Danıştay 10. Daire E.2018/296 K.2022/3875

… VEKİLİ : Av. …

DAVALI

… Bakanlığı / ANKARA

VEKİLİ

Hukuk Müşaviri …

DAVALI YANINDA MÜDAHİL

… Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. …

DAVANIN_KONUSU : 09/12/2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "... ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir." ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI : Dava konusu Yönetmeliğin 6. maddesinin toprak koruma kurulunun çalışma usul ve esaslarını düzenlediği, maddede karmaşık bir karar yeter sayısı gösterildiği, söz konusu düzenlemenin tarım arazilerinin tarım dışına çıkarılmasını kolaylaştıracağı, Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra alınan ilk karar ile Eskişehir Alpu ovasındaki 540 hektarlık sulu tarım arazisinin tarım dışına çıkarıldığı, Yönetmelik kuralının dayanağı 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI : Kurul toplantılarına üye tam sayısı olan 9 üyenin katılımının sağlanamaması durumunda Yönetmelikle Kurula verilen görevlerin yerine getirilememesi sonucunun doğmaması için çoğunluğu temsil edeceği düşünülen altı üyenin katılımının toplantı yeter sayısı olarak belirlendiği, her iki halde de karar yeter sayısının altı olarak belirlendiği, belirtilen nedenlerle dava konusu Yönetmelik Kuralında hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

DAVALI_YANINDA_MÜDAHİLİN_SAVUNMASI : Enerji yatırımlarının hızlı ve etkin bir şekilde gerçekleştirilmesinin büyük önem arz ettiği, kamu kaynakları kullanılarak yapılan yatırımların planlama itibarıyla en elzem ve acil yatırımlar olduğu, karar alma mekanizmalarının hızlandırılması yönünde yapılan düzenlemede hukuka aykırılığın bulunmadığı, komisyon üyelerine zorunluluk halinin bulunup bulunmadığı yönünde değerlendirme yetkisi veren dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu, davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava; 9.12.2017 gün ve 30265 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 6'ncı maddesinin 1'inci fıkrasının c bendinde yer verilen "......ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

T.C. Anayasasının 44'üncü maddesinde, Devletin, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak, geliştirmek ve erozyonla kaybedilmesini önlemek amacıyla gerekli tedbirleri alacağı hükme bağlanmakta; 45'inci maddesinde de, Devletin, tarım arazilerinin amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla tedbir alması gerektiği, öngörülmektedir.

Öte yandan. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun "Toprak Koruma Kurulu" başlıklı 5'inci maddesinde, "Her ilde, valinin başkanlığında, ildeki tarımdan sorumlu birim amiri tarafından başkan yardımcılığı ve sekretarya hizmetleri görevi yürütülmek üzere, ilde plân yapma yetkisine sahip kamu kurum ve kuruluşları ile üniversitelerden,

üç birimin ve Maliye Bakanlığının ildeki üst düzey temsilcisi ile plânlama ve/veya toprak koruma konularında ulusal ölçekte faaliyette bulunan kamu kurumu niteliğini haiz meslek kuruluşları ile sivil toplum kuruluşlarının yerel temsilcilerinden üç kişi olmak üzere Kurul oluşturulur.Kurulun gündeminde bulunan araziler özel kanunlarla koruma altına alınmış alanlar, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün proje alanı veya 22/11/1984 tarihli ve 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanununa göre uygulama alanı ilân edilen yerlerden ise bu alanlarda uygulama yapan birimin yetkili temsilcisi de Kurula dâhil edilir.

Kurulun kuruluşu, çalışma usûl ve esasları Bakanlık tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne; "Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 13'üncü maddesinde de, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla;

a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,

b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,

c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,

ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,

d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar, için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir.

Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir.

Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır.

Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentleri kapsamında izin alan işletmeciler, faaliyetlerini çevre ve tarım arazilerine zarar vermeyecek şekilde yürütmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler.

Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır.

Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları tüzükle düzenlenir." hükmüne; 14'üncü maddesinde ise, "Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; kurul veya kurulların görüşü alınarak, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir.

Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı tarımsal altyapı projeleri ve arazi kullanım plânları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık ve valilikler tarafından öncelikle hazırlanır veya hazırlattırılır.

Büyük ovalarda bulunan tarım arazileri hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla;

a) Tarımsal amaçlı yapılar,

b) Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler, için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir.

