Danıştay 10. Daire E.2021/4973 K.2023/8053

Dava konusu istem: Davacı Kooperatif tarafından, davalı idarenin denetiminde yapılan ihale sonucunda satılan büyükbaş damızlık hayvanlarda brucella hastalığına rastlanması nedeniyle oluştuğu ileri sürülen toplam 3.142.965,00 TL zararının tazmini ve bahsi geçen hayvan alımından doğan borcunun silinmesi istemleriyle 20/02/2013 tarihli dilekçe ile yapılan başvurunun reddine ilişkin, ... tarih ve ... sayılı işlemle bildirilen Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin borçların silinmesi talebinin reddine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; mahkemenin davanın görev yönünden reddine ilişkin kararının Danıştay Onuncu Dairesinin 25/12/2018 tarih ve E:2015/3043, K:2018/4204 sayılı kararı ile bozulması üzerine, bozma kararına uyularak, teslim alınan hayvanların hastalık taşımaları sonucu itlaf olmaları nedeniyle davacı Kooperatif üyelerinin söz konusu projeden beklenen maddi kazancı elde edememesi sebebiyle davalı idare tarafından kullandırılan kredi tutarlarının davalı idarenin kusuru oranında silinmesi gerekmekteyken, aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, teslim edilen hayvanlarda Brucella hastalığı olduğu yönünde herhangi bir bilgi veya belge bulunmadığı, yüklenici tarafından yavru atmaya karşı bir yıllık hayat sigortası yapıldığı, idarelerinin olayda kusurunun olmadığı Kooperatif yönetim kurulunun da şartnamede değişiklik yapma hakkı bulunduğu, kesime tabi tutulan hayvanlar için gerekli tazminatların ödendiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden; davacı Kooperatif tarafından hazırlanan, üyelerine damızlık hayvan sağlanmasına ilişkin projenin Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılacak Kredilere İlişkin Yönetmelik hükümleri kapsamında değerlendirilerek uygun bulunduğu ve buna bağlı olarak projenin gerçekleştirilmesi için kredi kullandırılan davacı tarafından anılan Yönetmelik hükümlerine uygun hazırlanan tip ihale şartnameleri ve sözleşmelerine bağlı kalınarak alınan ihale kararı ile yüklenici şirketten damızlık hayvanların teslim alındığı,

anılan süreç sonucunda teslim alınan hayvanların hastalık taşımalarından dolayı itlaf edilmesi nedeniyle davacı Kooperatif üyelerinin söz konusu projeden beklenen maddi kazancı elde edemediği belirtilerek davalı idare tarafından kullandırılan kredi tutarlarının silinmesi istemiyle yapılan başvurunun dava konusu işlemle reddi üzerine bu işlemin iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, başka bir ifadeyle zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.

İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için, davalı idare tarafından hazırlanan ihale tip şartnamesine 'brucella hastalığının tespiti için gerekli testlerin yapılması' hususunda hüküm konulmamasının, hizmet kusuru oluşturup oluşturmayacağının ortaya konulması gerekmektedir.

İdare Mahkemesince, iş bu dava dosyası özelinde, davalı idarenin denetiminde yapılan ihale sonucunda satın alınan hayvanlarda brucella hastalığına rastlanmasında davalı idarenin ve/veya davacı Kooperatifin kusurunun bulunup bulunmadığı yönünden bilirkişi incelemesi yaptırılmak yerine, benzer nitelikteki dosyalar üzerinde yaptırılan bilirkişi incelemeleri sonucunda düzenlenen raporlardan faydalanılmasına karar verilerek, söz konusu raporlarda yer alan "Brusella hastalığının alım-satım öncesinde değerlendirilmesi gereken bir durum olduğu,

bu şartlarda, gerek satan gerekse alan özel ya da tüzel kişilerin bu duruma alım satım öncesinde açıklık getirmeleri ve gerekli tedbirleri şartnamede belirtmeleri ya da talep etmelerinin önemli olduğu, söz konusu alım-satım olayının hem davacı hem de davalının birlikte onay verdiği teknik şartname doğrultusunda gerçekleşmiş olduğu ve bu açıdan bakıldığında davacı ve davalı idarenin bu konuda eşit oranda sorumlu olduğu" tespitleri esas alınarak davalı idarenin kusurlu olduğuna hükmedildiği görülmektedir.

Benzer nitelikteki bir uyuşmazlık kapsamında ...

