Danıştay 10. Daire E.2019/7566 K.2022/5718

Davalı idarece, dava konusu düzenlemede orman ürünlerinde ve orman alanlarında kullanılması öngörülen ürünlerin satışı ve depolanmasına ilişkin herhangi bir iş ve işleme yer verilmediği, orman zararlıları için alınacak ürünlerin Devlet eliyle alındığı, dolayısıyla bu ürünlerin bayi veya toptancıda satılmayacağı, 5996 sayılı Kanun ekinde yapılan belirlemenin sadece resmi kontrollerin yapılmasına ilişkin olduğu, bayi ve toptancı izin belgesi bakımından bir belirleme bulunmadığı, orman mühendislerinin elinden alınmış bir yetki bulunmadığı, Kanun’un gereğinin yapıldığı savunulmaktadır.

Davalı idare yanında müdahil tarafından, dava konusu düzenlemenin mevzuata uygun olduğu, iptalini gerektirecek bir durum bulunmadığı, ziraat mühendislerine ait olan bir yetkinin başka meslek mensuplarına devrinin mümkün olmadığı, orman endüstri mühendisliği bölümlerinde verilen dersler arasında bitki koruma ürünlerine ilişkin derslerin olmadığı, orman mühendisi ve orman endüstri mühendisinin sadece resmi kontroller bakımından yetkili olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

.Dava konusu düzenlemenin eksi düzenleme nedeniyle iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava; 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişiler arasında orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine yer verilmemesine ilişkin 12. maddesinin 1. fıkrasının iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

Her ne kadar, iş bu davada Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının yürütülmesinin durdurulmasına dair 23//01/2020 gün ve Y.D. İtiraz No:2019/1265 sayılı kararı ile anılan Kurulun aynı tarih ve Y.D.

İtiraz No: 2019/1260 sayılı yürütmenin durdurulmasına dair kararı üzerine, 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında orman mühendisleri ve orman endüstri mühendislerine de yer verilek değişiklik yapılmış, anılan değişiklik 18/07/2020 tarih ve 31189 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş ise de;

anılan Yönetmelik değişikliği yargı kararının yerine getirilmesi niteliğinde olduğundan, iş bu davanın konusuz kaldığından söz etmeye hukuken olanak bulunmamakta olup, uyuşmazlığın esasının incelenmesine geçilmiştir.

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zararlı organizmaların kontrolü ve yükümlülükler" başlıklı 15. maddesinin 3. fıkrasında; "Devlet ormanlarında bulunan zararlı organizmalarla yapılacak mücadele hizmetleri Bakanlıkça belirlenen esaslara göre, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yapılır. Zararlı organizmalarla yapılacak mücadelenin hem orman hem tarım sahalarını ilgilendirmesi hâlinde, mücadele bu Kanun hükümleri çerçevesinde Bakanlık ile Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından işbirliği hâlinde yürütülür." hükmü, 19. maddesinin 1. fıkrasında da: "Bitki koruma ürünleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin toptan satışı, toptancı bayiler, perakende satışlar ise perakendeci bayiler tarafından yapılır." hükmü yer almıştır.

5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'un "Mesleğin konusu" başlıklı 4. maddesinin 15. alt bendinde "Orman yangınları ve zararlılarıyla mücadele, orman yolları ile orman yangın emniyet yolu ve şeritleri plânlamasını, etüdünü, yapımını, bakımını ve kontrolünü yapmak" orman mühendislerinin faaliyet konuları arasında sayılmış, "Hak, yetki ve sorumluluklar" başlıklı 5. maddesinde de, meslek mensuplarının, 4'üncü maddede belirtilen faaliyet konularıyla sınırlı olmak kaydıyla; sertifikalandırmaya, kalite kontrolü yapmaya, denetim yapmaya, muayene yapmaya, eksperlik yapmaya, özel müesseseler ile işletmeler kurmaya, bunları yönetmeye ve bunların sorumlu müdürlüğünü yapmaya yetkili oldukları düzenlenmiştir.

Diğer yandan, 5996 sayılı Kanun Ek-2'de bitki koruma ürünlerini üreten iş yerlerinde, ürünlerin satışının yapıldığı yerlerde ve bitki koruma ürünlerini ithal eden işletmelerde resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları arasında ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi ile birlikte orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine de yer verilmiştir.

Bakanlıkça onaylı bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bu ürünleri toptan veya perakende satacak ve depolayacakların uyması gereken esasları belirlemek amacıyla 13/2/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmelik'in "Bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasında, ziraat mühendisi, eczacı,

kimya mühendisi/kimyager ile bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni unvanlarından birine sahip kişiler veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabileceği belirtilmiş, anılan maddede,

orman ve orman endüstri mühendislerine yer verilmemesine ilişkin söz konusu düzenlemenin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

Yukarıda belirtilen mevzuata göre, orman mühendislerinin ve orman endüstri mühendislerinin, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanlar dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde ve bu ürünlerin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında resmi kontrolde yetkili oldukları açıktır.

