Danıştay 10. Daire E.2018/377 K.2022/4559

2- ... Bakanlığı / ... (Mülga ... Bakanlığı)

VEKİLİ

Hukuk Müşaviri ...

DAVANIN KONUSU

21/01/2017 tarih ve 29955 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, Türkiye genelindeki 141 ovanın "büyük ova koruma alanı" olarak belirlenmesine ilişkin 12/12/2016 tarih ve 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu kararının "Uşak Ovası" yönünden iptali istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI : Davacı Belediye tarafından; Uşak ilinin mücavir alan sınırına dahil olan bazı bölgelerinin de Uşak Ovası olarak büyük ova koruma alanına dahil edildiği, bu alanın toprak, iklim, topoğrafya ve ekolojik özelliklerinin dikkate alınmadığı, tarımsal üretim potansiyeliyle ilgili kriterlere uygun bir belirleme yapılmadığı, Uşak ilinde hızlı bir nüfus artışı yaşandığı, bu alanda çok sayıda ve şehir için önem arz eden imar planı kararları alındığı, dava konusu işlemin bu imar planlarının uygulamaya geçirilmesi hususunda sıkıntılar oluşturacağı, bu nedenle mücavir alanın büyük ova sınırı dışına çıkarılması gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALILARIN_SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından; dava konusu Bakanlar Kurulu kararının 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesi çerçevesinde, tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovaların korunması amacıyla tesis edildiği, Uşak Ovası olarak koruma altına alınan alanların büyük bir kısmının korunması gerekli önemli tarım arazisi veya bu arazilerle tarımsal bütünlük oluşturan araziler olduğu,

arazi bozulma riskinin yüksek olduğu alanların yasal koruma altına alınmasından sonra planlama aşamasına geçileceği, tarım arazilerinin imara açılmasına ilişkin koşulların Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasında belirtildiği, Uşak ilinin mücavir alanının tamamının koruma altına alınmadığı, sadece tarımsal alt yapı (arazi toplulaştırması) yapılan alanın koruma altına alındığı, kaldı ki mücavir alanın İmar Kanunu'nda yerleşme alanı olarak kabul edilmediği, dava konusu işlemin usul ve hukuka uygun olarak tesis edildiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI

... (... ) ...

DÜŞÜNCESİ

Dava; 21/01/2017 tarih ve 29955 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bazı ovaların büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine ilişkin 12/12/2016 tarih ve 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki Kararın "138 Uşak Ovası"nın büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.

Anayasanın 44. maddesinde, Devletin, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak, geliştirmek ve erozyonla kaybedilmesini önlemek amacıyla gerekli tedbirleri alacağı hükme bağlanmakta; 45. maddesinde de, Devletin, tarım arazilerinin amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla tedbir alması öngörülmektedir.

Dava konusu düzenlemeye dayanak oluşturan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Tarımsal potansiyeli yüksek büyük ovaların belirlenmesi ve korunması" başlıklı 14. maddesinde ise "Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; kurul veya kurulların görüşü alınarak, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir.

Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı tarımsal altyapı projeleri ve arazi kullanım plânları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık ve valilikler tarafından öncelikle hazırlanır veya hazırlattırılır.

Büyük ovalarda bulunan tarım arazileri hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla;

a) Tarımsal amaçlı yapılar,

b) Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler, için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir.

Büyük ova koruma alanlarının belirlenmesi ve korunmasına ilişkin usûl ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmü yer almıştır.

Dava konusu 12/12/2016 tarih ve 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında; bazı ovaların büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine ilişkin ekli kararın yürürlüğe konulmasının; Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının 21/11/2016 tarihli ve 12636 sayılı yazısı üzerine 03/07/2005 tarihli ve 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre Bakanlar Kurulunca 12/12/2016 tarihinde kararlaştırıldığı ifade edilmiş, söz konusu Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararın 1.maddesinde ''(1) Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erezyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği, ekli liste ile haritalarda adları ve sınırları gösterilen ovalar, büyükova koruma alanı olarak belirlenmiştir.

(2) Ovaların sınırları içerisinde yer alan onaylı planlı alanlar ile bu kararın yayımı tarihi itibarıyla ilgili mevzuatı uyarınca tarım dışı kullanma izni verilmiş olan alanlar, birinci fıkra kapsamı dışındadır." düzenlemesine yer verilmiştir.

