AYM Norm Denetimi E.2019/51 K.2019/33

edildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Tarsus 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 24/4/2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesinin birinci fıkrasının 19/4/2018 tarihli ve 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen (ı) bendinin Anayasa’nın 2., 10., 13., 35. ve 46. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY

Kamulaştırma sebebiyle açılan bedel tespiti ve tescil davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 4650 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesi şöyledir:

“Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları

Madde 11- (Değişik: 24/4/2001 - 4650/6 md.)

15 inci madde uyarınca oluşturulacak bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz mal veya kaynağın bulunduğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunan ilgilileri de dinledikten sonra taşınmaz mal veya kaynağın;

a) Cins ve nevini,

b) Yüzölçümünü.

c) Kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,

d) Varsa vergi beyanını,

e) Kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerini,

f) Arazilerde, taşınmaz mal veya kaynağın (…) mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelirini,

g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,

h) Yapılarda, (…) resmî birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,

ı) (Değişik: 19/4/2018-7139/27 md.) Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edilen arazi bedelinin yarısını geçmemek ve her bir ölçünün etkisi açıklanmak kaydıyla bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüleri,

Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını da dikkate alarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kabul edilen değerleme standartlarına uygun, gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz malın değerini tespit ederler.

Taşınmaz malın değerinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr dikkate alınmaz.

Kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce

ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla

yapılacak başvurularda izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Maddenin (1) numaralı

fıkrasında, bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun

veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi

hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi

olduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine

bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş; anılan fıkranın (a)

bendinde de “İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı

olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı” Mahkemeye

gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Söz konusu maddenin (4) numaralı

fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan

itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından esas incelemeye

geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.

3. İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde

de itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçeli kararında Anayasa’ya

aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangi

maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle

birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Yine İçtüzük’ün 49.

maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde Anayasa Mahkemesince yapılan

ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde

itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine

karar verileceği; (2) numaralı fıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen

kararın itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden

başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir. Bu durumda söz konusu eksikliklerin

tamamlanması ve Anayasa Mahkemesine başvurulması yolunda yeni bir karar

alınması suretiyle başvurunun yinelenebilmesi mümkündür.

4. Başvuran Mahkeme 2942 sayılı Kanun’un 4650 sayılı Kanun’un

6. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesinin birinci

fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen (ı) bendinin

iptalini talep etmiştir. Başvurunun incelenmesinden başvuru kararında

belirtilen itiraz gerekçelerinin genel olarak diğer objektif ölçüler sebebiyle

uygulanacak objektif değer artışına sınırlama getirilmesine ilişkin olduğu, 11.

maddenin birinci fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen

itiraz konusu (ı) bendinin “…her bir ölçünün etkisi açıklanmak kaydıyla

bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüleri,” bölümünün Anayasa’nın

hangi maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle

birlikte açıkça gösterilmediği anlaşılmıştır.

5. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve

E.2018/156, K.2019/22 sayılı kararı 14/5/2019 tarihli ve 30774 sayılı Resmî

Gazete’de yayımlanmıştır. Anılan kararda 2942 sayılı Kanun’un 4650 sayılı

Kanun'un 6. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesinin birinci

fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen (ı)

bendinde yer alan “…arazi bedelinin yarısını geçmemek ve…”ibaresinin

Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline, “…arazi bedelinin yarısını

geçmemek ve…” ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan,

aynı bentte yer alan “Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edilen…”

ibaresinin de 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası

gereğince iptaline karar verilmiştir. Bu kapsamda 2942 sayılı Kanun’un 4650

sayılı Kanun'un 6. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesinin

birinci fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen

(ı) bendinde yer alan “Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edilen

arazi bedelinin yarısını geçmemek ve…” bölümüne yönelik iptal

talebinin konusunun kalmadığı anlaşılmıştır.

6. Açıklanan nedenlerle 2942 sayılı Kanun’un 4650 sayılı

Kanun’un 6. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesinin birinci

fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen (ı) bendinde yer

alan “Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edilen arazi

bedelinin yarısını geçmemek ve…” ibaresi iptal edildiğinden kuralın

konusu kalmayan bu bölümü hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına

karar verilmesi, kuralın 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (a) bendi ile İçtüzük‘ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)

bendine aykırı olduğu anlaşılan “…her bir ölçünün etkisi açıklanmak

kaydıyla bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüleri,” bölümüne yönelik

başvurunun ise 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası

gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddi

gerekir.

A. “Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit

edilen arazi bedelinin yarısını geçmemek ve…” bölümü 10/4/2019 tarihli ve E.2018/156, K.2019/22 sayılı kararla iptal edildiğinden, konusu kalmayan bu bölüm hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,

B. Kalan bölümüne ilişkin itiraz başvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin REDDİNE,

15/5/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Engin YILDIRIM

Başkanvekili

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üye

Serdar ÖZGÜLDÜR

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Kadir ÖZKAYA

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Üye

Yıldız

SEFERİNOĞLU