Buna göre, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanların dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde yetkili olduğu anlaşılan orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişiler arasında yer verilmemesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında hukuka uyarlık görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle; 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının, eksik düzenleme nedeniyle iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 06/12/2022 tarihinde, davacı vekili Av. ...'in ve davalı idare vekili Hukuk Müşaviri ...'ın geldiği, davalı yanında müdahil ... Derneğini temsilen gelen olmadığı, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Dava, 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının, orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine yer verilmemesine yönelik eksik düzenleme sebebiyle iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zararlı organizmaların kontrolü ve yükümlülükler" başlıklı 15. maddesinin 3. fıkrasında, "Devlet ormanlarında bulunan zararlı organizmalarla yapılacak mücadele hizmetleri Bakanlıkça belirlenen esaslara göre, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yapılır.

Zararlı organizmalarla yapılacak mücadelenin hem orman hem tarım sahalarını ilgilendirmesi hâlinde, mücadele bu Kanun hükümleri çerçevesinde Bakanlık ile Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından işbirliği hâlinde yürütülür." kuralı. 31. maddesinin 1. fıkrasında, "Resmî kontroller, uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin gerçekleştirilir.

Bu kontroller, izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsar. Kontroller, Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirilir.

Üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğu Ek-2’de belirtilmiştir." kuralı yer almakta olup, anılan fıkrada atıfta bulunulan Ek-2 sayılı ekte ise, bitki koruma ürünlerini üreten iş yerlerinde, ürünlerin satışının yapıldığı yerlerde ve bitki koruma ürünlerini ithal eden işletmelerde resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları arasında ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi ile birlikte orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine de yer verilmiştir.

5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'un "Mesleğin konusu" başlıklı 4. maddesinin 15. alt bendinde, "Orman yangınları ve zararlılarıyla mücadele, orman yolları ile orman yangın emniyet yolu ve şeritleri plânlamasını, etüdünü, yapımını, bakımını ve kontrolünü yapmak" orman mühendislerinin faaliyet konuları arasında sayılmış; "Hak, yetki ve sorumluluklar" başlıklı 5. maddesinde, meslek mensuplarının, 4. maddede belirtilen faaliyet konularıyla sınırlı olmak kaydıyla; sertifikalandırmaya, kalite kontrolü yapmaya, denetim yapmaya, muayene yapmaya, eksperlik yapmaya, özel müesseseler ile işletmeler kurmaya, bunları yönetmeye ve bunların sorumlu müdürlüğünü yapmaya yetkili oldukları düzenlenmiştir.

5996 sayılı Kanun'a dayanılarak hazırlanan ve 13/02/2019 tarihli, 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmelik, Bakanlıkça onaylı bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bu ürünleri toptan veya perakende satacak ve depolayacakların uyması gereken esasları belirlemektedir.

Dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Bayi: Bitki koruma ürünlerini perakende satan, izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikleri";

(d) bendinde, "Bitki koruma ürünü: Kullanıcıya farklı formlarda sunulan, bitki ve bitkisel ürünleri zararlı organizmalara karşı koruyan veya bu organizmaların etkilerini önleyen, bitki besleme amaçlı olanlar dışında bitki gelişimini etkileyen, koruyuculara ilişkin özel bir düzenleme kapsamında bulunmayan ancak bitkisel ürünleri koruyucu olarak kullanılan, bitki ve bitki kısımlarının istenmeyen gelişmelerini kontrol eden veya önleyen, istenmeyen bitkileri yok eden, bir veya daha fazla aktif madde veya maddeleri içeren, sinerji yaratan veya güvenilirliği artıran maddeler gibi bileşenleri içeren preparatları";

(s) bendinde de, "Toptancı: Bitki koruma ürünlerinin, toplu olarak ve büyük miktarlarda satışını yapan izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar, birlikler ve kooperatifleri" şeklinde tanımlanmış. 6. maddesinin 2. fıkrasında, "Bakanlıktan bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almayanlar bitki koruma ürünü satışı yapamazlar." düzenlemesine yer verilmiş.

"Bayi ve toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler" başlıklı 12. maddesinde ise, orman ve orman endüstri mühendislerine yer verilmemiştir.

Yönetmeliğin Dava Konusu Düzenlemesinin İncelenmesi:

Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.

Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.

Yukarıda aktarılan mevzuata göre, orman mühendislerinin ve orman endüstri mühendislerinin, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanlar dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde (bu arada bu ürünlerin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarındaki resmi kontrolünde) münhasıran yetkili olduklarının kabulü gerekmektedir.

Buna göre, ormanlık alanlarda veya ormanlık alanların dışındaki alanlarda bulunan tüm orman bitkilerini etkileyen zararlılarla mücadele hizmetlerinde yetkili olduğu anlaşılan orman mühendislerine ve orman endüstri mühendislerine, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişiler arasında yer verilmemesine ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.