Danıştay 10. Daire E.2020/3311 K.2024/2717

... VEKİLİ : Av. ...

DAVALI

... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 04/05/2017 tarihli, 21558579-010.06.01 sayılı ve "Havalimanlarında Ardiye Ücretleri (Serbest Zaman)" konulu, 2017/10 numaralı Genelge'nin iptali istenilmiştir.

DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu Genelge ile getirilen düzenlemenin Anayasa'nın vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlerin kanunla konulacağı kuralına aykırı olduğu, işletmelerin giderleri düşünüldüğünde depoların ücretsiz olarak kullandırılmasının hukuka ve Anayasanın zorla çalıştırma yasağına aykırı olduğu, davalı idareye mevzuatta böyle bir düzenleme yapma yetkisinin verilmediği ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu Genelgenin usule ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu Genelgenin yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yönünde karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI

Elmas Mucukgil

DÜŞÜNCESİ

Dava, davalı Bakanlık Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan "Havalimanlarında Ardiye Ücretleri (Serbest Zaman)" konulu, 2017/10 sayılı Genelge'nin iptali istemiyle açılmıştır.

Dava konusu Genelge içeriğinde; "Bakanlığımıza intikal eden bilgilerden ve yapılan incelemelerden, havalimanlarında bulunan geçici depolama yeri ve antrepolarda alınan ardiye ücretleri arasında ciddi farklılıklar bulunduğu, ithalat ve ihracat süreçlerinde yaşanan gecikmelerden kaynaklı olarak bu ücretin dış ticaret erbabı için ciddi maliyetler oluşturduğu tespit edilmiştir.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) tarafından yayınlanan "Havacılık Kargo Tarifesi "TACT-The Air Cargo Tariff belgesinde de bulunan serbest zaman, birçok ülkede en az 24 saatlik bir zaman olarak uygulanmaktadır.

Ancak ülkemiz havalimanlarında serbest zaman uygulaması, ihracat eşyası için bulunabilmekle birlikte, aynı uygulamanın ithalat eşyası için geçerli olmadığı tespit edilmiştir.(...)

Havalimanlarında ithalatta serbest zaman uygulamasının olmamasından dolayı yüksek katma değerli ürün üreten özellikle savunma sanayi şirketlerinin ithal ettiği düşük maliyetli ara mamulleri için ödenen ardiye ücretleri, ürün bedelinin çok üstüne çıkabilmekte ve bu durum ise firmalara önemli maliyetler yüklemekte, Ülkemizin yurtdışında rekabet şansını düşürmektedir.(...)

Bu kapsamda, Gümrük Kanunu'nun verdiği yetkiye istinaden, dış ticaret erbabının ithalat süreçlerinde yaşanan maliyet artışlarının önüne geçilebilmesi amacıyla havalimanlarında geçici depolama yeri/antrepolara alınan eşya ile ilgili olarak, eşyanın geçici depolama yeri/antrepoya alındığı saatten itibaren. 1) İlk 12 saatlik süre içerisinde, ayrıştırma işlemi yapılarak gümrük işlemlerinin tamamlanması halinde, hangi ad altında olursa olsun hiçbir ücret talep edilmez.

2) İlk 12 saatlik süreyi takip eden 12 saatlik süre içerisinde, ithalat işlemlerinin tamamlanarak eşyanın alıcısına teslim edilmesi halinde, en fazla 200TL ardiye ücreti alınır. Bu ücretin dışında yükleme, boşaltma, ordino, terminal, elleçleme, hamaliye, forklift, tartım, devir, muayene, yer hizmeti, aktarma vb. İsim altında hiçbir ücret talep edilemez.

İş bu Genelge hükümlerine uyulmaması halinde, her bir işlem bazında Gümrük Kanunu'nun 241. maddesinin birinci fıkrası hükümleri uygulanır." düzenlemesi yapılmıştır.

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun, 10. maddesinde; c) Müsteşarlık, gümrük mevzuatının doğru olarak uygulanması için gerekli gördüğü bütün önlemleri alır. Bu çerçevede, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin gerekli gördüğü bir kısım tespit işlemlerinin, belirleyeceği niteliklere sahip gümrük müşavirleri eliyle yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemeye yetkilidir.

2. Gümrük mevzuatının öngördüğü uygulamaların, hangi hallerde ve hangi koşullar altında basitleştirileceğine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmü, "İşletmelerin Yükümlülükleri" başlıklı 218. maddesinde. "1.

Türkiye ile diğer ülkeler arasında demiryolu dahil kara, deniz ve hava yoluyla yapılan eşya ve yolcu taşımalarında yararlanılan istasyon, deniz ve hava limanlarını işleten kuruluşlar ile posta idareleri, bu Kanun hükümlerine göre gerekli gümrük gözetim ve kontrol işlemlerinin yapılmasını sağlamak üzere; yolcu salonları, geçici depolama yerleri, antrepolar ile görevli gümrük ve gümrük muhafaza idarelerinin çalışmalarına elverişli ve yeterli bürolar ve gözetleme kuleleri tesis etmek; buraların aydınlatma, ısıtma ve temizlik ihtiyaçlarını karşılamak; telefon ve büro eşyasını bedelsiz olarak sağlamak;

limanlarda ve gümrük kapılarında gümrük gözetimine tabi eşya ve kişiler ile diğerlerinin birbirine karışmasını önlemeye yönelik her türlü fiziki yapıların sağlanması konusunda Gümrük Müsteşarlığının isteklerini yerine getirmek zorundadırlar.(...) 3.Türkiye ile diğer ülkeler arasında deniz ve havayolu ile yapılan eşya ve yolcu taşımalarında yararlanılan deniz ve havalimanlarını işleten kuruluşlar ile geçici depolama yeri işleticileri, gümrüklü sahalarda 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma,

Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamı dışında bulunan gümrük iş ve işlemleri ile ilgili tahmil, tahliye, ardiye, saha içi taşıma ücretleri ve benzeri masrafların belirlenen azami bedellerine uymakla yükümlüdür. Bakanlık tarafından azami bedeller belirlenirken özelleştirme uygulamaları çerçevesinde yapılan sözleşmelerde yer alan düzenlemeler dikkate alınır." hükmü, 241. maddesinin 1.fıkrasında.

