Danıştay 10. Daire E.2020/4833 K.2024/1204

Dava konusu istem: Davacılar tarafından; yakınları ...'un, Tokat ili, Erbaa İlçe Jandarma Komutanlığı emrinde askerlik hizmetini yapmakta iken, 26/05/2012 tarihinde aynı bölükte askerlik hizmetini ifa eden başka bir asker tarafından bıçaklanarak öldürüldüğünden bahisle, olayda davalı idarenin hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülerek uğradıkları iddia edilen maddi ve manevi zararlarının tazmini istemiyle davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile müteveffanın babası ... için (miktar artırımı ile 72.559,98 TL) maddi, 40.000,00 TL manevi, annesi ... için (miktar artırımı ile 127.375,58 TL) maddi, 40.000,00 TL manevi, kardeşleri ... ve ... için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; uyuşmazlık konusu olayda idarenin hizmet kusurunun bulunduğu, davacı anne ve babanın destekten yoksun kalma tazminatlarının belirlenebilmesi için alınan ve hükme esas alınabilecek nitelikte bulunan bilirkişi raporunda anne ... için 127.375,58 TL, baba ... için 72.559,98 TL maddi tazminat hesaplandığı,

davacıların meydana gelen ölüm olayı nedeniyle duymuş oldukları ruhi ve bedeni elem ve acının kısmen de olsa giderilmesi gerektiği gerekçesiyle davacılar tarafından yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemi yönünden davanın incelenmeksizin reddine, davacı anne ...'un 127.375,58 TL ve davacı baba ...'un 72.559,98 TL maddi tazminat istemlerinin kabulü ile kabul edilen bu tazminat miktarlarının 25.000,00 TL'lik kısmının faiz işletilmeksizin, geri kalan kısımlarının ise miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ edildiği tarihten (14/11/2019) itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine,

manevi tazminat istemlerinin kabulü ile ... için 40.000,00 TL, ... için 40.000,00 TL, ... için 20.000,00 TL, ... için 20.000,00 TL manevi tazminatın davacılara ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince dava dilekçesinde faiz talep edilmediği, miktar artırım dilekçesinde istenilen faizin ise davanın genişletilmesi kapsamında olduğu gerekçesiyle davalı tarafından yapılan istinaf başvurusunun İdare Mahkemesi kararının hükmedilen tazminatlara faiz işletilmeksizin davacılara ödenmesi şeklinde düzeltilmesi suretiyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, olayın kişisel husumetten kaynaklandığı, sorumluluğunun bulunmadığı, hükmedilen tazminatların yüksek olduğu, harçtan muaf oldukları ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacılar tarafından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden; davacılar tarafından; yakınları ...'un, Tokat ili, Erbaa İlçe Jandarma Komutanlığı emrinde askerlik hizmetini yapmakta iken, 26/05/2012 tarihinde aynı bölükte askerlik hizmetini ifa eden başka bir asker tarafından bıçaklanarak öldürüldüğünden bahisle uğradıkları iddia edilen zararlara karşılık maddi ve manevi tazminat ödenmesi istemiyle davalı idareye yapılan 27/07/2012 tarihli başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine zımni ret işleminin iptali ile müteveffanın babası ... için (miktar artırımı ile 72.559,98 TL) maddi, 40.000,00 TL manevi, annesi ... için (miktar artırımı ile 127.375,58 TL) maddi, 40.000,00 TL manevi, kardeşleri ... ve ... için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlalışmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.

İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.

5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'nun 56. maddesinde, "Muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde (Serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında, yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulü olmaları halinde, kendilerine, öğrenim durumlarına göre, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinde tespit edilen giriş derece ve kademe tutarlarının, daha önce Devlet Memuriyetinde bulunmuş olanlardan kazanılmış hak aylıkları veya emekli keseneğine esas aylıkları,

sözü edilen giriş derece ve kademe tutarının üzerinde olanlara bu aylıkları emeklilik gösterge tablosunda karşılığı olan derece ve kademe tutarının,% 70'i üzerinden aylık bağlanır." hükmüne; (davacılara vazife malullüğü aylığı bağlandığı tarihte yürürlükte olan haliyle) 72. maddesinde,

"5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrasında belirtilen durumlardan dolayı veya 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile bu Kanuna ek 18/12/1981 tarihli ve 2566 sayılı Bazı Kamu Görevlilerine Nakdi Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında mütalaa edilen görevler nedeniyle veya 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren olaylar sebebiyle hayatlarını kaybetmiş bulunan iştirakçilerle bunlardan aylık almaktayken ölenlerin, baba veya analarına;

yukarıda belirtilen kanunların veya bu Kanunun 56 ncı maddesi kapsamına girecek şekilde hayatını kaybeden erbaş ve erlere veya 56 ncı maddede belirtilen öğrencilere ya da bunlardan aynı sebeplerle aylık almakta iken ölenlerin ana veya babalarına; ölüm tarihini takip eden ay başından geçerli olarak malullük ve muhtaçlık şartı aranmaksızın aylık bağlanır, hayatını kaybeden erbaş ve erler ile yedek subay okulu öğrencilerinin ana ve babasına bağlanan aylığın toplamı 16 yaşından büyük işçiler için tespit edilen otuz günlük asgari ücretin net tutarından az olamaz.” hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

A- Bölge İdare Mahkemesi Kararının, İdare Mahkemesi Kararının Manevi Tazminat İstemlerinin Kabulüne İlişkin Kısmına Yönelik Olarak Davalı İdare Tarafından Yapılan İstinaf Başvurusunun Reddine Dair Kısmının İncelenmesi:

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, idare mahkemesi kararının manevi tazminat istemlerinin kabulüne ilişkin kısımına yönelik olarak davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı idarenin dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

B- Bölge İdare Mahkemesi Kararının, İdare Mahkemesi Kararının Maddi Tazminat İstemlerinin Kabulüne İlişkin Kısmına Yönelik Olarak Davalı İdare Tarafından Yapılan İstinaf Başvurusunun Düzeltilerek Reddine Dair Kısmının İncelenmesi:

Dosyada bulunan Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 24/07/2019 tarih ve E.10767730 sayılı yazısında; 5434 sayılı Kanun'a göre davacı anne ... ve baba ...'a 01/08/2012 tarihinden itibaren 1. derece Türk Silahlı Kuvvetleri vazife malullüğü aylığı bağlandığı belirtilmiştir.

İdare Mahkemesince, davacı anne ve babanın destekten yoksun kalma tazminatının tespiti için aldırılan ve hükme esas alınan 21/10/2019 havale tarihli bilirkişi raporunda hesaplanan maddi tazminattan davacı ... ve ...'a bağlanan vazife malullüğü aylığı indirilmemiştir.

Oysa, davacılara 5434 sayılı Kanun uyarınca bağlanan vazife malullüğü aylığının prim karşılığı olmadığı ve ifa amaçlı ödeme niteliğinde olduğu anlaşıldığından, Mahkemece, yapılan ve yapılacak bahse konu ödemenin olay nedeniyle davacılara sağlanan "yarar" kapsamında kabul edilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla; davacılara 5434 sayılı Kanun gereğince bağlanan vazife malullüğü aylığının yarar olarak kabul edilmesi ve hesaplanan tazminattan düşülmesi suretiyle yapılacak denkleştirme sonucuna göre maddi tazminata hükmedilmesi gerekirken aksi yönde hesaplama yapılan bilirkişi raporu hükme esas alınarak maddi tazminat istemlerinin kabulü yolunda verilen karara karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun düzeltilerek reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.