Danıştay 10. Daire E.2019/1146 K.2022/4539

Davacının iddiaları

Davacı tarafından, sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatları ile hizmetlerinin reklamlarının engellenmesinde kamu yararı bulunmadığı, aksine kamu zararının söz konusu olduğu, sosyal ilişkilerin zayıfladığı noktada sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hizmetlerinin devreye girdiği, teknolojinin yarattığı sosyal iletişim boşluğunu doldurduğu, sosyal ilişkilerin değişen çağa ayak uydurarak varlıklarını sürdürmelerini sağladığı, bu hat ve hizmetlerin ülkemizde son yirmi yılda otuz milyondan fazla kişi tarafından kullanıldığı, birçok kişinin bu hat ve hizmetler sayesinde tanışarak evlendiği,

bu hat ve hizmetlerin sosyal faydasının dışında, vergi ödemek suretiyle ülke ekonomisine ve hukuka aykırı içerikler hakkında bildirimde bulunmak suretiyle ülke güvenliğine ciddi faydaları bulunduğu, iptali talep edilen ibarenin şirketleri gibi kamu yararına faaliyet gösteren, hukuka uygun davranmayı şiar edinen, bireylerin düzeyli sosyal iletişim ve ilişki kurmalarına vesile olan, vergilerini ödeyen, kolluk kuvvetleriyle işbirliği içinde olan şirketlerin hareket alanını kısıtladığı, kayıt dışı sermaye işleten, suç oluşturan fiillere göz yuman, yanıltıcı reklamlar yapan şirketlerin faaliyetlerinin artmasına,

dolayısıyla kamunun zararına yol açtığı ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, usul yönünden davada süre aşımı bulunduğu; esas yönünden, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 61. maddesinde, “ticari reklamlara ilişkin getirilecek sınırlamalar ile bu reklamlarda uyulması gereken usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir” kuralının getirildiği, bazı faaliyet alanlarının kanun koyucu tarafından kamu yararı gözetilerek sınırlandırıldığı, örnek olarak, satışı ve kullanımı belli koşullarda serbest olan ilaç, alkol ve tütün gibi ürünlerin ticari reklamının yapılmasının bütün mecralarda yasak olduğu,

iptali talep edilen düzenlemenin de bu bağlamda değerlendirilmesi gerektiği, bu düzenleme ile kamu yararı gözetilerek bu faaliyetlerin oluşturabileceği risk ve tehlikelerden tüketicilerin korunmasının hedeflendiği, bu programların toplumda yarattığı kültürel ve ailevi yozlaşmanın başka kanallar aracılığıyla da yayılmasının önüne geçmek ve özellikle gençlerin gerçekçi olmayan bu kanallar aracılığıyla kandırılmasının engellenmesi için söz konusu düzenlemenin yapıldığı,

6112 sayılı Kanun’un 8. maddesinin dördüncü fıkrasında da “radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde, arkadaş bulma amacıyla kişilerin tanıştırıldığı ve/veya buluşturulduğu türden programlara, sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin tanıtımına yer verilemez” kuralına yer verildiği, dava konusu düzenlemede hukuka ve üst normlara aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava, 28/12/2018 tarih ve 30639 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinin 27. maddesine eklenen 8. fıkranın iptali istemiyle açılmıştır.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 61. maddesinin ikinci fıkrasında, "Ticari reklamların Reklam Kurulunca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, doğru ve dürüst olmaları esastır." kuralı; üçüncü fıkrasında, "Tüketiciyi aldatıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici ticari reklam yapılamaz." kuralı; sekizinci fıkrasında ise, “ticari reklamlara ilişkin getirilecek sınırlamalar ile bu reklamlarda uyulması gereken usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir” kuralı getirilmiştir.

Anılan kanuna dayanılarak Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği 10/1/2015 tarihli ve 29232 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş, 28/12/2018 tarih ve 30619 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik değişikliği ile anılan Yönetmeliğin 27. maddesine “Sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin reklamına yer verilemez.” fıkrası eklenmiş, davada bu hükmün iptali istemiyle açılmıştır.

