Danıştay 10. Daire E.2019/11355 K.2023/1588

1) 1. fıkrasının (b) bendinin 8. alt bendinde yer alan "katı atık ayrıştırma tesisleri ve" ibaresi ile "ile toksit, tıbbi ve tehlikeli atıkların yakılmak ve kimyasal yolla arıtılmak suretiyle bertaraf edilmesine yönelik tesisler," ibarelerinin, 2) 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan "Ormansal, tarımsal ve bitkisel atıklar ile atıksu arıtma tesisi çamurunu hammadde olarak kullanarak" ibaresinin, 3) 2. fıkrasının (c) bendinde yer alan "OSB'nin, kendi katı", "ve müşterek arıtma tesisinden çıkan" ve "kuracağı" ibareleri ile bu ibarelerin iptal edilmesi halinde bendin uygulanamayacak olması nedeniyle (c) bendinin tamamının iptali istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI : Davacı şirket tarafından, dava konusu Yönetmeliğin 54. maddesinin;

1) 1. fıkrasının (b) bendinin 8. alt bendinde yer alan "katı atık ayrıştırma tesisleri ve" ifadesinin, organize sanayi bölgelerinde üretim sonucu oluşan atıkların çevre mevzuatı kapsamında gerekli izin ve denetimlere uygun şekilde kaynağında ayrılması ve/veya ayrıştırılmasına imkan vermediği,

şirketlerine ait Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi'nde 9/A Caddesi No:12 adresinde bulunan, toplama ve ayırma faaliyetlerini de içerisinde barındıran "Evsel ve Endüstriyel Atık Yönetim, Mamul ve Yarı Mamul Üretim Tesisi"nin yürütmekte olduğu toplama/ayırma faaliyetinin hatalı bir yorumla düzenlemede yer alan ayrıştırma faaliyeti içinde ve katı atık ayrıştırma tesisi olarak kabul edildiği, bu suretle faaliyetlerinin ve faaliyetlerine yönelik çevre izin ve lisanslarının iptal edilmesine neden olunduğu,

uygulamada ayrıştırma faaliyetinin tüm katı atık ayırma tesislerini, başka ifadeyle herhangi bir kimyasal proses kullanmayan katı atık ayırma tesislerini de kapsar şekilde yorumlandığı, katı atık ayırma/ayrıştırma tesislerinin organize sanayi bölgeleri içinde faaliyet göstermesinin çevre mevzuatı gereği atığın oluştuğu kaynakta ayrılması/toplanması amacına uygun olduğu ve atık yönetimi politikasının bir gereği olduğu, ambalaj atıkları işinde en yüksek maliyet kaleminin taşıma maliyeti olduğu,

akaryakıtın ithal ve pahalı olması nedeniyle ambalaj atığı toplama ayırma tesislerinin organize sanayi bölgeleri içinde olmasının atığın kaynakta ayrılması ve toplanması ilkesi gereği zorunlu olduğu ve maliyetleri düşürdüğü gibi geri dönüşüme de hizmet edeceği, ayırma tesislerinin, Avrupa'da da sanayi bölgelerinde kurulduğu, 54. madde düzenlemesinin karmaşaya yol açacak nitelikte değil objektif ve net olması gerektiği, ülkemizde kurulu organize sanayi bölgelerindeki yorum farklılıklarının yatırım yapmayı planlayan firmaları olumsuz etkilediği,

atık ayırma tesisleri, hammadde ve yarı mamül üreten tesislerin yüzölçümü olarak büyük alanlara ihtiyaç duymaları, altyapının uygun olması ve atık kaynağına yakın olması nedeniyle organize sanayi bölgelerinde kurulmalarına izin verilmesinin kamu yararının gereği olduğu,

2) 1. fıkrasının (b) bendinin 8. alt bendinde yer alan "ile toksit, tıbbi ve tehlikeli atıkların yakılmak ve kimyasal yolla arıtılmak suretiyle bertaraf edilmesine yönelik tesisler" ifadesinin, organize sanayi bölgelerinde üretim sonucu oluşan ve deşarjına izin verilen atıkların çevre mevzuatı kapsamında gerekli izin ve denetimlere uygun şekilde doğduğu yerde yakılmak ve arıtılmak suretiyle bertarafına imkan vermediği,

3) 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan "Ormansal, tarımsal ve bitkisel atıklar ile atıksu arıtma tesisi çamurunu hammadde olarak kullanarak" ifadesinin, enerji üretimini salt ormansal, tarımsal ve bitkisel atıklar ile atıksu arıtma tesisi çamuru ile sınırladığı, çevre mevzuatı kapsamında gerekli izin ve denetimlere uygun şekilde gelişen teknoloji kapsamında atık olarak kabul edilebilecek her türlü hammaddenin enerjinin üretiminde kullanılmasına engel olduğu,

