AYM Norm Denetimi E.2012/73 K.2013/107

KÜNYE

Mercii: Anayasa Mahkemesi
Karar tarihi: 3 Ekim 2013
Esas Sayısı: 2012/73
Karar Sayısı: 2013/107
Karar Günü: 3.10.2013
R.G. Tarih-Sayı: 27.3.2014-28954
İptal davasını açan: Türkiye

Karar metni, AYM Norm Denetimi Kararlar Bilgi Bankası kaynağından olduğu gibi aktarılmıştır; metne müdahale edilmemiştir. Kişisel veriler maskelenmiştir. Bu karar için özgün analiz henüz yazılmamıştır.

Karar Metni

2.206 kelime·11 dk okuma·17 bölüm

Büyük Millet Meclisi üyeleri Emine Ülker TARHAN ve M. Akif HAMZAÇEBİ ile birlikte 119 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU : 26.4.2012

günlü, 6300 sayılı Bazı Kanunlar ile Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim

Standartları Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde

Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10. maddesiyle, 24.11.1994

günlü, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’a eklenen ek 5.

maddenin “…özelleştirme uygulamaları sonucunda kuruluşların nihai devir

sözleşmelerinin imzalanarak devir ve teslim işlemlerinin tamamlanmasından sonra

özelleştirme işlemlerinin bütün sonuçlarıyla birlikte tamamlanmış bulunması,

söz konusu kuruluşları devralanlar tarafından üretim, yatırım, modernizasyon,

istihdam ve bunlara bağlı her türlü hukuki, ticari ve mali tasarruflarda

bulunulması nedeniyle oluşacak fiili imkansızlık karşısında geri dönülemeyecek

bir yapının ortaya çıkması halinde yargı kararlarının…” bölümünün,

Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6., 9., 11., 125. ve 138. maddelerine

aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar

verilmesi istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A-

İptali İstenilen Yasa Kuralı

Kanun’un 10. maddesiyle, 4046 sayılı Kanun’a eklenen ve dava konusu bölümü de içeren ek 5. madde şöyledir:

“Ek Madde 5- Tabii afetler nedeniyle zarar gören

çiftçilerin özelleştirme kapsam ve programındaki Türkiye Şeker Fabrikaları

A.Ş.’ye olan borçlarının vade farkı alınmaksızın ertelenmesi veya

vadelendirilmesi ile özelleştirme uygulamaları sonucunda kuruluşların

nihai devir sözleşmelerinin imzalanarak devir ve teslim işlemlerinin

tamamlanmasından sonra özelleştirme işlemlerinin bütün sonuçlarıyla birlikte

tamamlanmış bulunması, söz konusu kuruluşları devralanlar tarafından üretim,

yatırım, modernizasyon, istihdam ve bunlara bağlı her türlü hukuki, ticari ve

mali tasarruflarda bulunulması nedeniyle oluşacak fiili imkânsızlık karşısında

geri dönülemeyecek bir yapının ortaya çıkması halinde yargı kararlarının uygulanmasına

yönelik olarak, Bakanlar Kurulu tesis edilecek iş ve işlemler konusunda karar

almaya yetkilidir.”

B-

Dayanılan Anayasa Kuralları

Dava dilekçesinde, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6., 9., 11., 125. ve 138. maddelerine dayanılmıştır.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN’ın katılımlarıyla 18.7.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin Raportör Sinan ÇINAR tarafından hazırlanan esas inceleme raporu, iptali istenilen yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten ve Anayasa’nın 149. maddesinin altıncı fıkrası ile 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince konu hakkında bilgi alınması için çağrılan Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanvekili Ahmet AKSU, 1. Hukuk Müşaviri Vekili Nadir AKSOY ve Hukuk Müşaviri Müzeyyen EKMEKÇİ’nin 2.10.2013 gününde yaptıkları sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Dava dilekçesinde, iptali istenilen düzenleme ile bağımsız

