Danıştay 10. Daire E.2019/8703 K.2023/3867

Davacının iddiaları

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinde, hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından uzlaştırmacı görevlendirilebileceği kurala bağlanarak bu konuda hukuk eğitimi veren okullar arasında ayrım yapılmamış veya başkaca sınırlayıcı hüküm getirilmemişken, iptali istenen Yönetmelik maddesinde kullanılan "hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren" ifadesinin Kanun'da olmayan bir sınırlamayı içerdiği, bu nedenle hukuka aykırı olduğu,

maddenin devamında yer verilen fakültelerin sayma yoluyla değil örnekleme yoluyla belirtilmiş olarak yorumlanması gerektiği, benzer konulu bir şikayet başvurusu üzerine davalı idarece Kamu Denetçiliği Kurumuna gönderilen cevabi yazıda; adayın anayasa hukuku, ceza hukuku (genel hükümler), ceza hukuku (özel hükümler), ceza muhakemesi hukuku, hukuk başlangıcı/hukuka giriş/hukukun temel kavramları/temel hukuk, ticaret hukuku, iş hukuku, borçlar hukuku derslerinden en az ikisini görmüş olması gerektiğinin değerlendirildiği yolunda açıklama yapıldığı,

kendisinin mezunu olduğu Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesinden aldığı not döküm belgesine göre bu şartı sağladığından başvurusunun reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin "Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak," düzenlemesini içeren iptal istemine konu 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendinde mezun olunacak bölümlere ilişkin genel belirlemenin sayma yoluyla yapıldığı, Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesinin bunlar arasına dahil edilmediği;

şayet başvuran, maddede belirtilen bölümlerden birisinden mezun olduğu hâlde, mezun olunan bölümün müfredatında hukuk ya da hukuk bilgisine yeterince yer verilmemiş ise kişinin yeterli hukuk bilgisine sahip bulunduğu mütalaa edilerek uzlaştırmacı olarak görevlendirilmesinin kanun ve yönetmelik hükmünün amaçsal yorumuna göre de mümkün olmaması gerektiği; adayın hukuk öğrenimi görmüş kişi kapsamında değerlendirilebilmesi için kaç tane hukuk dersi ile hangi derslerin alınması gerektiği hususunu belirleme, adayın mezun olduğu bölümde aldığı dersleri gösterir not dökümüne göre takdir etme yetkisinin idareye bırakıldığı.

Kanun'daki "hukuk öğrenimi görmüş kişi" ifadesinin kanun koyucunun iradesine aykırı biçimde yorumlanmadığı, aksine uygulamada sorun yaşanmasını önlemeye yönelik düzenleme yapıldığı, dava konusu Yönetmelik'ten önce yürürlükte olan yönetmeliğin aynı doğrultudaki düzenlemesine karşı açılan davanın Danıştay Onuncu Dairesinin 20/06/2011 tarih ve E:2007/6843, K:2011/2365 sayılı kararıyla reddedildiği, işbu davanın da reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendine ilişkin iptal istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, bireysel işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava, Emniyet Genel Müdürlüğü personeli iken 2017 yılında emekli olan davacı tarafından, uzlaştırmacı olabilmek için yapılan başvurunun reddine ilişkin 16/04/2019 tarihli işlem ile bu işlemin dayanağı olan 05/08/2017 tarih ve 30145 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinin 6763 sayılı Kanun ile değişik 24. fıkrasında. "Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir. Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir. Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir.

Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır." aynı maddenin 25. fıkrasında da.

(Ek: 24/11/2016-6763/34 md.)Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir." hükmü getirilmiştir.

Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 4. maddesinde l) Uzlaştırmacı: Şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten, Cumhuriyet savcısının onayıyla görevlendirilen avukat veya hukuk öğrenimi görmüş kişi, olarak ifade edilmiş, 48. maddesinin (3) fıkrasında; Uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için; sayılan şartlar arasında ç) bendinde; Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak," şartına da yer verilmiştir.

Dava açıldığı tarih itibariyle yukarıda yer verilen 48/3-(ç) bendi, 31/12/2019-30995 4.mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle; "“ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat, maliye alanlarında veya polis akademisinde en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak,” şeklinde yeniden düzenlenmiştir.