Dava konusu düzenlemenin, aile birliklerinin sağlıklı şekilde kurulması, devam ettirilmesi ve özellikle gençlerin fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimlerinin olumsuz etkilenmemesi adına kamu menfaati için zorunlu hale geldiği gerekçesiyle tesis edildiği, radyo ve televizyon yayıncılığına ilişkin mevzuatta da benzer düzenlemelerin bulunduğu, kanunun idareye verdiği yetki kapsamında kamu yararını sağlamak amacıyla tesis edildiği anlaşılmakla dayanağı mevzuat hükümlerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Belirtilen nedenlerle, dayanağı mevzuat hükümlerine ve kamu yararına uygun düzenlendiği anlaşılan dava konusu madde hükmünde hukuka aykırılık görülmediğinden davanın reddi yolunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 18/10/2022 tarihinde, davacı vekili Av. ... 'in ve davalı idare vekili Av. ...'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 28/12/2018 tarih ve 30639 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan Yönetmelik ile 10/01/2015 tarih ve 29232 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinin 27. maddesine “Sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin reklamına yer verilemez.” şeklindeki sekizinci fıkra eklenmiştir. Bunun üzerine davacı şirket tarafından söz konusu Yönetmelik fıkrasının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Dava konusu düzenleme 28/12/2018 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 7. maddesine göre yayım tarihinden itibaren 60 gün içinde, 22/02/2019 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunmamakta olup, davalı Bakanlığın bu husustaki iddiası yerinde görülmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın "Ailenin korunması ve çocuk hakları" başlıklı 41. maddesinde, "Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.

Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar." hükmüne.

"Gençliğin korunması" başlıklı 58. maddesinin birinci fıkrasında, "Devlet, istiklal ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müsbet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır." hükmüne; ikinci fıkrasında, "Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır." hükmüne.

"Tüketicilerin korunması" başlıklı 172. maddesinde, "Devlet, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder." hükümlerine yer verilmiştir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 1. maddesinde, Kanun'un amacının, kamu yararına uygun olarak tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, zararlarını tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı, tüketiciyi aydınlatıcı ve bilinçlendirici önlemleri almak, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirmek ve bu konulardaki politikaların oluşturulmasında gönüllü örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları düzenlemek olduğu hükme bağlanmış.

61. maddesinin birinci fıkrasında ticari reklamın tanımı yapıldıktan sonra, ikinci fıkrasında, "Ticari reklamların Reklam Kurulunca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, doğru ve dürüst olmaları esastır." kuralı; üçüncü fıkrasında, "Tüketiciyi aldatıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici ticari reklam yapılamaz." kuralı;

sekizinci fıkrasında, “Ticari reklamlara ilişkin getirilecek sınırlamalar ile bu reklamlarda uyulması gereken usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir” kuralı.

"Haksız ticari uygulamalar" başlıklı 62. maddesinin birinci fıkrasında, "Bir ticari uygulamanın; mesleki özenin gereklerine uymaması ve ulaştığı ortalama tüketicinin ya da yöneldiği grubun ortalama üyesinin mal veya hizmete ilişkin ekonomik davranış biçimini önemli ölçüde bozması veya önemli ölçüde bozma ihtimalinin olması durumunda haksız olduğu kabul edilir.

Özellikle aldatıcı veya saldırgan nitelikte olan uygulamalar ile yönetmelik ekinde yer alan uygulamalar haksız ticari uygulama olarak kabul edilir.

Tüketiciye yönelik haksız ticari uygulamalar yasaktır." kuralı; üçüncü fıkrasında, "Haksız ticari uygulamanın reklam yoluyla gerçekleştirildiği hâllerde bu Kanunun 61 inci maddesi hükümleri uygulanır." kuralı; dördüncü fıkrasında ise, "Haksız ticari uygulamaların tespit edilmesine ve bunların denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar ile her hâlükârda haksız ticari uygulama olarak kabul edilecek uygulamalar yönetmelikle belirlenir." kuralı yer almış.

63. maddesinin 1. fıkrasında, Reklam Kurulu'nun, ticari reklamlarda uyulması gereken ilkeleri belirlemeye yönelik düzenleme yapmakla görevli olduğu belirtilmiş. 84. maddesinin birinci fıkrasında ise, Ticaret Bakanlığının bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak mevzuat çerçevesinde gerekli tedbirleri almaya ve düzenlemeleri yapmaya yetkili olduğu öngörülmüştür.

