AYM Norm Denetimi E.2011/23 K.2012/3

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesinin, Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

İmar Kanunu'nun 18. maddesinin uygulanmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın incelemesi sırasında, 18. madde uygulaması ile kapanan yol parçalarının davalı Belediye adına tescil edilmesi nedeniyle kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun itiraz konusu 21. maddesi şöyledir;

'Köy ve belediye sınırları içinde kapanmış yollarla yol fazlaları köy veya belediye namına tescil olunur.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, 10.3.2011 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;

1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE,

karar verilmiştir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesine ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE 10.3.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında kamunun kullanımındaki yolların kadimden beri

kullanılagelen, nasıl ve ne zaman oluştuğu bilinmeyen yollar olabildiği gibi,

kişilerin özel mülkiyetindeki taşınmazların bir kısmının rızaen yola terk

edilmesi sonucu da oluşabildiği belirtilerek, kamunun kullanımındaki yolların

herhangi bir idari tasarrufla kapatılması sonucu elde edilen taşınmazların

itiraz konusu kural gereğince belediye ya da köyler adına tescil edildiği, bu

taşınmazların kaynağına bakılmaksızın idarenin özel mülkiyeti haline geldiği,

idarenin bu taşınmazları satabildiği vurgulanarak, özellikle bireyler

tarafından rızaen yola terk edilen taşınmazların bu şekilde bir idari

tasarrufla idarenin özel malı haline getirilmesinin Anayasa'nın 2. ve 35.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesi köy ve belediye sınırları içinde kapanmış yollarla yol fazlalarının köy veya belediye namına tescil olunmasını öngörmektedir. Bu hüküm gereğince plan değişikliği ya da benzeri nedenlerle bir yolun kapanması ya da bazı bölümlerinin yol olmaktan çıkarılması durumunda bu şekilde açığa çıkan taşınmazların belediye ya da köy sınırları içinde bulunması halinde bu tüzelkişilikler adına tescil edilmesi gerekmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesi, keyfi yönetimin karşıtı olarak devletin hukuka bağlılığını ifade eder. Buna göre devlet yetkisi kullanan tüm organların eylem ve işlemlerinin hukuka uygun olması, işlemlerin hukuka uygunluğunun yargısal yollarla denetlenebilmesi ve devletin tüm faaliyetlerinde bireylerin temel hak ve özgürlüklerine saygı göstermesi gerekir.

Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı birey özgürlüğü ile doğrudan ilgili olup, bireye emeğinin karşılığına sahip olma ve geleceğe yönelik planlar yapma olanağı tanıyan temel bir haktır. Devlet mülkiyet hakkına ancak kamu yararı amacıyla ve kanuna uygun olarak müdahale edebilir.

Hukukumuzda, yollar kamu yararına tahsis edilmiş orta malı niteliğinde olup kamu mallarının tâbi olduğu hukuki rejime bağlıdırlar. Yollar zamanaşımı yoluyla kazanılamazlar, haczedilemezler ve yolların tapu siciline kaydı gerekmez. Sadece ölçümü yapılarak haritalarında gösterilmekle yetinilir.

Yollar zaman içinde gelişen ihtiyaçlara bağlı olarak imar

planlarında değişiklik yapılması suretiyle kapatılabileceği gibi bazı yol

parçalarının açığa çıkması da ihtimal dâhilindedir. Kapanan ya da açığa çıkan

yol veya yol parçaları kamu malı niteliğini kaybederek idarenin özel malı

haline geleceğinden kamu mallarına ilişkin koruma ortadan kalkar. Bu nedenle

itiraz konusu kural böylece açığa çıkan taşınmazların tapu sicilinin sağladığı

güvenceden yararlanabilmesi için tapu siciline tescilini öngörmektedir. İdare

yeni bir kararla bu taşınmazları kamu yararına tahsis ederek kamu malına da

dönüştürebilir. Aynı şekilde İmar Kanunu'nun 18. maddesi gereği parsellerin

yeniden düzenlenmesinde eski yol parçalarını özel kişilerin arsaları ile

birleştirebilir. Eğer yeniden kamu yararına tahsis edilmezse, idare özel hukuk

rejimi çerçevesinde bu mallara tasarruf eder, gerekirse satabilir.

Kamu mallarının ve idarenin özel mallarının tabi olduğu hukuki rejim mevzuatımızda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. İdarenin keyfi uygulamalara sapması halinde buna karşı adli ve idari yargıda dava açma yolları açıktır. Bu nedenle itiraz konusu kuralın keyfiliğe yol açacak bir düzenleme olduğu söylenemez.

Diğer taraftan kamu malları devletin mülkiyeti altındadır. İtiraz

yoluna başvuran mahkeme her ne kadar yolların kaynağı itibariyle özel mülkiyet

konusu taşınmaz olma ihtimalini dikkate alarak malik tarafından rızaen yola

terk edilen alanların idarenin bir kararı ile yol olmaktan çıkarılarak idarenin

özel malı haline getirilmesinin Anayasanın 35. maddesine aykırılık

oluşturduğunu ileri sürmüşse de, yollar kaynağı itibariyle özel mülkiyetteki

taşınmazlara dayansa bile bunlar çeşitli usullerle kamu malı haline getirilmiş

olabilirler. Kamulaştırma, düzenleme ortaklık payı ayrılması gibi usuller özel

mülkiyetteki taşınmazların yol yapılmasında başvurulacak temel usullerdir. Bu

hallerde malik taşınmazın karşılığını ya kamulaştırma bedeli, tazminat ya da

geri kalan taşınmazlarının değer artışı yoluyla elde etmiş ve taşınmazın

mülkiyeti kamuya geçmiştir. Malikin rızasıyla yola terk etmesi de kaynaklardan

birisi olmakla birlikte bu durumda bir bağışlama söz konusu olup hukukumuzda

bağışlamanın şarta bağlı olarak yapılması mümkündür. Eğer malik bağışladığı

taşınmazın yol dışında başka bir amaç için kullanılmasını istemiyorsa şarta

bağlı bağışlama yapma imkânına sahiptir. Bu yönüyle itiraz konusu kuralın

mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği söylenemez.

Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'ya aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN