AYM Norm Denetimi E.2013/148 K.2014/62

Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 617. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “...ret tarihinden başlayarak altı ay içinde…” ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Davalı borçlunun, mirası reddetmesi üzerine, davalının alacaklıları tarafından açılan mirasın reddinin iptali davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 617. maddesi şöyledir:

“VII. Mirasçıların alacaklılarının korunması

Madde 617- Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse; alacaklıları veya iflâs idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde, ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açabilirler.

Reddin iptaline karar verilirse, miras resmen tasfiye edilir.

Bu suretle tasfiye edilen mirastan reddeden mirasçının payına bir şey düşerse bundan, önce itiraz eden alacaklıların, daha sonra diğer alacaklıların alacakları ödenir. Arta kalan değerler ise, ret geçerli olsa idi bundan yararlanacak olan mirasçılara verilir.”

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 13. maddesi ise ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 11.12.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralda düzenlenen hak düşürücü sürenin ret kararının kesinleştiği veya ilan edildiği ya da alacaklılara tebliğ edildiği tarihten değil, ret beyanında bulunulduğu tarihten itibaren işlemeye başladığı, alacaklıları koruma amacı taşıyan itiraz konusu kuraldaki sürenin makul olmadığı ve sürenin başlangıcının ret tarihi olarak belirlenmesinin hak arama hürriyetini kısıtladığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.

İtiraz konusu kuralda, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası red­deden mirasçının alacaklılarına reddin iptali davasını açabilme hakkı tanınmış olup bu davanın mirasın reddinden itibaren altı ay içinde açılabileceği düzenlenmiştir. Bu süre, hak düşürücü süre olduğundan, Kanun'un belirlediği sürede dava açılmaması hâlinde dava açma hakkı sona erecek, dava açılması durumunda ise davaya bakan hâkim bu süreyi kendiliğinden göz önünde bulundurarak davanın reddine karar verecektir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.

Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” denilerek yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin etkili yolu, yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir.

Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü için herhangi bir

sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte, bunun hiçbir şekilde

sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel

sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı

sınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca, hakkı düzenleyen maddede

herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da Anayasa'nın başka

maddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların sınırlandırılması mümkün

olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanımına ilişkin düzenlemelerin

hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanan sınırları ortaya koyan ve hakkın

norm alanını belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak, bu sınırlamalar

Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz.

Anayasa'nın 13. maddesine göre ise temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamalar, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı gibi hak ve özgürlüklerin özlerine de dokunamaz.

Hak arama özgürlüğü demokratik hukuk devletinin vazgeçilmez unsurlarından biri olup tüm bireyler açısından mümkün olan en geniş şekilde güvence altına alınmalıdır. Diğer taraftan, hukuki işlem ve kuralların sürekli dava tehdidi altında bulunması hukuk devletinin unsurları olan hukuki istikrar ve hukuki güvenlik ilkeleriyle bağdaşmaz. Bu nedenle hak arama özgürlüğü ile hukuki istikrar ve hukuki güvenlik gerekleri arasında makul bir denge gözetilmelidir.

İtiraz konusu kuralda öngörülen dava açma süresi, yargılama

usulüne ilişkin olup bu süreyi belirleyip belirlememe yetkisi, Anayasa'da

belirlenen kurallara bağlı kalmak koşuluyla kanun koyucunun

takdirindedir. Ancak, kanun koyucu, mirasın reddinin iptali davasında

dava açma süresine ilişkin hükümleri düzenlerken hukuk devleti ilkesinin bir

gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise “elverişlilik”, “gereklilik”

ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “Elverişlilik”,

getirilen kuralın, ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, “gereklilik”,

getirilen kuralın, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve “orantılılık”

ise getirilen kural ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü

ifade etmektedir.

Kuralla getirilen süre sınırlaması, bir mirasçının şahsi durumu yüzünden hakların uzun süre askıda kalmasının önlenmesini ve terekenin bir an önce hak sahiplerine ulaşmasını amaçlamaktadır.

İtiraz konusu kuralda, mirasın reddinin iptali davası açabilmek

için alacaklılara altı aylık süre sınırlaması getirilmekle birlikte, “ret

tarihi” bu sürenin başlangıcı olarak belirlenmiştir. İtiraz konusu kuralda

düzenlenen “ret tarihi” mirası ret beyanının sulh hâkimine ulaştığı

tarih olup 4721 sayılı Kanun'un sistemi, reddin alacaklılar tarafından derhal

öğrenilebilmesine imkân tanımaktadır. Zira, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh

mahkemesine yöneltilen ret beyanı hâkim tarafından tutanakla tespit edilerek,

ret özel kütüğüne tescil edilecektir. Mirasçının alacaklıları, mirasın

reddedilip reddedilmediğini mirasbırakanın yerleşim yeri sulh mahkemesi

nezdinde yapacakları girişim ile öğrenme imkânına her zaman sahiptirler.

Dolayısıyla, itiraz konusu kuralda belirlenen altı aylık süre, alacaklıların

mirasın reddedilip reddedilmediğini, reddedilmiş ise borçlu mirasçı tarafından

yeterli güvence verilip verilmediğini araştırabilmeleri ve dava açma haklarını

kullanabilmeleri için ölçülü olduğu gibi, reddin iptali davasının süresinin

başlangıcının ret tarihi olarak belirlenmesi, borçlu dışındaki diğer

mirasçıların terekeye bir an önce kavuşmasını ve uzun süre dava tehdidi altında

kalmasını önlemeye, reddeden mirasçının alacaklılarının korunması sağlamaya

elverişli olup, itiraz konusu kuralın, hukuk devleti ilkesine ve hak arama

hürriyetine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 13. ve 36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

ALTAN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Erdal TERCAN

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