Danıştay 10. Daire E.2019/11250 K.2023/4723

Dava konusu istem: 31/05/2013 tarihinde kamuoyunda Gezi Parkı olayları olarak bilinen eylemler sırasında Taksim Meydanına çıkmak isteyen göstericilere müdahale eden kolluk kuvvetlerinin atmış olduğu gaz kapsülünün sol gözüne isabet etmesi sonucunda sol gözünü kaybettiğini iddia eden davacı tarafından, olay nedeniyle uğradığını ileri sürdüğü zarara karşılık davacıya 65.000,00 TL ödenmesine ilişkin Beyoğlu Kaymakamlığı Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığının … tarih ve … sayılı kararının iptali ile 65.000,00 TL (10/05/2019 tarihinde kayda giren dilekçeyle artırılmış haliyle 328.561,18 TL) maddi, 200.000,00 TL manevi tazminatın yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla.

Danıştay Onuncu Dairesinin 08/06/2017 tarih ve E:2016/3145, K:2017/2917 sayılı bozma kararına uyulduğu belirtilmek suretiyle dava konusu işlemin iptali, maddi tazminat talebinin kabulü ile 328.561,18 TL maddi tazminat tutarının 10.000,00 TL'lik kısmı için davanın açıldığı 16/05/2014 tarihinden itibaren, miktar artırım dilekçesi ile arttırılan 318.561,18 TL için dilekçenin davalı idareye tebliğ edildiği 11/06/2019 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile davacıya ödenmesine,

manevi tazminat talebinin 150.000,00 TL'lik kısmının kabulü ile 16/05/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin talepler yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, bozma kararı üzerine Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen aktüerya raporunda davacının zararının daha yüksek hesaplanması üzerine davacının ikinci kez miktar artırım talebinde bulunduğu, Mahkemece bu talebin kabul edilmesi neticesinde hükmedilen maddi tazminat miktarının bozma kararına aykırı şekilde artırıldığı, aleyhe hüküm verme yasağının ihlal edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ..

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, 31/05/2013 tarihinde kamuoyunda Gezi Parkı olayları olarak bilinen eylemler sırasında Taksim Meydanına çıkmak isteyen göstericilere müdahale eden kolluk kuvvetlerinin atmış olduğu gaz kapsülünün sol gözüne isabet etmesi sonucu gözünü kaybettği, meslekte kazanma gücünde %33 oranında azalma meydana geldiği, olay üzerine Beyoğlu Kaymakamlığı Zarar Tespit Komisyonunca kendisine 65.000,00 TL maddi tazminat ödenmesine karar verildiği,

ancak söz konusu meblağın uğradığı zararı karşılamakta yetersiz olduğu ileri sürülerek 65.000,00 TL ödenmesine ilişkin Beyoğlu Kaymakamlığı Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığının … tarih ve … sayılı kararının iptali ile 65.000,00 TL (10/05/2019 tarihinde kayda giren dilekçeyle artırılmış haliyle 328.561,18 TL) maddi, 200.000,00 TL manevi tazminatın yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, aynı maddenin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.

İdare kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup, idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru, hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.

Tazminat hukukunda asıl olan, ortaya çıkan zarar ile idari faaliyet arasında nedensellik bağının bulunması olup, hizmet kusuru nedeniyle idarenin sorumluluğuna gidebilmek için ortaya çıkan zarar ile idari faaliyet arasında nedensellik bağının bulunması şarttır. Zarar ile idari faaliyet arasında nedensellik bağının kurulabildiği hallerde öncelikle idarenin hizmet kusurunun bulunup bulunmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkesine göre zararın tazmin edilip edilmeyeceğinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu sebeple, hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

A) Temyize konu Mahkeme Kararının Manevi Tazminata İlişkin Kısmının İncelenmesi: İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen kararın manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın belirtilen kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

B) Temyize konu Mahkeme Kararının Maddi Tazminata İlişkin Kısmının İncelenmesi:

Hukuk sistemimizde "Taleple Bağlılık İlkesi" geçerlidir. Nitekim, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 26. maddesine göre; "Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir."

Taleple bağlılık ilkesinin en önemli sonuçlarından biri de "Aleyhe Bozma Yasağı"dır. Aleyhe bozma yasağı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun, "Sanık lehine başvurma hâlinde verilecek hüküm" başlığını taşıyan 283. maddesinde "İstinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz." denilmek suretiyle açıkça düzenlenmiş bulunmaktadır.

Medeni yargılama hukukuna ilişkin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve idari yargılama hukukuna ilişkin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda, 5271 sayılı Kanunda olduğu gibi açık bir düzenleme olmamakla birlikte, "Aleyhe Bozma Yasağı" gerek hukuk yargılamasında, gerekse idari yargı alanında uygulanan temel prensiplerden biridir.