Bu durumda, dava konusu Yönetmelik hükmü yeniden düzenlenerek, davacının başvurusunun reddine dayanak oluşturan kural polis akademisini de kapsar şekilde yeniden düzenlendiğinden, davacının iptal sebebi ortadan kalkmış olup, davanın bu kısmı hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır.

Davacının talebinin reddine ilişkin uygulama işlemine gelince, Polis Akademisinden 1991 yılında mezun olan ve Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde çalıştıktan sonra 2017 yılında emekli olan davacının uzlaştırmacı eğitimine katılıp sınavına girmek istemiyle yaptığı başvurunun reddi nedeniyle Polis akademisinin lisans eğitimi verdiği ve verilen dersler arasında hukuk derslerinin de bulunduğu ileri sürülerek bu dava açılmıştır.

Her ne kadar dava açıldığı tarih itibariyle dava konusu işleme dayanak oluşturan Yönetmelik hükmünde sayılmak suretiyle hangi lisans eğitimini alanların uzlaştırmacı olmak için başvuruda bulunabileceği tespit edilmiş ve Polis Akademisine sayılanlar arasında yer verilmemiş ise de, 31.12.2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile davacının talebini karşılar nitelikte, uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat,

maliye alanları yanında polis akademisi de düzenleme kapsamına alınmış olduğundan, davacının başvurusu hakkında; uzlaştırmacı siciline kaydolunulabilmesi için aranılan diğer şartlar yönünden değerlendirilmesi sonucunda bir işlem tesisi gerekirken, yüksek öğrenim gördüğü akademinin Yönetmelik kapsamında yer almadığından bahisle reddi yönünde tesis edilen işlemde mevzuata uyarlık görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, davanın; Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendine ilişkin kısmı yönünden karar verilmesine yer olmadığına, dava konusu 16/04/2019 tarihli işlemin ise iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Davacı, 1990-1991 eğitim-öğretim yılı sonunda Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesinden mezun olmuştur.

Davacı tarafından dosyaya sunulan ... tarih ve ... sayılı not dökümüne göre davacı; hukuk başlangıcı, anayasa hukuku, medeni hukuk, disiplin hukuku, polis meslek hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, devletler genel hukuku, trafik hukuku, ceza muhakemesi usûlü hukuku adları altında hukuk dersleri görmüştür.

Davacı tarafından, uzlaştırmacı olarak çalışabilmesi amacıyla Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi üzerinden 03/04/2019 tarihinde başvuruda bulunulmuştur.

Bu başvuru, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi üzerinden Adalet Bakanlığı Cezada Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı tarafından 16/04/2019 tarihinde cevaplandırılmış ve Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendine polis akademisi mezunlarının dahil edilmediğinden bahisle reddedilmiştir.

Bunun üzerine, 08/05/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

17/12/2004 tarih ve 25673 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Uzlaştırma" başlıklı 253. maddesinde,

"...

(24) Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir. Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir. Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir. Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır.

(25) Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

05/08/2017 tarih ve 30145 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin;

"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,

"... l) Uzlaştırmacı: Şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten, Cumhuriyet savcısının onayıyla görevlendirilen avukat veya hukuk öğrenimi görmüş kişiyi, ... ifade eder." düzenlemesine,

Dava konusu uygulama işleminin tesis edildiği tarihteki hâli ile "Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları" başlıklı 48. maddesinde,

"...

(3) Uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için;

...

ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak, ..." düzenlemesine yer verilmiştir.

31/12/2019 tarih ve 30995 (4. mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 4. maddesi ile Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat, maliye alanlarında veya polis akademisinde en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak,”.

Dava Konusu Yönetmelik Düzenlemesinin İncelenmesi:

31/12/2019 tarih ve 30995 (4. mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 4. maddesi ile dava konusu Yönetmelik'in 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendinin değiştirildiği, "polis akademisinde en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olma"nın da uzlaştırmacı siciline kaydedilebilme şartları arasına alındığı anlaşılmaktadır.

Davacının iddia ettiği doğrultuda bir değişiklik yapıldığı dikkate alındığında, anılan Yönetmelik'in 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendi yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmamaktadır.

Dava Konusu Bireysel İşlemin İncelenmesi:

Her ne kadar karar tarihi itibarıyla davacının menfaatini etkileyecek şekilde değişiklik yapılmış ise de dava konusu uygulama işleminin tesisine dayanak olarak alınması sebebiyle Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendinin de hukuka uygunluk incelemesinin yapılması gerektiği açıktır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinin 24. fıkrasında, uzlaştırmacıların, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirileceği.