"Bu Kanunda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı kalmak üzere, bu Kanuna ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere aykırı hareket edenlere söz konusu düzenlemelerde açıkça öngörülmüş olması kaydıyla altmış TL usulsüzlük cezası uygulanır. " hükmü getirilmiştir.

Gümrük Yönetmeliği'nin "Gümrük gözetimi ve kontrolü kapsamında işletmelerin yükümlülükleri" başlıklı 72/Ş. maddesinde. (1) Kanunun 218 inci maddesinde belirtilen işleticiler; a) Gümrük gözetim ve kontrolü işlemlerinin yapılmasını gerçekleştirmek üzere bedelsiz olarak. 1) Eşya, yolcu ve araçların fiziki aramasının etkin bir şekilde yapılabileceği kapalı arama tesisleri ile gümrük muayenesinin yapılabileceği uygun yerlerin teminini,(...) sağlamak(...)ile yükümlüdürler.

(2) Bu maddede belirtilen yükümlülüklere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." kuralı, "Yetki" başlıklı 559. maddesinde; "(1) Ekonomik gereklilikler ve dış ticaret politikaları dikkate alınarak, geçici depolama yerleri ve gümrük antreposu ile ilgili düzenleme yapmaya, bu Yönetmelikte öngörülmeyen sorunların ortaya çıkması halinde bunları inceleyerek sonuçlandırmaya Müsteşarlık yetkilidir.(...)" kuralı yer almıştır.

640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin, dava konusu Genelgenin yayınlandığı tarihte yürürlükte bulunan 2. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde de, gümrüklü yer ve sahalarda koordinasyonu sağlamak ve kamu düzeninin bozulmasını önleyecek tedbirleri almak Gümrük ve Ticaret Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır.

4458 sayılı Kanun ile 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve Gümrük Yönetmeliğinin anılan hükümleri uyarınca gümrük mevzuatının uygulanması için gerekli önlemlerin alınması, gümrüklü yer ve sahalarda koordinasyonun sağlanması ve kamu düzeninin bozulmasının önlenmesi amacıyla tedbirlerin alınması görev ve yetkisi davalı Bakanlığa tanınmıştır.

Anılan mevzuata göre, geçici depolama yeri ve antrepolar, gümrüğe sunulmuş fakat henüz gümrük idarelerince onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmamış eşyanın gümrük gözetimi altında tutulduğu, kuruluş ve işleyiş koşulları gümrük mevzuatının öngördüğü çerçevede belirlenerek açılışına gümrük idaresince izin verilen yerler olup, gümrük mevzuatının uygulanması için gümrük idaresinin belirlediği kurallar çerçevesinde işletilmektedirler.

Ekonomik gereklilikler ve dış ticaret politikaları dikkate alınarak, geçici depolama yerleri ve gümrük antreposu ile ilgili düzenleme yapmaya, bu Yönetmelikte öngörülmeyen sorunların ortaya çıkması halinde bunları inceleyerek sonuçlandırmaya yönelik görev ve yetkisi kapsamında davalı idarece geçici depolama yeri ve antrepolarda gümrük gözetimi altında tutulan eşyalardan alınacak ardiye ücretlerinin, ilk 24 saat için düzenlenmesine ve Genelge hükümlerine uyulmaması durumunda 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 241. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin uygulanacağına ilişkin dava konusu Genelgede, dayanak alınan mevcut düzenlemelere,

yurt dışındaki rekabet gücünü artırma amacına yönelik olarak, depolama ücretinin, ithal ürünün girdi maliyetlerine yansıması gözönünde bulundurulduğunda, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.

Kaldı ki, hızlı kargo taşımacılığı yetkisi verilen havayolu kargo şirketleri için de 2009/15481 sayılı Karar ile brüt 30 kg'ı ve değeri 1500 Avroyu geçmeyen eşya için, geldiği bildiriminin yapıldığı tarihtin itibaren ilk üç gün ardiye ücreti alınmayacağı yolunda yapılmış olan düzenlemeyle, bu tür maliyetlerin, nakliye fiyatları(navlun) içerisinde bulunduğuna ilişkin davalı idarenin açıklaması da dikkate alındığında, davacı iddiasında isabet bulunmamıştır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Bakılan dava, mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 04/05/2017 tarihli, 21558579-010.06.01 sayılı ve "Havalimanlarında Ardiye Ücretleri (Serbest Zaman)" konulu, 2017/10 numaralı Genelge'nin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava konusu Genelge, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün 15/11/2023 tarihli yazısı ile duyurulan 2023/12 sayılı Genelge ile yürürlükten kaldırılmıştır.

Bu nedenle, esasının incelenme olanağı kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, dava konusu Genelgenin iptali istemiyle açılan diğer davalarda, Dairemizin 08/07/2020 tarih ve E:2017/1740, K:2020/2680 sayılı ve 14/10/2021 tarih ve E:2017/1739, K:2021/4785 sayılı davanın reddine ilişkin kararlarının, İdari Dava Daireleri Kurulunun 01/07/2021 tarih ve E:2021/620, K:2021/1374 sayılı ve 25/09/2023 tarih ve 2022/2470, 2023/1724 sayılı kararları ile onanarak kesinleştiği görüldüğünden, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre, yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılması gerektiği sonucuna varılmıştır.