Danıştay 10. Daire E.2019/11769 K.2023/5037

Dava konusu istem: Davacı tarafından; hisseli maliki olduğu, Konya ili, Karapınar ilçesi, … Köyü (Mahallesi)nde bulunan, … pafta ve … parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırma işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla.

Mahkemelerince yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen ve hükme esas alınabilecek nitelikte bulunan raporda, dava konusu mahalde davacı ve hissedarlarına tahsis edilen … ada, … no’lu parselde, eksik olan … parselin 1/9 hissesinin … adına kayıtlı iken, toplulaştırma tekniğine uygun olarak … parsele giderek ...’un eşi …’a ait … parsele komşu olarak planlanıp aile işletme bütünlüğünün sağlanması nedeniyle yapılan dağıtım işleminin uygun olduğu görülse de,

arazi derecelendirmesinde kısmen denkliğin sağlandığı ancak … no’lu parselin batısında kalan yaklaşık 15.000 m²’lik alanda toprak endeksinde denkliğin sağlanmadığı tespitine yer verildiğinden, … no’lu parselin batısında kalan yaklaşık 15.000 m²’lik alanda toprak endeksinde denklik sağlanmadığından, dava konusu işlemde dava konusu parsel yönünden hukuka ve mevzuata uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davalı idare tarafından; gerekli analizler yapılarak toprak sınıflarının belirlendiği, toprak sınıflandırma ve puanının tespit edildiği, gerekli laboratuvar analizlerinin yapıldığı, yapılan hesaplamalar sonucu tesis edilen toplulaştırmanın toplulaştırma ilkelerine uygun olduğu, sabit tesislerin korunduğu, bilirkişi tarafından yapılan tespitlerin hatalı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davacı tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden; davacının Konya ili, Karapınar ilçesi, … Köyü (Mahallesi)nde bulunan, … pafta ve … parsel sayılı taşınmazının da bulunduğu … Köyünde (Mahallesi), 2015/7374 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 5403 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre arazi toplulaştırması yapılmasına karar verildiği, bu kararın 05/04/2015 tarih ve 29317 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak Konya 7. Kısım Arazi Toplulaştırma ve T.İ.G.H Projesine dahil edildiği, başlanılan toplulaştırma işlemleri sonucunda davacının … parsel nolu taşınmazına karşılık … ada, … nolu parselden tahsis yapılması üzerine, toplulaştırma işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan "Arazi toplulaştırması ve dağıtımı" başlıklı 17. maddesinin 1. fıkrasında, "Arazinin rasyonel kullanımını sağlamak amacıyla parsel büyüklüklerinin optimum ölçülerde oluşması için, arazinin yarısından çoğuna malik bulunan ve sayıca maliklerin yarısından fazlasını oluşturanların muvafakati üzerine isteğe bağlı, Bakanlığın veya kurulların talebi üzerine kamu yararı gözetilerek isteğe bağlı olmaksızın, Bakanlar Kurulu kararı ile arazi toplulaştırma proje sahası belirlenir ve uygulanır." hükmüne; son fıkrasında ise, "Toplulaştırma çalışmaları ile ilgili usul ve esaslar tüzükle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

Anılan hüküm uyarınca yürürlüğe konulan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük'ün "Parsellerin Yeniden Düzenlenmesi" başlıklı 26. maddesinde, "Proje idaresi tarafından çevre ve doğanın korunması ve iyileştirilmesi dikkate alınarak proje alanının yeniden düzenlenmesi aşağıda belirtilen hususlara uygun olarak yapılır veya yaptırılır:

a) Yeni blokların oluşturulmasında, yerleşim birimleri arasındaki mevcut veya yeni düzenlenecek kadastral sınır, mevcut yol, kanal, tesis ve projeleri ile topoğrafik yapı dikkate alınır.

b) Maliklerin istekleri de dikkate alınarak parsellerin arazi derecelendirmedeki hakedişlerden azami yüzde on ortak katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değerdeki alan, mümkünse tek parsel olarak tercih sırasına göre verilir.

c) Maliklere ait şerhli ve takyitli, parçalı ve hisseli araziler, bu halleriyle yeni parsellere taşınarak toplulaştırılır.

ç) Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler eski maliklerine verilecek şekilde parsel planlaması yapılır. Ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteği dikkate alınır.

d) Proje alanında birden fazla yerleşim birimleri arasındaki alan değişikliklerine ilişkin kadastral sınır değişiklikleri, ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılır.

e) Dikili tarım arazileri ile seraların olduğu alanlar gerektiğinde kendi içinde toplulaştırmaya konu olur. Bu yerlerde parsel büyüklükleri yörenin ihtiyaçlarına göre belirlenir.

f) Kamu kuruluşlarınca tesis edilmiş olan irtifak hakları, uygulama sonucu oluşacak yeni parsellere maliklerin muvafakatı alınmadan ve bedel ödenmeden aktarılır.

g) Çayır ve meralar, toplulaştırmaya dahil edilerek mümkün olduğunca sulama, tahliye ve yol sisteminden faydalandırılır.

ğ) Proje sahasındaki sabit tesislerin tescilleri yapılmış olsun ya da olmasın tüm dokümanları ilgili kişi ve kuruluşlardan temin edilerek bunlardan yerleri değiştirilemeyecek olanların mevcut durumları korunur." kuralları yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, toplulaştırma işlemleri sonucunda, davacının hisseli maliki olduğu … parsel nolu taşınmazına karşılık verilen … ada, … parsel nolu taşınmazın toprak yapısı ve sulanabilme imkanı açısından eski parselleri ile eşdeğer olmadığı iddiasıyla bakılan davanın açıldığı görülmektedir.

İdare Mahkemesince alınan 13/11/2018 tarihli bilirkişi raporunda, yeni parsel ile eski parselin 70.000 m²'lik kısmının ortak olduğu, buna karşın yeni verilen arazinin 15.000 m²'lik kısmının ikinci sınıf arazi olduğu, toprağının daha zayıf ve sığ olduğu, ekili ürünlerin de eski arazi kadar verimli olmadığı belirtilerek bu kısım bakımından toprak endeksinin sağlanmadığı sonucuna varıldığı görülmektedir.

Anılan bilirkişi raporu incelendiğinde, eski ve yeni parsellerin arazi özellikleri nitelendirilirken toprak grubu ve genel karakter bakımından aynı özelliklerde olduğu tespitlerine yer verilmesine rağmen, toprağa ve ekili ürünlere yüzeysel olarak bakılarak eski ve yeni parsellerin 15.000 m²'lik kısmının denk olmadığı tespitine yer verildiği, topraktan numune alınarak analiz yapılmadığı ve sadece çekilen fotoğraflar üzerinden değerlendirme yapıldığı ve bu haliyle değerlendirmenin bilimsel bir veriye dayanmadığı görülmektedir. Bu nedenle anılan raporun hükme esas alınabilecek nitelikte olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Öte yandan, davalı idarece çevre arazilerden sonda örneği alınarak yapılan arazi değerlendirmesi sonrası oluşturulan ortalama endeks değerlerine göre, eski … parsel nolu taşınmazın ortalama endeks değerinin 0.75 olarak tespit edildiği, yeni verilen kısımda ise endeksin kısmen 0.75 kısmen de 0.79 değerinde olduğu, bir diğer ifade ile yeni verilen alandaki endeks değerinin eski yerden düşük olmadığı hatta yer yer daha yüksek olduğu görülmektedir.

Bu durumda, yukarıda belirtilen hususların açıklığa kavuşturulması amacıyla, yeni bir bilirkişi heyeti oluşturulmak suretiyle bilirkişi raporu alınarak, uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.