Büyük ova koruma alanlarının belirlenmesi ve korunmasına ilişkin usûl ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

5403 sayılı Kanunun 5, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15 ve 24'üncü maddelerine dayanılarak, Kanunda öngörülen toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, geliştirilmesi, zorunlu hallerde amaç dışı kullanımına izin verilmesi, toprağın ve tarımsal üretim gücü yüksek büyük ovaların belirlenerek korunması, toprak koruma plan ve projelerinin hazırlanması ve uygulanması, erozyona duyarlı alanların belirlenmesi,

toprak koruma kurulunun teşekkülü, görevleri, çalışmaları ile çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak arazilerin planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik 9.12.2017 gün ve 30265 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir.

Yukarıda yer verilen hükümlerin değerlendirilmesinden. Anayasamızın toprağın bütünlüğünü ve verimliliğini korumak ve geliştirmek, sanayi ile tarımın dengeli ve uyumlu biçimde geliştirilmesi noktasında Devlete yüklediği ödevlerin gereği olarak; tarıma elverişli toprak varlığının sınırlı bir kaynak olduğu,

alternatif alanlar bulunmasına karşın tarım dışı kullanım amacıyla tercih edilmesi ve yanlış kullanımlar gibi sebeplerle arazi varlığımızın geri dönülemez biçimde üretim kabiliyetini kaybettiği hususlarının kabulü ile verimli, değerli toprakların tarım dışı kullanımı için kamu yararı şartı yanında Toprak Koruma Projesinin de gerekli olduğu ve tarım dışı kullanıma mutlaka Kurul tarafından karar verilmesi gerektiği gibi her ilde oluşturulması öngörülen Toprak Koruma Kurullarının, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının yanı sıra sivil toplum örgütlerinin,

çalışmaların bilimsel veriler ile desteklenebilmesi amacıyla da üniversite temsilcisinin ve Çevre Komisyonu tarafından önerilen ve özel kanunlarla koruma altına alınmış alanlarda uygulama yapan birimin yetkili temsilcisinin de katılımıyla, Kanunla işaret edilen görevlerini, katılımcı, hızlı ve etkin yürütebilmesinin, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı bulunan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun temel amacı olduğu, bir başka anlatımla Kanunun, geniş katılımlı bir Kurul ile nitelikli bir çalışma hedeflediği sonucuna ulaşılmıştır.

Dava konusu, Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin 6' ncı maddesinin 1'inci fıkrasının (c) bendinde yer verilen "...ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir." düzenlemesinin incelenmesinde ise, "zorunluluk halinde" ifadesiyle belirsiz bir durum oluşturulması ve toplantı yeter sayısının 6 üyeye düşürülmesi, Kanunun, tarım dışı kullanımda kamu yararı olsa dahi toprak bütünlüğünü ve verimliliğini korumaya yönelik amacına ve açık şekilde 13'üncü maddesine aykırı bulunmaktadır.

Açıklanan nedenle, 9.12.2017 gün ve 30265 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 6'ncı maddesinin 1'inci fıkrasının c bendinde yer verilen "......ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir." ibaresinin iptali yönünde karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, 09/12/2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "... ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

Anılan Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi, "Kurulun üye tam sayısı ile toplanması esastır, ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir. Kurul gündemindeki bir kararın geçerli olabilmesi için en az altı üyenin aynı yönde oy kullanması şartı aranır. Kurul, kararları en az üçte iki çoğunlukla alır." şeklinde iken.

24/01/2018 tarih ve 30311 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile "Kurulun üye tam sayısı ile toplanması esastır, ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir. Kurul, kararları en az beşte üç çoğunlukla ve en az altı üyenin aynı yönde oy kullanması şartı ile alır.

Ancak kamuya ait enerji ve ulaşım yatırım projelerinde Kurul, kararları toplantıya katılan üyelerin çoğunluğu ile de alabilir." şeklinde değiştirilmiştir.

Bu durumda; anılan Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmamaktadır.

(X)-KARŞI OY

Uyuşmazlıkta, dava devam ederken iptal konusu edilen Yönetmelik kuralının yer aldığı maddenin, 24/01/2018 tarih ve 30311 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile değiştirildiği görülmekte ise de; değişiklikten önce Yönetmelikte bulunan ve iptali istenen "...ancak zorunluluk halinde en az altı üye ile toplanabilir." ibaresinin değişiklikten sonra da Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde aynen korunduğu anlaşıldığından, davanın konusuz kalmadığı sonucuna varılmaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davanın esası hakkında karar verilmesi gerektiği oyuyla konusu kalmadığı gerekçesiyle dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki Daire kararına katılmıyoruz.