Danıştay 10. Daire E.2022/1257 K.2023/2630

Ticaret Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği / … VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : İzmir Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı kapsamında "İzmir'de Çiçek Yetiştiriciliği Üzerine Yenilenebilir Enerjili Yeni Sera Kurulumu" proje için davalı idare ile imzalanan hibe sözleşmesinin feshine, ibraz edilen 200.000,00 TL tutarlı banka teminat mektubunun Hazineye irat kaydedilmesine ve davacıya ödenen 581.407,00 TL'nin iadesine ilişkin olarak tesis edilen İzmir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla; davacı şirket ile İzmir Tarım ve Orman İl Müdürlüğü arasında imzalanan hibe sözleşmesi kapsamında, yatırımın tamamlanmasının 2019/36 nolu Tebliğ kapsamında 16/09/2019 tarihi olarak belirlendiği, daha sonra davacı şirket tarafından yapılan başvuru neticesinde 90 gün ek süre verilerek proje tamamlanma süresinin 15/12/2019 olarak belirlendiği,

ancak İzmir'de Çiçek Yetiştiriciliği Üzerine Yenilenebilir Enerjili Yeni Sera Kurulumu Projesi kapsamında, Proje Yürütme Birimi tarafından mahallinde yapılan incelemelerde ''25 KW GES projesi makine ekipmanlarının sadece 100 adet 270 KW panellerinin satın alındığı, diğer makine ekipmanlarının satın alımı ve montajının yapılmadığı, 25 KW GES'in çalışır vaziyette bulunmadığı, TEDAŞ geçici kabulünün yapılmadığının'' tespit edildiği, akabinde proje tamamlama son tarihi 15/12/2019 tarihinden önceki 12/12/2019 tarihinde en son hak ediş dosyasının idareye sunulduğu ve eksikliklerin bulunduğu gerekçesiyle dosya aslının davacıya iade edildiği,

20/12/2019 tarihinde yapılan kontrollerde de ''ana trafoya çift yönlü sayacın montajının yapılmadığı, TEDAŞ geçici kabul ve EPDK Lisanssız elektrik üretim mevzuatı gereği sistem kullanım bağlantı anlaşmasının'' yapılmadığının tespit edildiği, davacı şirket ile İzmir Tarım ve Orman İl Müdürlüğü arasında imzalanan sözleşme gereği ve ilgili Tebliğ hükümleri uyarınca, süre uzatımı dahil proje tamamlanma süresinin son günü 15/12/2019 tarihinden önce projenin tamamlanmadığı, her ne kadar, davacı şirket tarafından.

Elektrik Dağıtım A.Ş.'ye gereken başvuruların yapıldığı belirtilmiş ise de, durumun projenin tamamlanması bakımından geçerli bir sonuç ortaya çıkarmayacağı, aksi takdirde projeler için tamamlanma süresi belirlenmesi hususunun amacının ortadan kalkacağı, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından; sözleşme gereği olmasına rağmen yapılamayan sistem kullanım bağlantı anlaşmasının zamanında yapılamamasından … Elektrik Dağıtım A.Ş.'nin sorumlu olduğu, bu anlaşmanın da 06/09/2018 tarihinde yapıldığı, kendilerine verilen süre içerisinde güneş enerjisini ve tesisi tamamladığı ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden; davacı şirket tarafından yapılan hibe başvurusu neticesinde 14/07/2017 tarihinde hibe sözleşmesinin imzalandığı, daha sonra 05/03/2018 tarihinde davacı şirketin nihai raporu onaylanarak hibe ödemesinin gerçekleştirildiği, proje ilerleme sürecinde, 24/07/2019 tarihli ve 07/11/2019 tarihli yazılar ile idarece tespit edilen aykırılıkların düzeltilmesinin istenildiği, düzeltilmemesi halinde ödenen hibe tutarının tahsil edileceği hususunun davacıya bildirildiği,

12/12/2019 tarihinde de davacı şirket tarafından sunulmuş olan son hak ediş dosyasının davacı şirkete eksiklikler nedeniyle iade edildiği ve akabinde İl Proje Yürütme Birimi tarafından, 20/12/2019 tarihinde yapılan kontrollerde tesisin fiziki olarak tamamlandığı, 25 KW GES proje makine ekipmanlarının satın alımı ve montajının yapıldığı ancak, ana trafoya çift yönlü sayaç montajı yapılmadığı,

TEDAŞ geçici kabulünün olmadığı ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği gereği sistem kullanım bağlantı anlaşmasının yapılmadığının tespit edildiğinden bahisle Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan da görüş alınarak dava konusu işlemin tesis edilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5488 sayılı Tarım Kanunu'nun ''Amaç'' başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Kanunun amacı; tarım sektörünün ve kırsal alanın, kalkınma plân ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesi ve desteklenmesi için gerekli politikaların tespit edilmesi ve düzenlemelerin yapılmasıdır.'' hükmüne; işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 19. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde, ''Kırsal kalkınma destekleri: Kırsal gelirlerin artırılması ve çeşitlendirilmesi, kırsal altyapı (…) ve sosyal yapının güçlendirilmesi,

ile doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi amacıyla, kırsal toplum kesimlerinin birlikte veya ferdî olarak yürütecekleri yatırım projelerinin maliyetinin bir kısmı, masraf paylaşma esasına göre, Devlet tarafından karşılanır. Kırsal kalkınma destekleri uygulaması Bakanlık tarafından yapılır. Kırsal yatırımların desteklenmesinde, köy ve diğer kırsal alanda yaşayan topluma istihdam sağlayıcı tarımsal ve tarım dışı ekonomik yatırımlara öncelik tanınır.

Kırsal kalkınma destekleri çerçevesinde desteklenecek projeli yatırımlarda; hedef kitle ve yerel paydaşların katılımı, tabandan yukarı yaklaşım, sürdürülebilirlik, uygun teknolojilerin kullanılması ve modern işletmecilik sistemlerinin yaygınlaştırılması ilkelerine uyulması esastır.

Desteklenecek yatırım projelerinin konuları, desteklemelerin proje türleri bazında hangi oranlarda yapılacağı ve uygulamaya dönük diğer hususlar, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.'' hükmüne yer verilmiştir.

Anılan Kanun hükmüne dayanılarak alınan ve 27/02/2016 tarih ve 29637 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin 2016/8541 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1. maddesinde, bu kararın amacının, doğal kaynaklar ve çevrenin korunması dikkate alınarak, kırsal alanda gelir düzeyinin yükseltilmesi, tarımsal üretim ve tarıma dayalı sanayi entegrasyonu sağlanması amacıyla küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi, tarımsal pazarlama altyapısının güçlendirilmesi, gıda güvenliğinin güçlendirilmesi, kırsal alanda alternatif gelir kaynaklarının oluşturulması, kırsal ekonomik altyapının güçlendirilmesi,

tarımsal faaliyetler için geliştirilen yeni teknolojilerin üreticiler tarafından kullanımının yaygınlaştırılması, yürütülmekte olan kırsal kalkınma çalışmalarının etkinliklerinin artırılması, kırsal toplumda yerel kalkınma kapasitesi oluşturulmasına katkı sağlamak için yeni teknoloji içeren yatırımlar ile bireysel sulama sistemlerine yönelik yatırımların desteklemek olduğu.

Kararın 2. maddesinde, bu Kararın 01/01/2016-31/12/2020 tarihleri arasında kırsal alanda ekonomik ve sosyal gelişmeyi sağlamak, tarım ve tarım dışı istihdamı geliştirmek, gelirleri artırmak ve farklılaştırmak için, kadın ve genç girişimciler öncelikli olmak üzere gerçek ve tüzel kişilerin ekonomik faaliyete yönelik yatırımları ile bireysel sulama sistemlerine yönelik yatırımlar için yapılacak hibe ödemelerini kapsadığı.

11/1. maddesinde de, bu Kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak Tebliğ ile belirleneceği kurula bağlanmıştır.

Anılan Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca hazırlanan ve 21/10/2016 tarih ve 29864 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Yatırımların Desteklenmesi Hakkında Tebliğ'in 34. maddesinde, "(1) Hibe sözleşmesi, il müdürü ile hibe başvuru sahibi arasında akdedilir. (2) Hibe sözleşmesi içerik ve formatı Bakanlık tarafından yayımlanan uygulama rehberinde tüm taraflara önceden duyurulur." hükümlerine.

38. maddesinde, "Proje sahibi, projeyi hibe sözleşmesi koşullarına uygun olarak icra etmediği takdirde Bakanlığın ödemeleri yapmama ve/veya hibe sözleşmesini feshetme hakkı saklıdır. Bu durumda Bakanlık, ayrıca hibe miktarını azaltabilir ve/veya hibe kaynaklarından ödenmiş olan meblağların tamamen veya kısmen geri ödenmesini talep edebilir." hükümlerine.

46. maddesinde ise, "(1) Yatırımların proje amaçlarına uygun olarak yapılmasından, uygulamaların hibe sözleşmesinde belirtilen usul ve esaslara göre gerçekleştirilmesinden, doğru olarak belgelendirilmesinden ve belgelerin muhafazasından yatırımcılar sorumludur.

(2) Yatırımcılarca gerçekleştirilecek projelerin amaçlarına uygun olarak yapılmasından, uygulamaların hibe sözleşmesinde belirtilen usul ve esaslara göre gerçekleştirilmesinin izlenmesinden, uygulamaya yönelik olarak düzenlenecek tüm belgelerin kontrolünden, onaylanmasından ve birer suretinin muhafazasından il müdürlükleri sorumludur." hükümlerine yer verilmiştir.