4) 2. fıkrasının (c) bendinde yer alan "OSB'nin, kendi katı", "ve müşterek arıtma tesislerinden çıkan" ve "kuracağı" ifadelerinin, organize sanayi bölgesine ait teknik altyapı alanında olanlar ve organize sanayi bölgesi tarafından kurulanlar hariç olmak üzere atık ve çamurların bertarafı için kurulacak tesislere engel teşkil ettiği, daha önce Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi'nde atıksu arıtma tesisi çamurunu hammadde olarak kullanarak Atık Bertaraf ve Enerji Üretim Tesisi kurma talebinin 08/08/2017 tarihli yönetim kurulu kararı ile mülga Yönetmeliğin 101. maddesi uyarınca reddedilmiş olması,

düzenlemenin benzer şekilde dava konusu Yönetmelikte yer alması, halihazırda atık bertaraf ve enerji üretim tesisi makinaları üretiyor olması ve üretimin olduğu yerde atığın da oluşması nedeniyle atığın oluştuğu yerde kurulması gereken bu tesisleri Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi ve diğer organize sanayi bölgelerinde kurma isteği ve girişimlerinin halen devam ediyor olması nedeniyle dava açmakta menfaatinin olduğu, atıktan enerji (yakma tesisleri), tehlikeli atık bertaraf tesisleri gibi tesislerin organize sanayi bölgelerinde kurulmasının yasaklanmasının dünya gerçekleri ile bağdaşmadığı,

atığın bertarafı için en yakın noktaya götürülmesinin önem arz ettiği, bu tesislerin organize sanayi bölgelerinin içinde kurulmasının nakliye esnasında oluşabilecek sorunları en aza indireceği, bertaraf tesislerinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının izniyle kurulduğu ve sürekli olarak denetim altında tutulduğu, uygunsuzluk görülmesi halinde kapatma da dahil yaptırımlar uygulandığı, bu nedenle anılan tesislerin ilgili idarelerin kontrolünde organize sanayi bölgelerinde kurulmasında bir sakınca bulunmadığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI : Organize sanayi bölgelerinin 4562 sayılı Kanun uyarınca mal ve hizmet üretim bölgeleri olduğu, 4562 sayılı Kanun ve Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği uyarınca katılımcıların organize sanayi bölgesinin kuruluş amacına ve dokusuna uygun olarak üretim odaklı faaliyet göstermeleri gerektiği, buna paralel olarak katı atık ayrıştırma tesislerinin Yönetmelikte kurulamayacak tesisler arasında sayıldığı, katı atık ayrıştırma tesisleri ibaresinin kimyasal proses kullanılsın ya da kullanılmasın tüm ayrıştırma tesislerini kapsadığı, ayrıştırma ifadesinin kimyasal ve biyolojik ayrıştırma anlamında kullanılmadığı,

yalnızca fiziksel bir ayıklama (ayırma) anlamında kullanıldığı, dava konusu faaliyetin karışık ambalaj atıklarının birbirinden uzaklaştırılması yani ayrılmasından ibaret olduğu, ara ve nihai ürün elde etmek şeklinde anlaşılan üretime dayalı bir faaliyet olmadığı, davacının katı atık toplama ve ayırma faaliyeti sürdürdüğü, bu faaliyetin basit bir atık toplama ve ayırma faaliyetinden öteye gidemediği, organize sanayi bölgeleri mevzuatıyla çerçevesi çizilen üretim amacına hizmet etmediği ve ara ya da nihai ürün elde edilmediği, söz konusu "toplama ve ayırma" tesisinin organize sanayi bölgelerinde kurulamayacak tesisler kapsamında olduğu,

Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek 4 Atık Listesinde (8) dip notu ile işaretli olan atıklar arasında yer alan biyokütle olarak tanımlanan ürünlerin hammadde olarak kullanılması suretiyle enerji üretim tesislerine izin verildiği ancak organize sanayi bölgesi altyapısına zarar verilmemesi ve organize sanayi bölgelerinde yer alan tesislere kötü koku oluşumundan dolayı rahatsızlık verilmemesi amacıyla kentsel atıkların (çöp) kapsam dışı bırakıldığı, kentsel atıkların biyokütle olarak kullanılabilmesi için sadece organik kısımlarının ayrılması,

bunun için de içlerinde bulunan metal, cam, kağıt gibi atıkların ayrılması gerektiği, kentsel atıklardan enerji üretim tesislerine izin verilmesi halinde firmaların büyük miktarlarda çöp depolama ihtiyacının doğacağı, sanayi parsellerinde çöp yığınlarının önlenmesi amacıyla 54. maddenin 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan düzenlemenin yapıldığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca Tetkik Hâkiminin raporu ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği 02/02/2019 tarih ve 30674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Davacı tarafından, Yönetmeliğin "Kurulamayacak tesisler" başlıklı 54. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin 8. alt bendinde yer alan "katı atık ayrıştırma tesisleri ve" ibaresi ile "ile toksit, tıbbi ve tehlikeli atıkların yakılmak ve kimyasal yolla arıtılmak suretiyle bertaraf edilmesine yönelik tesisler," ibarelerinin; 2. fıkrasının (b) bendinde yer alan "Ormansal, tarımsal ve bitkisel atıklar ile atıksu arıtma tesisi çamurunu hammadde olarak kullanarak" ibaresinin; 2. fıkrasının (c) bendinde yer alan "OSB'nin, kendi katı", "ve müşterek arıtma tesisinden çıkan" ve "kuracağı" ibareleri ile bu ibarelerin iptal edilmesi halinde bendin uygulanamayacak olması nedeniyle (c) bendinin tamamının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

27/05/2021 tarih ve 31493 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesiyle, Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği'nin 54. maddesinin 1. ve 2. fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

Dava konusu Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği'nin 54. maddesinin 1. ve 2. fıkraları 27/05/2021 tarih ve 31493 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bu durumda; dava konusu düzenlemelerin yürürlükten kaldırılmış olması karşısında, konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.