AYM Norm Denetimi E.2019/107 K.2019/90

edildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Sakarya 3. Ağır Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: A. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının,

B. 24/2/1983 tarihli

ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle yeniden düzenlenen 28. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarının,

Anayasa’nın 2., 9., 11., 36., 138., 140., 141. ve 142. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY: Sanığın çocuğun cinsel istismarı suçundan cezalandırılması talebiyle açılan davada verilen kararın bölge adliye mahkemesi tarafından bozulması üzerine yapılan yargılamada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

1. 5271 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 284. maddesi şöyledir:

“Direnme yasağı

Madde 284- (1) Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemez; bunlara karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemez.

(2) İtiraz ve temyize ilişkin hükümler saklıdır.”

2. 2802 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 28. maddesi şöyledir:

“Kanun yolu değerlendirme formu:

Madde 28 – (Mülga: 31/3/2011-6217/31 md.; Yeniden düzenleme: 1/7/2016 – 6723/25 md.)

Yargıtay ve Danıştay daireleri ile genel kurullarınca yapılan kanun yolu incelemeleri sonunda;

a) İstinaf kanun yolu incelemesinde görev alan daire başkanı, üye, Cumhuriyet başsavcısı ve savcılar,

b) İlk derece yargı yerlerinde duruşmaya, karara veya hükme katılan, karar veya hükmü veren ya da soruşturma aşamasında görev yapan hâkimler,

c) İlk derece yargı yerlerinde soruşturma aşamasında görev alan, iddianameyi tanzim eden, duruşmaya katılan, mütalaa veren veya kanun yoluna başvuran Cumhuriyet savcıları,

hakkında kanun yolu değerlendirme formu düzenlenir.

Kanun yolu değerlendirme formu; soruşturmanın niteliği,

iddianame, karar veya hükmün hukuka uygunluğu ve isabet derecesi, soruşturma,

kovuşturma veya yargılamanın hedef sürede tamamlanması, gereksiz masrafa

sebebiyet verilmesi, duruşmalara hazırlıklı çıkılması veya hazırlıksız

çıkılarak gecikmelere neden olunması, dosyaların eksiklik nedeniyle geri

çevrilmeye neden olmayacak şekilde görevli daire veya birime gönderilmesi,

bilirkişi görevlendirilmesinin hukuka uygun yapılması, soruşturma, kovuşturma

veya yargılama işlemlerinin usul hükümlerine uygun olarak doğru ve zamanında

yapılması, dava konularının anlayış ve yönlendirilmesi ile mütalaa, gerekçeli

karar ve tebliğnamelerin yazılış, tahlil ve sonuçlandırılmasında başarı

gösterilmesi gibi hususlar dikkate alınarak çok iyi, iyi, orta ve zayıf

şeklinde düzenlenir. Yapılan incelemede olumlu veya olumsuz kanaat

edinilememesi hâlinde, değerlendirme formu bu durum belirtilerek düzenlenir.

Hükmün onanmış veya bozulmuş olması tek başına olumlu veya olumsuz değerlendirme yapılmasını gerektirmez. Ayrıca, incelenen karara uygun muhalefet şerhi bulunması hâlinde olumsuz değerlendirme yapılamaz.

Bölge adliye mahkemeleri veya bölge idare mahkemeleri dairelerince yapılan istinaf kanun yolu incelemesi sonucunda yukarıdaki fıkralarda belirtilen kriterler esas alınarak kanun yolu değerlendirme formu düzenlenir. Aynı dosyaya ilişkin olarak istinaf kanun yolu incelemesi sonucu düzenlenen değerlendirme formu ile temyiz incelemesi sonucu düzenlenen değerlendirme formu arasında çelişki bulunması hâlinde temyiz mercilerince düzenlenen değerlendirme formu esas alınır.

Değerlendirme formu, kararı inceleyen heyetin başkanı tarafından düzenlenir. Hakkında değerlendirme formu düzenlenenler, formun Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)’ne kaydedilmesinden itibaren bir ay içinde gerekçelerini belirtmek suretiyle değerlendirme formunun yeniden incelenmesini isteyebilir. Yeniden inceleme talebi, başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde incelemeyi yapan daire tarafından oyçokluğuyla karara bağlanır.

Yukarıdaki fıkraların uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Yargıtay ve Danıştayın görüşü alınmak suretiyle Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir.

Soruşturma, kovuşturma veya yargılamanın tamamlanması için öngörülen hedef süreler Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından belirlenir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğer

mahkemelerde ileri sürülmesi” başlığını taşıyan 152. maddesinin dördüncü

fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının

Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün

Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz” denilmiştir.

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlıklı 41.

maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek

verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl

geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu

yapılamaz” hükmüne yer verilmiştir.

3. 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemez;…” bölümüne yönelik iptal talebi, Anayasa Mahkemesinin 26/7/2017 tarihli ve E.2017/48, K.2017/129 sayılı kararıyla Anayasa’ya aykırı olmadığı gerekçesiyle esastan reddedilmiş ve bu karar 26/9/2017 tarihli ve 30192 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

4. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilen kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 26/9/2017 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.