Anılan Tebliğ hükümlerine istinaden Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nce hazırlanan 11. Etap Uygulama Rehberi'nde, "Elektrik piyasasında lisanssız elektrik üretimine ilişkin yürürlükte olan yönetmelik hükümlerine göre projelendirilmelidir.

(Ruhsat işlemlerinin uzun zaman alabileceği öngörüsü üzerine yatırımcıların mağduriyet yaşamamaları için işlemlere hibe sözleşmesi öncesi başlaması kendi menfaatlerine olacaktır.) kuralı, ''Yatırım projelerinin tamamlanma son tarihi 31/8/2018’dir.

Bu tarih itibarıyla tamamlanamayan projeler, yatırımcıların talebi ve il müdürlüğünün uygun görmesi halinde kendi kaynakları ile doksan günü aşmamak üzere verilecek süre içinde tamamlanır.'' ve ''Yenilenebilir enerji olarak biyogaz, güneş ve rüzgar enerjisi kullanarak elektrik üretecek bütün yatırım konularında enerjinin ulusal şebekeye bağlanması şarttır. '' kuralları yer almıştır.

Öte yandan; davacı şirket ile İzmir Tarım ve Orman İl Müdürlüğü arasında 14/07/2017 tarihinde imzalanan Hibe Sözleşmesinin 14.2. maddesinde, "Mücbir sebepler dışında verilen ek sürede yatırımın tamamlanamaması durumunda Genel Müdürlüğün uygun görüşü doğrultusunda sözleşme feshedilir'' hükmü, 14.4. maddesinde de, "Hibe Sözleşmesi 14. madde hükümleri çerçevesinde feshedilmesi halinde yatırımcı GTHB tarafından fesih tarihine kadar yapılan bir hibe ödemesi varsa yasal faizi ile birlikte GTHB'ye geri döner." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, davacı şirket ile İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü arasında imzalanan hibe sözleşmesi kapsamında, yatırımın tamamlanmasının 2019/36 nolu Tebliğ kapsamında 16/09/2019 tarihi olarak belirlendiği, daha sonra davacı şirket tarafından yapılan başvuru neticesinde 90 gün ek süre verilerek proje tamamlanma süresinin 15/12/2019 olarak belirlendiği, ancak İzmir'de Çiçek Yetiştiriciliği Üzerine Yenilenebilir Enerjili Yeni Sera Kurulumu Projesi kapsamında, Proje Yürütme Birimi tarafından mahallinde yapılan incelemelerde ''25 KW GES projesi makine ekipmanlarının sadece 100 adet 270 KW panellerinin satın alındığı,

diğer makine ekipmanlarının satın alımı ve montajının yapılmadığı, 25 KW GES'in çalışır vaziyette bulunmadığı, TEDAŞ geçici kabulünün yapılmadığının'' tespit edildiği, akabinde proje tamamlama son tarihi olan 15/12/2019 tarihinden önceki 12/12/2019 tarihinde en son hak ediş dosyasının idareye sunulduğu ve eksikliklerin bulunduğu gerekçesiyle dosya aslının davacıya iade edildiği, 20/12/2019 tarihinde yapılan kontrollerde de '' 25 KW GES Proje makine ekipmanlarının satın alımı ve montajının yapıldığı sadece ana trafoya çift yönlü sayacın montajının yapılmadığı.

TEDAŞ geçici kabul ve EPDK Lisanssız elektrik üretim mevzuatı gereği sistem kullanım bağlantı anlaşmasının'' yapılmadığının tespit edildiği görülmektedir.

Uyuşmazlık konusu olayda, davacı şirketin, kendisine verilen ek süre içerisinde tesisi fiziki olarak kullanıma hazır hale getirerek ve 06/09/2018 tarihinde de … Elektrik Dağıtım A.Ş. ile lisanssız elektrik üreticileri için dağıtım sitemine bağlantı anlaşması yaparak kendi üzerine düşen sorumlulukları tamamladığı, bu durumun davalı idare personelince yapılan 25/12/2019 tarihli inceleme ile de ortaya konulduğu, ayrıca lisanssız elektrik üreticileri için dağıtım sistemi kullanım anlaşmasının geç yapılmasından ise anlaşma için zamanında başvuru yapan davacının sorumlu tutulamayacağı açıktır.

Bu nedenle, her ne kadar davacı tarafından kendisine verilen süre içerisinde EPDK lisanssız elektrik üretim mevzuatı gereği sistem kullanım bağlantı anlaşması yapılamamışsa da, sistem kullanım bağlantı anlaşmasının zamanında yapılamamasının davacının kusurundan kaynaklanmadığı ve nihayetinde de bu anlaşmanın yapılarak tesisin faaliyete geçtiği göz önüne alındığında; kırsal kalkınma yatırımlarının desteklenmesinin, tarımsal faaliyetler için geliştirilen yeni teknolojilerin üreticiler tarafından kullanımının yaygınlaştırılması yönündeki asıl amacının gerçekleştiği ve davacının üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdiği sonucuna varıldığından, davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.