Tarım arazileri kısıtlı olan ülkemizin tarımsal üretim kapasitesi yüksek alanlarını korumak, geliştirmek ve Türkiye'nin bitkisel ürün ihtiyacını bugün ve gelecek için güvence altına almak amaçlarıyla toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovaların büyük ova koruma alanı olarak belirlendiği, Uşak Ovasının da koruma alanında bulunduğu, "Uşak Ovası" olarak koruma altına alınan alanların tarımsal bütünlük oluşturduğu, arazi bozulma riskinin yüksek olduğu alanların yasal koruma altına alınmasından sonra planlama aşamasına geçileceği, tarım arazilerinin imara açılmasına ilişkin koşulların Kanunda belirtildiği,

imar planı amaçlı herhangi bir izinlendirme yapılmadığı ve Uşak ilinin mücavir alanının tamamının koruma altına alınmadığı sadece tarımsal alt yapı (arazi toplulaştırması) yapılan alanın koruma altına alındığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, 21/01/2017 tarih ve 29955 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bazı ovaların büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine ilişkin 12/12/2016 tarih ve 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki Kararın "138 Uşak Ovası"nın büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine ilişkin kısmında üst normlara ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Mülga Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın 21/11/2016 tarih ve 12636 sayılı yazısı üzerine, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca, 21/01/2017 tarih ve 29955 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, 12/12/2016 tarih ve 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla, Türkiye genelindeki 141 ovanın "büyük ova koruma alanı" olarak belirlenmesine karar verilmiş, Uşak ilinde bulunan Uşak, Sivaslı, Banaz ve Baltalı Ovaları, sınırları gösterilmek suretiyle büyük ova koruma alanı olarak belirlenmiştir.

Uşak Valiliği tarafından davalı Belediyeye gönderilen ... tarih ve E... sayılı yazı ile dava konusu Bakanlar Kurulu kararına yer verilerek imar planlaması yapılırken ilan edilen büyük ova sınırlarına dikkat edilmesi gerektiğinin bildirilmesi üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.

Davalı idarelerce savunma dilekçesinin ekiyle dosyaya ibraz edilen krokide, mücavir alanda yer alan ve büyük ova koruma alanına dahil edilen kısmın, arazi toplulaştırması yapılacak alan olarak belirlendiği görülmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE

İlgili Mevzuat:

Anayasa'nın 44. maddesinin 1. fıkrasında, "Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik tarım bölgeleri ve çeşitlerine göre toprağın genişliğini tespit edebilir.

Topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması, üretimin düşürülmesi, ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz." hükmü.

45. maddesinin 1. fıkrasında, "Devlet, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır." hükmü yer almaktadır.

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacı, toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemek olarak ifade edilmiş;

dava konusu işlemin yürürlüğe girdiği tarihteki haliyle "Tarımsal potansiyeli yüksek büyük ovaların belirlenmesi ve korunması" başlıklı 14. maddesinde, "Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; kurul veya kurulların (toprak koruma kurulu) görüşü alınarak, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir.

Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı tarımsal altyapı projeleri ve arazi kullanım plânları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık ve valilikler tarafından öncelikle hazırlanır veya hazırlattırılır.

Büyük ovalarda bulunan tarım arazileri hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla;

a) Tarımsal amaçlı yapılar,

b) Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler, için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir.

Büyük ova koruma alanlarının belirlenmesi ve korunmasına ilişkin usûl ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

Öte yandan, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasının, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle (c) bendinde, "Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Anayasa ve Kanun hükümleri uyarınca, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek amacıyla gerekli tedbirleri almak ve tarım arazilerinin amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek Devletin görevi olup; tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar, anayasal görevin gereği olarak, verimliliklerini yitirmeden tarımsal amaç doğrultusunda kullanılmalarını teminen büyük ova koruma alanı olarak belirlenmektedir.

Uyuşmazlıkta, davalı idarelerce savunma dilekçesinin ekiyle dosyaya ibraz edilen krokinin incelenmesinden, mücavir alanda yer alan ve büyük ova koruma alanına dahil edilen kısmın, arazi toplulaştırması yapılacak alan olarak belirlendiği, anılan Kanun'un amacının gerçekleştirilebilmesi ve bu alanda yapılaşmanın engellenmesi amacıyla büyük ova koruma alanına dahil edildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, tarımsal potansiyeli yüksek olan ve ülke ile bölge tarımı bakımından önem arz eden, ancak çevredeki yapılaşma baskısı nedeniyle amaç dışı kullanım ile nitelik yitirme ve/veya bozulma riski taşıyan uyuşmazlığa konu bölgedeki tarım arazilerinin korunması amacıyla yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine uygun olarak, Uşak Ovasının davalı Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmamaktadır.

Öte yandan, davacı idare tarafından, Uşak ilinin mücavir alan sınırları içerisinde yer alan bazı bölgelerinin Uşak Ovası olarak büyük ova koruma alanına dahil edildiği, bu alanda çok sayıda ve şehir için önem arz eden imar planı kararları alındığı, dava konusu işlemin bu imar planlarının uygulamaya geçirilmesi hususunda sıkıntılar oluşturacağı, bu nedenle mücavir alanın büyük ova sınırı dışına çıkarılması gerektiği ileri sürülmüş ise de.

3194 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, uyuşmazlık konusu alanlardaki tarım arazilerinin 5403 sayılı Kanun'a göre gerekli izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere planlanması mümkün olmadığından ve dava konusu Bakanlar Kurulu kararında, ovaların sınırları içerisinde yer alan onaylı planlı alanlar ile bu kararın yayımı tarihi itibarıyla ilgili mevzuatı uyarınca tarım dışı kullanma izni verilmiş olan alanların kapsam dışında tutulduğu açıkça belirtilmiş olduğundan, bahsi geçen iddialar yerinde görülmemiştir.