Danıştay 10. Daire E.2021/4402 K.2024/5091

... ve ...'e velayeten ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA

VEKİLİ

I. Huk. Müş. Yrd. V. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

DAVANIN_KONUSU : Mardin ili, ... ilçesinde jandarma uzman çavuş olarak görev yapan davacı ...'in eşi ve diğer davacıların babası ...'in ... tarihinde ilçe sınırları içinde düzenlenen operasyon sırasında terör örgütü mensuplarınca yapılan silahlı saldırı sonucunda hayatını kaybetmesi üzerine uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık her bir davacı için ayrı ayrı 15.000,00 TL maddi ve 75.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 60.000,00 TL maddi ve 300.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

YARGILAMA SÜRECİ

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile süre aşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, davacıların istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, yakınları olan müteveffanın şehit olması üzerine derin üzüntü içinde olunduğu ve bu hâlde iken hak arama hürriyetinin tam ve etkin bir biçimde kullanılmasının mümkün olmadığı, ayrıca dava açma ve tazminat isteme hakkına sahip olduklarını çok geç öğrendikleri, öğrenildiği andan itibaren ise ön başvuru aşaması da dahil olmak üzere gerekli mercilere başvuruda bulunulduğu, süreye ilişkin maddelerin geniş yorumlanması gerekirken dar ve katı bir biçimde uygulanmasının Anayasal ilkelere aykırılık teşkil edeceği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu eyleme ilişkin taleplerin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca süre aşımına uğradığı, istinaf başvurusunun reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu, davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X)-KARŞI OY

Dava, Mardin ili, ... ilçesinde jandarma uzman çavuş olarak görev yapan davacı ...'in eşi ve diğer davacıların babası olan ...'in ... tarihinde ilçe sınırları içinde düzenlenen operasyon sırasında terör örgütü mensuplarınca yapılan silahlı saldırı sonucunda hayatını kaybetmesi üzerine uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık her bir davacı için ayrı ayrı 15.000,00 TL maddi ve 75.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 60.000,00 TL maddi ve 300.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

Hukuk devleti niteliği itibarıyla devlet organlarının hukukun içinde kalarak işlem ve eylemler yapabilme durumunu ihtiva etmektedir. İdarenin tüm faaliyetlerinin yargısal denetime açık olması hukuk devletinin vazgeçilmez bir niteliği olup yargı denetimi, hukuk devleti ilkesinin en önemli unsurlarından biri konumundadır. Yargısal denetim kişilere mahkemeye erişim hakkının sağlanması ile mümkündür.

Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne götürme ve mahkemece verilen kararın uygulanmasını isteme haklarını kapsar. Bu kapsamda mahkemeye ulaşmayı aşırı derecede zorlaştıran ya da imkânsız hâle getiren uygulamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilmektedir. Diğer bir deyişle öngörülen süre koşullarının katı ve sert biçimde uygulanması yahut yanlış hesaplanması nedeniyle kişilerin dava açma ya da kanun yollarına başvuru hakkını kullanamaması, mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmesini beraberinde getirebilmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; davacıların yakını olan jandarma uzman çavuş ...'in ... tarihinde Mardin ili, ... ilçesindeki terör örgütü mensuplarına yönelik operasyon sırasında hayatını kaybederek şehit olduğu, akabinde şehit yakınının ailesine ... tarihinde düzenlenen defin ruhsatı ile cenazenin teslim edildiği, ölüm olayı ile ilgili olarak uğranıldığı ileri sürülen zararlar bakımından maddi ve manevi tazminat istemiyle 20/03/2020 kayıt tarihli dilekçe ile davalı idareye başvuruda bulunulduğu görülmektedir.

Tam yargı davasına konu edilebilen bir ölüm olayının gerçekleşme şekli, söz konusu eylemin hukuki sonuçlarının algılanmasını doğrudan etkileyebilen bir niteliğe sahip olup dava konusu ölüm olayının terör örgütü mensuplarına yönelik operasyon sırasında şehit olarak gerçekleşmesinin mevcut olayın hukuki sonuçlarının algılanması bakımından idari eylemden zarar gören kişileri önemli ölçüde etkileyebileceği,

bu gibi durumlardan dolayı kanun koyucu tarafından idari eylemin yargı denetimine tabi olması ve kişilerin mahkemeye erişim hakkının kısıtlanmaması amacıyla kişilere 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca herhalde idari eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemesi imkanı tanındığı, hukuk devleti ilkesinin gereği olarak verilen bu imkan kişilere herhalde idari eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren 5 yıl içinde söz konusu eylemden doğan zararların giderilmesi için idareye başvuru olanağı tanıdığı,

idari eylemin bütün sonuçlarıyla öğrenilmesinde eylemin kişiler üzerinde etkisinin de dikkate alınması gerektiği, aksi halde 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesinin katı biçimde uygulanması sonucu mahkemeye erişim hakkının kısıtlanacağı kabul edilmelidir.

Dava konusu ölüm olayında müteveffanın davacılara olan yakınlığı ve idari eylemin etkisinin bütün sonuçlarıyla öğrenilmesinde süre kurallarının geniş yorumlanması gerektiği dikkate alındığında süre kuralının dar ve aşırı şekilcilikle yorumlanmasının davacıların mahkemeye erişim hakkını kısıtladığı, bu nedenle davanın esası hakkında karar verilmesi gerekirken davanın süre aşımı nedeniyle reddine yönelik karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Bu itibarla, davacıların temyiz isteminin kabulü ile süre aşımı nedeniyle davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyu ile Daire kararına katılmıyorum.