemeyecektir. Kural, HSYK'nın üyelerinden birinin

belirlenmesinin ötesinde, siyaset kurumunun bir parçası olan Adalet

Bakanlığının Kurulda daimi olarak mevcudiyetini sağlamayı amaçlamaktadır.

HSYK'da Adalet Bakanlığının daimi olarak temsilini kurumsallaştırmakla, iptal istemine konu kuralın yargı bağımsızlığını daha da zedelediği açıktır. Bu yönüyle hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ilkesine de aykırıdır.

Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırı olan kuralın iptali gerekir.

2. Geçici Madde 3'ün (1) numaralı fıkrasının Anayasaya aykırılığı:

HSYK Kanunu'nun Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasında 2461 sayılı Kanunla kurulan Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca haklarında meslekten çıkarma cezası verilen hakim ve savcıların, bu cezanın kaldırılması için idari dava açmadan önce, bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış gün içinde Kurula başvurmaları gerektiği belirtilmiştir.

Geçici Madde 3'ün (3) numaralı fıkrasına göre, Kurul, başvurunun kabulü halinde ilgilinin hakimlik ve savcılık mesleğine tekrar atanmasına karar verebileceği gibi, önceden verilmiş olan meslekten çıkarma cezasına konu eylem sebebiyle başka bir disiplin cezası verilmesine gerek gördüğünde eyleme uyan disiplin cezasına karar verebilecektir. Maddenin (4) numaralı fıkrasına göre bu şekilde verilen farklı bir disiplin cezasına karşı on gün içinde yeniden inceleme talebinde bulunulabilecek, yeniden inceleme talebi üzerine verilen kararlar kesin olacaktır. (5) numaralı fıkranın son cümlesinde, üçüncü fıkra uyarınca verilen kararların yargı denetimi dışında olduğu belirtilmiştir.

Anayasa'nın 159. maddesinin onuncu fıkrasında Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamayacağı öngörülmüştür. Buna göre, Kurulun meslekten çıkarma kararlarına karşı idari yargıya başvurulabilecek, yargı bu istem doğrultusunda karar verirse daha önceki meslekten çıkarma kararı kaldırılabilecektir. İptali istenen kural ise Anayasa'nın yargıya verdiği bir yetkiyi idari bir kurul olan ve görevleri Anayasa'nın 159. maddesinde tahdidi olarak belirtilen HSYK'ya devretmektedir. Kural bu nedenle Anayasa'nın 2. ve 159. maddelerine aykırıdır.

Daha önce verilip kesinleşmiş meslekten çıkarma kararlarının idari

bir tasarrufla ortadan kaldırılması Anayasada öngörülmemiştir. Ancak Geçici

Madde 3'ün (3) ve (5) numaralı fıkralarıyla birlikte değerlendirildiğinde

kuralla, başvuru halinde, daha önce verilmiş ve uygulanmış olan meslekten

çıkarma cezasına ilaveten, yeniden disiplin kovuşturması yapılarak farklı bir

disiplin cezası verilmesinin olanaklı hale getirildiği görülmektedir. Aynı

kişinin aynı eylemden dolayı ikinci kez yargılanamayacağına(non bis in idem)dair

evrensel hukuk ilkelerine aykırı olan, daha önceki disiplin cezasının

zamanaşımına ilişkin hükümlerine bağlı kalınmaksızın yeniden disiplin cezası

verilmesini olanaklı hale getiren kural, Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan

adil yargılanma hakkına da aykırıdır.

Açıklanan nedenlerle kuralın iptali gerekir.

Üye Mehmet ERTEN Üye Osman · Alifeyyaz PAKSÜT