Danıştay 10. Daire E.2019/4728 K.2021/1898

Dava konusu istem: Davacı şirkete ait işyerinde kayıt dışı olarak çalıştırıldığı belirtilen 2 kişi ile ilgili olarak, işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile çalıştırıldıkları dönemlere ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmediği ve incelenmek için istenilen defter ve belgelerin eksik olarak teslim edildiğinden bahisle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinin 1. fıkrasının a-2, c-4, e-1 ve j bentleri uyarınca tesis edilen toplam 41.662,00 TL tutarındaki idari para cezası ile dayanağı tespit tutanağının ve bu para cezalarına yapılan itirazın reddine ilişkin ...tarih ve ...sayılı komisyon kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; dersane olarak işletilen işyerinde mahallinde yapılan denetim sonucu düzenlenen denetim raporunda; danışma masasında oturan ... isimli şahsın öğrencilere hizmet verirken görüldüğü, ... isimli şahsın verdiği ifadede, 2013 Eylül - 2014 Haziran döneminde Matematik ve Fen Bilgisi öğretmeni olarak çalıştığını beyan ettiği, bu dönemlere ait ödeme makbuzlarını ibraz ettiği, işyerine ait defter ve belgelerin istenilmesine rağmen verilmediğinin tespit edildiği,

söz konusu denetim raporuna istinaden çalışanların işe giriş, işten ayrılış bildirgelerinin, aylık prim ve hizmet belgelerinin zamanında verilmediğinden, eksik defter belge ibraz edildiğinden bahisle tesis edilen toplam 41.662,00 TL idari para cezası işlemlerinde ve bu para cezalarına yapılan itirazın reddine ilişkin işlemde, kayıt inceleme tutanağı, rapor ve eki bilgi ve belgelerin aksinin ispat edilememesi karşısında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, işlemlerin yetki, şekil, sebep ve maksat unsurlarının sakat olduğu, görev emir tarihinden iki ay sonra denetim yapıldığı, aylık prim ve hizmet belgeleri ve işe giriş bildirgeleri verilmeyen bir kişi hakkında para cezası verilmesi durumunda bu kişiye ait aylık prim ve hizmet belgeleri veya işe giriş belgelerinin istenilmesine rağmen ibraz edilmediğinden bahisle para cezası verilmesinin mükerrer cezaya neden olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Mahkeme kararının kısmen onanması, kısmen bozulması bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Başkanlık Kurulu'nun 07/03/2019 tarih ve 2019/24 sayılı kararıyla Danıştay Onbeşinci Dairesinin kapatılması üzerine Danıştay Onuncu Dairesine gönderilen dava dosyasında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirkete ait dersanede kayıt dışı olarak çalıştırıldığı belirtilen 2 kişi ile ilgili olarak, işe giriş ve işten ayrılış bildirgelerinin ve aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmediği, incelenmek için istenilen defter ve belgelerin eksik olarak teslim edildiğinden bahisle 5510 sayılı Kanunun 102. maddesinin 1. fıkrasının a-2, c-4, e-1 ve j bentleri uyarınca tesis edilen toplam 41.662,00 TL tutarındaki idari para cezası ile dayanağı tespit tutanağının ve bu para cezalarına yapılan itirazın reddine ilişkin 02/04/2015 tarih ve 2015/51 sayılı komisyon kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların sigortalı sayılacağı;

8. maddesinde, işverenlerin, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri 7. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlü olduğu belirtilmiş; dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 86. maddesinde, "İşveren bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tâbi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tâbi sigortalıların;

a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını, c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını,gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren,

onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür. İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır.

İşverenin, sigortalıyı, 4857 sayılı İş Kanununun 7 nci maddesine göre başka bir işverene iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi halinde, sigortalıyı devir alan, geçici iş ilişkisi süresine ilişkin birinci fıkrada belirtilen belgelerin aynı süre içinde işverene ait işyerinden Kuruma verilmesinden, işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur.(......)" hükmü yer almış;

102. maddesinin 1. fıkrasının (a-2) bendinde, "8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne;

(c-4) bendinde, "86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;

belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı,

işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne;

(e) bendinde ,''86. maddesinin ikinci fıkrasındaki yükümlülüğü Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen onbeş gün içinde mücbir sebep olmaksızın tam olarak yerine getirmeyenlere;

Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin oniki katı tutarında,..... İdari para cezası uygulanır,'' hükmüne

(j) bendinde, "9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

A- Mahkeme Kararının Dava Konusu İşlemin, 2 işçinin işe giriş bildirgeleri, ...'nun işten ayrılış bildirgesi, 2013/9,10, 11, 12, 2014/1, 2, 3 ,4, 5, 6, 8 Dönemlerine Ait Aylık Prim ve Hizmet Belgelerinin Yasal Süresinde Verilmediği Gerekçesiyle Uygulanan Toplam 27.941,00 TL İdari Para Cezasına Dair Kısmının İncelenmesi:

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin, 2 işçinin işe giriş bildirgeleri, ...'nun işten ayrılış bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgelerinin süresinde kuruma verilmemesi nedeniyle verilen para cezasına ilişkin kısmına yönelik davanın reddine dair kısmı, usul ve hukuka uygun olup, bu kısma ilişkin olarak davacının temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

B- Mahkeme Kararının, ...'nın İşten Ayrılış Bildirgesinin Süresinde Verilmemesi ve İşyerine Ait Defter, Kayıt ve Belgelerin Onbeş Gün İçinde Tam Olarak İncelemeye İbraz Edilmemesi Nedeniyle 5510 sayılı Kanun'un 102. Maddesinin 1. Fıkrasının (e-1) Bendine Göre Uygulanan 13.721,00 TL İdari Para Cezasına İlişkin Kısmı Yönünden İncelenmesi:

5510 sayılı Kanun'un, anılan hükümlerine göre ceza verilebilmesi için öncelikle cezaya esas alınan fiil ve olayların somut, kesin ve hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde davalı idarece tesbiti gerekli ve zorunludur. Bu tesbitler çalışanların şikayet ve itirazlarına, işverene ait kayıt ve defterlere, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerine bakılarak yapılabilecek ve aksi sabit oluncaya kadar bu tesbitlere itibar edilecektir. Dosyanın incelenmesinden; 11/08/2014 tarihinde dershanede yapılan denetimde, danışma masasında fiilen çalıştığı tespit edilen ...'nın işten ayrıldığına dair bir tespitte bulunulmadığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, işten ayrıldığına dair somut bilgi ve belge bulunmayan ... adlı işçinin işten ayrılış bildirgesinin süresinde verilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezasında hukuka uygunluk, bu ceza yönünden davanın reddi yolunda verilen mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Uyuşmazlıkta; davacı şirketin yevmiye defteri, ücret ödeme bordroları, 25 adet özlük dosyası ve gelen giden evrak kayıt defterini incelenmek üzere süresi içinde ibraz ettiği belirtilmekle birlikte, ... ve ...'nın ücret ödeme bordroları ile Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliğinde belirtilen ders defteri, personel kurulu karar defteri ve teftiş dosyalarını ibraz etmediği gerekçesiyle davacı şirkete iş yerine ait defter, kayıt ve belgeleri on beş gün içinde tam olarak incelemeye ibraz etmemesi nedeniyle idari para cezası verildiği görülmektedir.

Söz konusu idari para cezası, ... ve ...'nın ücret ödeme bordrolarının ibraz edilmemesi sebebi yönünden incelendiğinde; bu iki işçinin işe giriş bildirgelerinin ve aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmemesinden dolayı davacı şirkete 5510 sayılı Kanunun 102. maddesi uyarınca idari para cezaları verildiği dikkate alındığında, sigortalı olarak bildirilmeyen bu kişilerin ücret ödeme bordrolarının ibraz edilmediğinden bahisle ceza uygulanmasının mükerrer ceza sonucunu doğuracağından bu yönüyle verilen cezada hukuka uygunluk bulunduğundan söz edilemeyecektir.

Öte yandan, söz konusu idari para cezasının verilmemesine sebep gösterilen Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinde belirtilen ders defteri, personel kurul karar defteri ve teftiş dosyalarının ibraz edilmemesi hususunda ise, bu defter ve dosyaların davacı şirketten istenildiğine dair dosyada herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı görülmektedir. İdare Mahkemesince bu husus araştırılarak anılan defter ve dosyaların usulüne uygun olarak istenilmesine rağmen ibraz edilip edilmediği saptanmak suretiyle sonucuna göre bir karar verilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla bu ceza yönünden de eksik inceleme sonucu verilen idare mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.