Bir hüküm, davanın taraflarından yalnız biri tarafından temyiz edilirse, kamu düzenine ilişkin emredici kurallar hariç olmak üzere, temyiz edilen hüküm temyiz eden tarafın aleyhine olarak bozulamaz. Buna dar anlamda aleyhe bozma yasağı denilmektedir.

Taraflardan yalnız birinin temyizi halinde ya da taraflardan yalnız birinin lehine olarak verilen bozma kararında, bozma kararına uyan ilk derece mahkemesi artık temyiz eden tarafın, önceki (bozulan) karardan daha aleyhine olan bir hüküm veremez. Buna, geniş anlamda aleyhe bozma yasağı ya da aleyhe hüküm verme yasağı denilmektedir.

Taraflardan yalnız birinin temyizi üzerine verilen bozma kararına uyan mahkemenin temyiz eden tarafın, bozulan karara oranla daha aleyhine olan bir hüküm verememesi ilkesi, usule dair kazanılmış hak müessesesi ile yakından ilgilidir. Yargıtay ... Hukuk Dairesinin … tarih ve E…., K…. sayılı kararında da "Önceki karar davacı tarafından temyiz edilmemiş olduğundan, o kararda hükmedilen miktar davalı yararına kazanılmış bir hak oluşturmuştur. O halde, mahkemenin davalı yararına kazanılmış hakkı ihlal ederek aleyhe hüküm verme yasağına aykırı olacak şekilde karar vermiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir." denilmektedir.

Buna göre, davalı idarenin temyiz talebi üzerine, davalı idare lehine verilen bozma kararına uyulmak suretiyle verilen kararda, davalı idarenin önceki (bozulan) karardan daha aleyhine bir hüküm kurulamayacağı açıktır.

Bakılmakta olan davada ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, Beyoğlu Kaymakamlığı Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığının … tarih ve … sayılı kararının iptali ile davacının 167,365.99 TL maddi, 200,000,00 TL manevi tazminat talebinin dava tarihi olan 16/05/2014 itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verildiği; mahkeme kararının kabule ilişkin kısımının davalı idare tarafından temyiz edildiği,

davacı tarafından ise tazminat miktarına olay tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerektiği, bu talebin kabul edilmemesi halinde ise idareye başvuru tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerektiği belirtilerek temyiz talebinde bulunulduğu, Danıştay Onuncu Dairesinin 08/06/2017 tarih ve E:2016/3145, K:2017/2917 sayılı kararıyla davanın iptale ve tazminat isteminin kabulüne ilişkin kısmının bozulması üzerine ...

İdare Mahkemesince bozma kararına uyulmak suretiyle verilen kararda, davacının efor/işgücü kaybından kaynaklanan toplam zararının 318.561,18 TL olarak belirlendiği, bilirkişi raporunun hükme esasa alınabilir nitelikte bulunduğu gerekçesiyle davacının 10/05/2019 tarihli miktar artırım dilekçesi dikkate alınarak davacının 318.561,18 TL maddi tazminat isteminin kabulüyle 10.000,00 TL'lik kısmı için davanın açıldığı 16/05/2014 tarihinden itibaren, miktar artırım dilekçesi ile arttırılan 318.561,18 TL için dilekçenin davalı idareye tebliğ edildiği 11/06/2019 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile davacıya ödenmesine,

manevi tazminat talebinin 150.000,00 TL'lik kısmının kabulü ile 16/05/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi, fazlaya ilişkin kısmı yönünden ise davanın reddine karar verildiği görülmektedir.

Uyuşmazlıkta, her ne kadar bozma kararına uyulmak suretiyle karar verildiği belirtilmiş ise de, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davacıya 167,365.99 TL maddi tazminat ödenmesine karar verildiği, davacı tarafından bu kısma yönelik temyiz isteminde bulunulmadığı, mahkemece bozma kararına uyularak verilen kararda ise 10/05/2019 tarihli miktar artırım dilekçesi de dikkate alınarak 318.561,18 TL maddi tazminat isteminin kabulüne karar verilmek suretiyle aleyhe hüküm verme yasağına uyulmadığı, davalı idarenin usuli kazanılmış hakkının ihlal edildiği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, Mahkemece bozma kararına uyularak verilen kararda, bozma kararının davalı idarenin temyiz talebinin kabulü ile gerçek zararın ortaya konulması için verildiği hususu dikkate alınmak suretiyle aleyhe hüküm verme yasağı uyarınca davacı lehine hükmedilecek maddi tazminat tutarının 167,365.99 TL'yi aşmaması gerekirken, davalı idarenin önceki (bozulan) karardan daha aleyhine olacak şekilde 10/05/2019 tarihli miktar artırım dilekçesi de dikkate alınarak 318.561,18 TL maddi tazminat isteminin kabulü yolunda verilen Mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.