mahkemelerce verilmiş yargı kararlarının Bakanlar Kurulu kararına dayalı olarak

uygulanmadığı, hukuka aykırılığı yargı kararı ile tescil edilmiş olan iş ve

işlemlerin yargı kararlarına rağmen sürdürüldüğü, Bakanlar Kurulu kararlarıyla

değiştirilmesinin öngörüldüğü, özelleştirme işlemlerinin iptaline ilişkin yargı

kararlarının geciktirildiği, böylece yargı kararlarına uyulmayarak yargı

kararlarının değiştirildiği, yargı yolu açık olan özelleştirme iş ve

işlemlerinde son sözü söyleme yetkisinin Bakanlar Kuruluna verilmek suretiyle

yargı yoluna başvurulmasının anlamsızlaştırıldığı, özelleştirme iş ve işlemleri

sonucunda verilen yargı kararlarının uygulanması konusunda Bakanlar Kuruluna kaynağını

Anayasa’dan almayan yetkiler verildiği, özelleştirme iş ve işlemlerinde yargı

yetkisinin kullanımının ortadan kaldırılarak egemenliğin bütünüyle yürütme

organında merkezîleştirildiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile

2., 6., 9., 11., 125. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Dava konusu kuralda, özelleştirme uygulamaları sonucunda

kuruluşların nihai devir sözleşmelerinin imzalanarak devir ve teslim

işlemlerinin tamamlanmasından sonra özelleştirme işlemlerinin bütün

sonuçlarıyla birlikte tamamlanmış bulunması durumunda, söz konusu kuruluşları

devralanlar tarafından üretim, yatırım, modernizasyon, istihdam ve bunlara

bağlı her türlü hukuki, ticari ve mali tasarruflarda bulunulması nedeniyle

oluşacak fiili imkânsızlık karşısında geri dönülemeyecek bir yapının ortaya

çıkması hâlinde, yargı kararlarının uygulanmasına yönelik olarak, Bakanlar

Kurulunun tesis edilecek iş ve işlemler konusunda karar almaya yetkili olduğu

belirtilmiştir. Böylece, iptale konu düzenleme ile özelleştirme işlemlerinin

bütün sonuçlarıyla birlikte tamamlanması suretiyle özelleştirme uygulamaları

sona eren kuruluşlar hakkında verilen yargı kararlarının uygulanması konusunda

yürütme organına yetki verilmesi öngörülmektedir.

Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlettir.

Anayasa’nın 138. maddesinin son fıkrası, “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” hükmünü içermektedir.

Mahkeme kararlarının değiştirilememesi, yasamanın ve yürütmenin kesinleşmiş yargı kararlarıyla oluşmuş hukuksal durumlara dokunamaması ya da ortadan kaldıramaması hukuk devletinin temel ilkelerindendir. Aksi hâlde, yargılama sürecinde taraflara tanınan anayasal güvencelerin varlık nedenlerinin kaybedildiğinin kabulü gerekir.

Hukuk devleti ilkelerinin yerine geldiğini bilmek, hukukun üstünlüğü prensibinden doğar. Devlete ve adalete olan inancı, güven duygusunu ve de saygıyı pekiştirir. Adalete erişim ve hak arama hürriyetini korur.

Adalete olan inancın ve güven duygusunun sarsıldığı hâller, Devletin temeli sayılan adaleti koruyan ve sağlamakla görevli yargı organını işlevsiz hâle getirecek, kararının bağlayıcılık ifade etmemesi algısı yaratıldığında ise idareye keyfi davranış sergileme imkânı verilmiş demek olacaktır.

Bir uyuşmazlığı mahkeme önüne götürme, mahkemece verilen kararın uygulanmasını isteme, yargılamanın sonuç doğurmasını sağlayan hak arama hürriyetinin olmazsa olmaz koşuludur. Mahkemeye erişim hakkı, yargılama sonucunda verilen kararın etkili bir şekilde uygulanmasını da gerektirmektedir. Mahkeme kararlarını uygulanamaz hâle getiren düzenlemeler, mahkemeye erişim hakkını da anlamsız kılacaktır.