5. Bu nedenle 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemez;…” bölümüne ilişkin başvurunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir.

6. Öte yandan Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Kanun’un

40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak

bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı

görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi

olduğu kanısına varırsa, bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine

başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa

Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin

görevine giren bir davanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davada

uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kural ise davanın değişik

evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada

olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

7. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından iptali talep edilen 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “…bunlara karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemez.” bölümü, istinaf aşamasında bölge adliye mahkemesi tarafından verilen karar ve hükümlere karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemeyeceğini düzenlemektedir. Kanun yollarının, yalnızca taraflarca başvurulabilecek hukuksal çareler oldukları gözetildiğinde mahkeme tarafından herhangi bir kanun yoluna başvurulabilmesinin mümkün olmadığı açıktır. Bu itibarla muhatabı, davanın tarafları olan kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

8. Açıklanan nedenle 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “…bunlara karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemez.” bölümüne ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

9. Diğer yandan 2802 sayılı Kanun’un 28. maddesinde Yargıtay

ve Danıştay daireleri ile genel kurullarınca yapılan kanun yolu incelemeleri

sonunda istinaf kanun yolu incelemesinde görev alan daire başkanı, üye,

Cumhuriyet başsavcısı ve savcılar ile ilk derece yargı yerlerinde duruşmaya,

karara veya hükme katılan, karar veya hükmü veren ya da soruşturma aşamasında görev

yapan hâkimler ve soruşturma aşamasında görev alan, iddianameyi tanzim eden,

duruşmaya katılan, mütalaa veren veya kanun yoluna başvuran Cumhuriyet

savcıları hakkında kanun yolu değerlendirme formunun düzenleneceği hükme

bağlanmıştır. Söz konusu maddenin ikinci fıkrası uyarınca kanun yolu

değerlendirme formu; soruşturmanın niteliği, iddianame, karar veya hükmün

hukuka uygunluğu ve isabet derecesi, soruşturma, kovuşturma veya yargılamanın

hedef sürede tamamlanması, gereksiz masrafa sebebiyet verilmesi, duruşmalara

hazırlıklı çıkılması veya hazırlıksız çıkılarak gecikmelere neden olunması,

dosyaların eksiklik nedeniyle geri çevrilmeye neden olmayacak şekilde görevli

daire veya birime gönderilmesi, bilirkişi görevlendirilmesinin hukuka uygun

yapılması, soruşturma, kovuşturma veya yargılama işlemlerinin usul hükümlerine

uygun olarak doğru ve zamanında yapılması, dava konularının anlayış ve

yönlendirilmesi ile mütalaa, gerekçeli karar ve tebliğnamelerin yazılış, tahlil

ve sonuçlandırılmasında başarı gösterilmesi gibi hususlar dikkate alınarak

düzenlenir.

10. Anılan maddenin itiraz konusu dördüncü ve beşinci

fıkralarıyla da bölge adliye mahkemeleri veya bölge idare mahkemeleri

dairelerince yapılan istinaf kanun yolu incelemesi sonucunda maddede belirtilen

kriterler esas alınarak kanun yolu değerlendirme formunun düzenleneceği, aynı

dosyaya ilişkin olarak istinaf kanun yolu incelemesi sonucu düzenlenen

değerlendirme formu ile temyiz incelemesi sonucu düzenlenen değerlendirme formu

arasında çelişki bulunması hâlinde temyiz mercilerince düzenlenen değerlendirme

formunun esas alınacağı, değerlendirme formunun, kararı inceleyen heyetin

başkanı tarafından düzenleneceği, hakkında değerlendirme formu düzenlenenlerin,

formun Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine (UYAP) kaydedilmesinden itibaren bir

ay içinde gerekçelerini belirtmek suretiyle değerlendirme formunun yeniden

incelenmesini isteyebileceği, yeniden inceleme talebinin, başvuru tarihinden

itibaren bir ay içinde incelemeyi yapan daire tarafından oyçokluğuyla karara bağlanacağı

düzenlenmektedir. Bu bağlamda itiraz konusu kuralların, sanığın çocuğun cinsel

istismarı suçunu işlediği iddiasıyla açılan ve bakılmakta olan davadaki

uyuşmazlığı olumlu ya da olumsuz yönde sona erdirecek kural olma niteliğine

sahip olmadıkları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralların davada uygulanma

imkânı bulunmamaktadır.

11. Açıklanan nedenle 2802 sayılı Kanun’un 28. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarına ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

A. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanunu’nun 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının;

1. “Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemez;…” bölümüne ilişkin itiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,

2. Kalan bölümünün itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölüme ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

B. 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle yeniden düzenlenen 28. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarının itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu fıkralara ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

4/12/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Zühtü

ARSLAN

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Kadir

ÖZKAYA

Üye

Rıdvan

GÜLEÇ

Üye

Recai

AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız

SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin

MENTEŞ