Anılan Kanuna dayanılarak Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği 10/01/2015 tarihli ve 29232 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş, 28/12/2018 tarih ve 30639 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik değişikliği ile anılan Yönetmeliğin 27. maddesine, “Sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin reklamına yer verilemez.” şeklindeki sekizinci fıkra eklenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yönetmeliğin Dava Konusu Hükmünün İncelenmesi:

Ticari uygulamaların ana hedefinin, muhatabı olan tüketicilerin davranışlarını etkilemek olduğu, tüketicilerin ise güvenli bir piyasa ortamında söz konusu davranışlarını doğru yönlendirme, ihtiyaçlarını karşılama, ekonomik çıkarlarını korunma, mal ve hizmetler hakkında tam ve yeterli bilgi talep etme ve bu suretle piyasada hareket etme haklarının bulunduğu açıktır.

Satıcı ve sağlayıcı karşısında daha zayıf konumda bulunan tüketicilerin, aldatıcı veya saldırgan ticari uygulamalara, başka bir anlatımla haksız ticari uygulamalara ya da yaş, bilgi, tecrübe veya diğer sebeplerle özel/dezavantajlı grupta bulunan çocuk, genç ve engelli tüketicilerin fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimlerini olumsuz yönde etkileyecek ticari reklamlara maruz kalması halinde, bu durum tüketicinin ekonomik ve/veya toplumsal davranışlarının bozulmasına ve ekonomik ve kişisel menfaatlerinin zarar görmesine sebebiyet vermektedir.

Bu noktada, tüketicilerin karşılaşabileceği haksız ticari uygulamalardan ya da genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı ticari reklamlardan korunması için davalı idarenin bir takım tedbirler almaya, hangi ticari uygulamaların haksız, hangi ticari reklamların genel ahlaka, kamu düzenine vb. aykırı olduğunu tespit etmeye, bu konuda ikincil düzenleme yapmaya yukarıda aktarılan Anayasa ve Kanun hükümleri gereği görevli ve yetkili olduğu konusunda duraksama bulunmamaktadır.

Nitekim, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 61. ve 62. maddelerinde, ticari reklamların, hedef kitlesi olan tüketicilerin korunması amacıyla genel nitelikleri belirlendikten sonra ticari reklamlara ilişkin getirilecek sınırlamaların, bu reklamlarda uyulması gereken usul ve esasların ve haksız ticari uygulama olarak kabul edilecek uygulamaların davalı Bakanlıkça yönetmelikle belirleneceği öngörülmüştür.

Anılan yetki kapsamında düzenlenen Yönetmeliğin 27. maddesinde, bir takım mal veya hizmetlerin reklamlarının yapılması yasaklanmış olup, anılan maddeye, 28/12/2018 tarih ve 30639 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin reklamına yer verilemeyeceği yolundaki fıkra eklenmiştir.

Dava konusu düzenlemenin, Anayasayla Devlete verilen görevler çerçevesinde, aile birliklerinin sağlıklı şekilde kurulması, devam ettirilmesi ve özellikle gençlerin fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimlerinin olumsuz etkilenmemesi, tüketicilerin korunması adına kamu yararını sağlamak amacıyla Kanunun idareye verdiği yetki kapsamında tesis edildiği anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede hukuka ve kamu yararı amacına aykırılık görülmemiştir.

Esasen, arkadaş veya eş bulma amacıyla kişilerin tanıştırıldığı ve/veya buluşturulduğu platformların getirdiği kültürel ve ailevi yozlaşmanın topluma yayılmasını önlemek, çocukların ve gençlerin gerçekçi olmayan bu kanallar aracılığıyla aldatılmasını engellemek amacıyla sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin reklamlarının yasaklanması, hizmetin de gereğidir.

Nitekim, 6112 sayılı Radyo Ve Televizyonların Kuruluş Ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 8. maddesinin dördüncü fıkrasında, "Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde, arkadaş bulma amacıyla kişilerin tanıştırıldığı ve/veya buluşturulduğu türden programlara, sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin tanıtımına yer verilemez." hükmü açıkça sevk edilmiş olup, kanun koyucunun da aynı saiklerle radyo ve televizyon yayınlarına yönelik aynı yasaklamayı getirdiği görülmektedir.

Bu durumda, 28/12/2018 tarih ve 30639 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinin 27. maddesine eklenen dava konusu 8. fıkrada hukuka aykırılık görülmemiştir.