Kişilerin, Devlete güven duymaları, maddi ve manevi varlıklarını

geliştirebilmeleri, temel hak ve özgürlüklerden yararlanabilmeleri ancak hukuk

güvenliği ve üstünlüğünün sağlandığı bir hukuk düzeninde gerçekleşebilir. Hukuk

güvenliği ve hukukun üstünlüğünün sağlanabilmesi için ise Devletin her türlü

işlem ve eyleminin yargı denetimine açık olması gerekir. Nitekim, Anayasa’nın

125. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinde “İdarenin her türlü eylem

ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” denilmek suretiyle bu husus

anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. Ancak, hukuk güvenliğinin ve hukukun

üstünlüğünün sağlanması için Devletin işlem ve eylemlerine karşı yargı yolunun

açık tutulması yeterli olmayıp yargı mercileri tarafından verilen kararların

gecikmeksizin uygulanması da gerekir. Bir işlemin hukuka aykırı olduğu yapılan

yargısal denetim neticesinde tespit edilmesine rağmen işlemin iptali yönündeki

yargısal kararın uygulanmaması, Devletin işlem ve eylemlerine karşı yargı

yolunun açık tutulmasını anlamsız hâle getirir. Zira, hukuk güvenliği ve

hukukun üstünlüğü sadece hukuka aykırılıkların tespit edilmesiyle değil,

bunların tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasıyla sağlanabilir.

Dava konusu kuralla, özelleştirme uygulamaları sonucunda verilen

yargı kararlarının Başbakanlık ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından

uygulanması engellenmekte, özelleştirme uygulamaları sona eren kuruluşlar

hakkında verilen yargı kararlarının uygulanmasına yönelik olarak tesis edilecek

işlemler konusunda Bakanlar Kurulu’na yetki verilmesi öngörülmektedir. Böylece,

özelleştirme uygulamaları sonucunda verilen yargı kararlarının ilgili

idarelerce gecikmeksizin ve derhal yerine getirilmesinin yolu kapatılmış ve

özelleştirme uygulamaları sona eren kuruluşlar hakkında verilen yargı

kararlarının Bakanlar Kurulu kararı ile uygulanması öngörülmek suretiyle adli

veya idari yargı mercilerince verilmiş olan mahkeme kararlarının sonuçsuz

kalmasının yolu açılmaktadır. Bakanlar Kurulu kararına karşı yeniden yargı

yoluna başvurulabilmesi de bu sonucu değiştirmeyecektir.

İdarenin, mahkeme kararlarını yerine getirmesi, Anayasa’nın 138. maddesinde öngörülen bağlayıcılık ilkesi gereği temel bir ödevi olup kararları uygulamama gibi bir tercih hakkı bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa’nın 2., 125. ve 138. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Haşim KILIÇ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kural, Anayasa’nın 2., 125. ve 138. maddelerine aykırı görülerek iptal edilmiş olduğundan, ayrıca Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 6., 9. ve 11. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

26.4.2012 günlü, 6300 sayılı Bazı Kanunlar ile Kamu Gözetimi,

Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun

Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10. maddesiyle,

24.11.1994 günlü, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’a

eklenen ek 5. maddenin “…özelleştirme uygulamaları sonucunda

kuruluşların nihai devir sözleşmelerinin imzalanarak devir ve teslim

işlemlerinin tamamlanmasından sonra özelleştirme işlemlerinin bütün

sonuçlarıyla birlikte tamamlanmış bulunması, söz konusu kuruluşları devralanlar

tarafından üretim, yatırım, modernizasyon, istihdam ve bunlara bağlı her türlü

hukuki, ticari ve mali tasarruflarda bulunulması nedeniyle oluşacak fiili

imkansızlık karşısında geri dönülemeyecek bir yapının ortaya çıkması halinde

yargı kararlarının…” bölümüne yönelik yürürlüğün durdurulması

isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 3.10.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE

karar verilmiştir.

SONUÇ / HÜKÜM

VI- SONUÇ

26.4.2012