25. fıkrasında ise uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usûl ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usûlü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usûl ve esasların, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kural altına alınmıştır.

Kanun'un verdiği yetkiye dayalı olarak yürürlüğe konulan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasında, uzlaştırmacı siciline kaydedilebilme koşulları bentler hâlinde sayılmıştır. Dava konusu (ç) bendinde ise, bu kişilerin öğrenim durumuna yönelik koşullara yer verilmiştir.

5271 sayılı Kanun'da uzlaştırmacı olabilecek kişiler; "avukat veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler" şeklinde belirlenmiştir. Yönetmelik'in dava konusu edilen düzenlemesinde ise uzlaştırmacı olabilecek kişiler; "avukatlar, hukuk fakültesi mezunları ve hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat, maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş kişiler" ile sınırlandırılmıştır.

Bu sınırlamadaki temel ölçüt ve koşul "hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren alanlar"da en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmaktır. Dolayısıyla bu koşulu sağlayan alanların/fakültelerin tümünde yapılan dört yıllık yüksek öğrenimin, uzlaştırmacı siciline kayıt için (öğrenim koşulu bakımından) yeterli olduğunun kabulü zorunludur. Bu nedenle, hukuk bilgisine programlarında yeterince yer verilmesi kavramının polis akademisi bakımından incelenmesi gerekmektedir.

Davacı tarafından dosyaya sunulan not dökümüne göre davacı; hukuk başlangıcı, anayasa hukuku, medeni hukuk, disiplin hukuku, polis meslek hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, devletler genel hukuku, trafik hukuku, ceza muhakemesi usûlü hukuku adları altında hukuk dersleri görmüş ve bu dersleri geçerek Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesinden mezun olmuştur.

Buna göre, polis akademisinde belirli seviyede hukuk öğrenimi görüldüğü, bu kapsamda alınan derslerin Yönetmelik'te ismen sayılan alanlardaki derslerle uyumlu, benzer/denk olduğu anlaşılmaktadır.

Yönetmelik ile hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren bir alanda en az dört yıllık öğrenim görülmesi hâlinde uzlaştırmacı olunabilmesine imkan tanınmakta iken yalnızca belirli alanlar sayılarak, diğer alanlar kadar yeterince hukuk bilgisine yer veren polis akademisinin bu alanlar dışında bırakılmasında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Kaldı ki dava tarihinden sonra, polis akademisinin de bu alanlar arasına alınmasına ilişkin yönetmelik değişikliği, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olmadığını destekler niteliktedir.

Bu durumda, hukuka uygun olmayan Yönetmelik düzenlemesi uyarınca davacının uzlaştırmacı olamayacağına yönelik tesis edilen dava konusu işlemde de hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

(X) - KARŞI OY

Dava, davacının uzlaştırmacı olabilmek için yaptığı başvurunun reddine ilişkin 16/04/2019 tarihli işlem ile bu işlemin dayanağı olan, 05/08/2017 tarih ve 30145 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendinin iptali istemiyle açılmıştır. Davacının başvurusunun reddedilmesine gerekçe olarak, Yönetmelik'te polis akademisi mezunlarına yer verilmemiş olması gösterilmiştir. Öte yandan, 31/12/2019 tarih ve 30995 (4. mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile “polis akademisi” de düzenlemeye eklenmiştir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinin 24. fıkrasında, uzlaştırmacıların, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirileceği.

25. fıkrasında ise, uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usûl ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usûlü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usûl ve esasların, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kural altına alınmıştır.

Kanun'un verdiği yetkiye dayalı olarak yürürlüğe konulan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 48. maddesinin 3. fıkrasında uzlaştırmacı siciline kaydedilebilme koşulları bentler hâlinde sayılmıştır. Dava konusu (ç) bendinde ise bu kişilerin öğrenim durumuna yönelik koşullara yer verilmiştir. Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte, mevzuatta polis akademisi mezunlarının uzlaştırmacı olabilmelerine yönelik bir düzenleme yer almadığından, Yönetmelik uyarınca davacının başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenle, Daire kararının bireysel işlemin iptaline ilişkin kısmına katılmıyorum.