İdare Mahkemesi tarafından E:...sayılı dosya kapsamında alınan 15/05/2015 tarihli bilirkişi raporu ile Mahkemece hükme esas alınan raporların birlikte değerlendirilmesinden; ihaleye konu hayvanların brucella hastalığına yakalanma ihtimalinin üç farklı şekilde ortaya çıkabileceği, birincisinin, hayvanların, temin edildikleri işletmede, hastalık belirtisi göstermeden hastalığa yakalanmış olma ihtimali olduğu, ikincisinin, hayvanların, alındıkları yerlerden davacı kooperatife ait işletmeye kadar taşınmaları esnasında vücut dirençleri azaldığından çevreden ya da ortamdan hastalığa yakalanma ihtimali olduğu,

üçüncüsünün, hayvanların, getirildikleri yeni işletmede hastalığı almış olma ihtimali olduğu görülmekte olup; ihaleye konu düvelerin davacı Kooperatife ait yerde mi, teslim tarihinden önce mi, taşınma esnasında yolda mı brucella hastalığına yakalandığının, hastalığın niteliği gereği somut olarak ortaya konulmasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.

Öte yandan, brucella hastalığının tespitinin, hayvanlardan alınacak kan örneklerinin serolojik incelemesi ile yapılabildiği, ancak bu testlerin bazen hasta olmayan hayvanları hasta, hasta olan hayvanları ise hasta değilmiş gibi gösterebildiği,

bu nedenle anılan testin sadece bir kere yapılmasının çok sağlıklı sonuç vermeyeceği, bu testlerle sağlıklı sonuca ulaşılabilmesi için mutlaka 30-60 gün sonra tekrar edilmesinin gerektiği, ancak 1-2 ay aralıklarla iki kez test yapılıp, buna göre sonuçların her ikisinin de negatif olması durumunda, hastalığın alım satımdan önce bulaşmadığı kanısının güçlenebileceği, hayvanların nakliyesi sırasında brucella hastalığının bulaşma olasılığının her zaman mevcut olduğu, 15/03/2007-30/03/2007 tarihlerinde seçilen ihaleye konu hayvanların, 14/04/2007 tarihinde işletmeye teslim edildiği,

hastalığın bu işletmede resmi olarak ilk belirlendiği tarihin 25/06/2007 tarihi olduğu, bu süre zarfında hayvanların hastalığa yeni getirildikleri, yani davacıya ait işletmede de yakalanma olasılığının her zaman mevcut olduğu, brucella hastalığının tespiti için gerekli testler yapıldıktan sonra hayvanların alınması halinde dahi, getirildikleri yerde hastalığın kesinlikle görülmeyeceği sonucuna varılamayacağı, brucella hastalığının bulaşma kaynağını ve hangi aşamada bulaştığını tespit etmenin ve bulaşmanın meydana geldiği yerin tespitinin bilimsel yönden mümkün olmadığının bilirkişiler tarafından da beyan edildiği görülmekte olup,

tüm bu açıklamalar ışığında, hayvanlar seçilirken kan testi yapılması durumunda dahi, bu testlerle sağlıklı sonuca ulaşılabilmesi için mutlaka 30-60 gün sonra tekrar edilmesi gerektiğinden, brucella hastalığına yakalanan hayvanların kesin olarak tespit edilemeyeceği, bunun yanında, brucella hastalığının hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıklardan yalnızca biri olduğu, bu hastalık dışında, hatta daha tehlikeli bir çok hayvan hastalığının bulunduğu,

şartnameye brucella hastalığına ilişkin test şartı konulması durumunda, tüm bu hastalıklarla ilgili de test yapılması yönünde şartnamede düzenlemelerin getirilmesi gerektiği, bu durumun da ihalerle ilgili yüksek maliyet artışlarına ve hayvanların çok geç teslim edilmesi gibi birçok aksaklığa yol açacağı, kaldı ki brucella hastalığının tek bir testle belirlenmesinin bilimsel yönden mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava dosyası içerisinde yer alan tüm bilgi ve belgeler ile yukarıda aktarılan hususların birlikte değerlendirilmesinden, davalı tarafından salt ihale tip şartnamesine 'brucella hastalığının tespiti için gerekli testlerin yapılması' hususunda hüküm konulmamasının, hastalığın niteliği gereği, hizmet kusuru oluşturmayacağı, esas ihaleyi yapan ve hayvanları teslim alan davacının, hayvanların teslimi öncesinde, ihaleyi alan şirketten tüm gerekli testlerin kaç kez yapılması gerekiyor ise yapılmasını istemesine engel bir durumun söz konusu olmadığı anlaşıldığından, davanın reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.